،گورها و روش تدفين در هر سرزمين و در هر دورة تاريخي بيانگر نوع اعتقادات، آداب و رسوم، سنت ها و باورهاي يك قوم يا مردم يك سرزمين است. گورهاي كشف شده در محوطه هاي تاريخي همواره راهنماي پژوهشگران در كوره راه هاي متروكة تاريخ بوده و به پرسش هاي آنان پاسخ گفته اند. در اين ميان سنگ هاي گور هم نقش مهمي داشته اند. در ايران برخي از سنگ گورها، كه بيشتر به دوران اسلمي تعلق دارند، تزئينات ويژه اي چون آيات قرآن با خط كوفي و نقوش اسليمي و گاهي مشبك دارند كه هرچند در حد بناهاي مقبره اي مجلل نيستند، بر سنگ مزار متمولن و امراي جامعه حك شده اند. به عنوان مثال مي توان از سنگ گورهاي تكية هفت تنان شيراز، عمارت باغ نشاط لر، سنگ گور مقبرة شيخ كلخوران اردبيل و يا سنگ گور ابي سعدبن محمدبن احمد كدوك كه در موزة متروپوليتن نيويورك نگهداري مي شود، نام برد. در اين پژوهش بيشتر به نمونه هاي مربوط به عموم مردم پرداخته شده است. با اينكه سنگ گورها بسيار متنوع اند، مي توان آن ها را به چند دستة كلي تقسيم كرد: سنگ گورهاي افقي كه گاه همسطح زمين و -1 گاهي كمي بلندتر از سطح زمين اند، از جمله بسياري از گورهاي استان مركزي. اين سنگ گورها بيشتر به رنگ سياه، خاكستري يا سفيدند. سنگ گورهاي عمودي يا محرابي كه شكل -2 ،منظمي دارند، مانند سنگ گورهاي گورستان هاي هفشجان سفيدچاه، تربت جام، تايباد و بستك در لرستان. سنگ گورهاي عمودي ساده و بدون نقش، مانند -3 .سنگ هاي گورستان نشتيفان سنگ گورهاي صندوقي، مانند سنگ گورهاي -4 گورستان هفشجان، عمارت نشاط لر، مقبرة شيخ كلخوران اردبيل، تكية هفت تنان شيراز و بستك. سنگ گورهاي تنديس وار، مانند شير، قوچ، -5 اسب و انسان سنگي در خوزستان، هفشجان، چالشتر و مشكين شهر. در ادامه به نمونه هايي از اين سنگ گورها اشاره مي شود. گورستان خالد نبي در سرزمين پهناور ايران اقوام مختلفي زيسته اند. اين مردم معمولً با تغيير رژيم هاي حكومتي اعتقادات كهن خود را زير پاي نمي گذاشتند. بنابراين همواره خرده فرهنگ هايي وجود داشته اند كه با تغيير نام، محتواي اعتقادات خود را حفظ و به آيين جديد مي افزودند. گورستان عجيب خالد نبي در استان گلستان بر فراز قلة يك كوه از نمونه هاي مؤيد اين مدعاست. مقبرة خالد پيغمبر، پدرزن و خدمتكارش نزديك كلله است. در كنار آن زائرسرايي هست براي زيارت و عبادت. مقبره خالد نبي بسيار طويل، شايد به درازاي پنج متر باشد. در نزديكي مقبره گورستاني قديمي هست كه احتمالً به احليل پرستان تعلق داشته و در كتاب از آستارا تا استرآباد، نوشتة منوچهر ستوده، نيز به آن اشاره شده. زمان شكل گرفتن اين گورستان روشن نيست. سنگ گورهاي زنان نقش شاخ قوچ دارند كه شايد نماد سينه هاي زنان باشد. سنگ گور مردان به شكل آلت رجوليت است. پرستش آلت رجوليت به عنوان نماد بارآوري در بسياري از نقاط دنيا مرسوم بوده. اين آيين هنوز در برخي نقاط هند و در معابد شيوا، از جمله خاجورائو، پيرواني دارد. ولي اين مذهب بومي سرزمين ايران نبوده و نشانه هاي آن تنها در بين تركمن ها ديده شده است. Zohreh Bozorgnia سنگ هاي مزاردر گورستان هاي كهن زهره بزرگ نيا GRAVESTONES IN OLD CEMETERIES گورستان خالد نبيKhaled Nabi cemetery Some gravestones in Iran, many dating from the Islamic period, have Beautiful ornamentations, such as Quranic verses with Kufi calligraphy, eslimi figures, and reticulations, which are not as elaborate as those of mausoleums nonethe- less they were carved on the gravestones of the wealthy and ruling class members of society. Even though gravestones have many vari- ations they can be organized into the following categories: 1. Horizontal black, gray or white gravestones that are either level with the ground or slightly raised, including many of the graves in the Central province. 2. Vertical or altar-shaped gravestones like those of Hafshjan, Sefid Chah, Torbat-e Jaam, Taibad, and Bastak cemetery in Larestan. 3. Plain vertical gravestones with no carvings such as those of Nashtifan cemetery. 4. Box-shaped gravestones like the ones in Hafshjan cemetery, Neshat Garden edifice in Lar, Sheikh Kalkhouran mausoleum in Ardebil, Haft-Tanan cemetery in Shiraz, and Bastak. 5. Sculptural gravestones shaped like lions, rams, horses or human figures in Khouzestan, Hafshjan, Chaleshtar, and Meshkin Shahr. Some of the most important historic cemeteries in Iran are introduced. Khaled Nabi Cemetery: The strange ceme- tery of Khaled Nabi in Golestan sits at the top of a mountain and is a clear example of the habitation of cultural minorities in the region. The mausoleum of Khaled the prophet, his father in law, and his servant is near Kalaleh in Golestan province. The period of build- ing this cemetery is unknown. The women’s gravestones are shaped like ram horns, per- haps representing female breasts. The men’s gravestones are phallic shaped.

\\n

گورستان پير مرادآباد در گورستاني مجاور برج پير مرادآباد، در شمال اراك، علمت شانة يك طرفه روي سنگ قبر، نشانة مرد و شانة دوطرفه نشانة زن است. بر سنگ گورهاي اين گورستان تصوير مهر و تسبيح نيز حك شده كه احتمالً تأكيدي بر شيعه بودن متوفي است. اين نقش ها در شهر آستانه در جنوب و مشهد ميغان در شمال اراك، و در بروجرد نيز ديده شده است. تصوير ملئكه، پرنده، گل و گلدان نيز از ديگر نقوش اين گورها هستند. در شهر كلته خيج، حوالي شاهرود نيز نقش مهر و تسبيح بر گورهايي حك مي شود كه صاحبان آن به مكه رفته باشند. بر سنگ قبري در روستاي مهماندويه، از توابع شهرستان دامغان، خنجر، شمشير، كارد و تفنگ تصوير شده كه ظاهراً اشاره اي به رشادت و جنگ آوري صاحب گور بوده است. سنگ گور تكية هفت تنان، شيراز سنگ گور در مقبرة شيخ كلخوران، اردبيلA gravestone in Haft-tanan, Shiraz A gravestone in Sheikh Khalkhouran, Ardebil سنگ گورهاي اطراف اراك سنگ گورهاي بروجردGravestones in Arak Gravestones in Boroujerd سنگ گور صندوقي عمارت نشاط لرA box-shaped gravestone in Neshat garden, Larسنگ گور مشهد ميغان اراكA gravestone in Arak Pir-e Morad Abad Cemetery: In the cemetery next to the Pir-e Morad Abad tower in the north of Arak, a one way comb on the gravestone represents the graves of men while a two way comb is used on the graves of women. An image of a prayer stone and rosary beads has also been carved on these gravestones, which signifies that the deceased are of the Shiite faith.

\\n

شيرهاي سنگي پارك هفشجانStone lions in Hafshjan گورستان هفشجان 20 هفشجان شهر كوچكي است در حدود كيلومتري جنوب شهركرد. اين شهر در گذشته به خاطر شيرهاي سنگي اش شهرت داشت. شير سنگي را معمولً بر سر گور پهلوانان، شهدا و يا جوانان مي گذاشتند كه در حال حاضر در گورستان شهر اثري از آن ها نيست و فقط تعداد معدودي شير سنگي در پارك شهر قرار دارند. مجسمة شير سنگي، و همچنين قوچ، در نقاط ديگر ايران هم بر سر مزارها ديده شده اند. قلعة چالشتر در نزديكي شهركرد، آذربايجان، گلپايگان و خوزستان )بيشتر در ايذه( از جملة اين نقاط اند. روي بدن شيرهاي سنگي گورستان هفشجان نقش تفنگ، شمشير، خنجر، بته جقه يا سرو خميده به نشانة جاودانگي روح، اسب سواري با شمشير و اسب زين شدة آماده براي رحلت، همچنين نيزه و درخت حك شده است. ديگر سنگ گورهاي اين گورستان هم درخور توجه اند، برخي از آن ها به صورت عمودي و برخي ديگر افقي نصب شده و همگي داراي تزئين اند. سنگ هاي عمودي به شكل محراب اند و نقوش حك شده بر آن ها شامل دو كبوتر، به نشانة پيك و قاصد، گل و گلدان و نقوش اسليمي و عبارات هوالباقي، بسم االله الرحمن الرحيم، هوالحي الذي ليموت و اشعاري از اين قبيل است: يارب برسان تو مهدي غايب را فرزند علي ابن ابوطالب را

\\n

هركسي را پنج تن محبوب شد زآتش دوزخ ندارد واهمه

\\n

مصطفي و مرتضي و مجتبي شاه مظلومان حسين و فاطمه

\\n

اي نوگلي كه فصل بهارت خزان رسيد داغي ز ماتمت به دل دوستان رسيد

\\n

گرگ اجل نمود تو را عاقبت شكار ... تا كه مرگ تو را ناگهان رسيد

\\n

گورستان نشتيفان نشتيفان روستايي در شرق استان خراسان رضوي و در نزديكي خواف و خرگرد است. اين روستا به خاطر آسبادهايش شهرت دارد. گورستان روستا روي تپه اي در كنار آسبادها قرار دارد. سنگ گورها عمودي اند و بسته به جايگاه و مقام صاحب گور، ارتفاع سنگ آن بلندتر و نيز طول مزار، كه با خرده سنگ پوشيده شده، بيشتر مي شود و گاهي به سه يا چهار متر مي رسد. در بعضي از قبور، هم در بال و هم در پايين قبر سنگ گور گذاشته شده كه روي برخي از آن ها با خطي كج و معوج نام صاحب گور و تاريخ وفات او نوشته شده است. روي تعدادي از سنگ گورها تصوير پنجة دست و روي برخي ديگر پنجة معكوس ديده مي شود. پنجه در مذهب تشيع نماد دست بريدة حضرت عباس )ع( و پنج تن آل عبا و مقدس است، ولي در اين گورستان، كه متعلق به اهل تسنن است، قطعاً مفهوم ديگري دارد. اين علمت در هندوستان، تونس، مراكش، بوسني و هرزگوين و جمهوري آذربايجان نيز نقشي مقدس است. در مراكش اين دست را مقدس مي دانند. در مذهب يهود نقش پنجة معكوس با علمت ستارة داوود و شمعدان هفت شاخه و همچنين نقش چشم را براي جلوگيري از چشم زخم روي گور حك مي كنند. بودايي ها هم دست را مقدس مي دانند. گورستان تربت جام تربت جام در شرق استان خراسان رضوي و در نزديكي تايباد در مرز ايران و افغانستان قرار دارد. در اين شهر شيخ احمد جامي، عارف مشهور، به خاك سپرده شده و معماري به نام خواجه محمود حاج زين جامع شيرازي در ه. ق بنايي زيبا براي او ساخته است.844سال مزار شيخ در فضاي باز و با فاصله اي اندك از بنا قرار دارد و روي آن با آجر پوشيده شده. بيش از دو متر طول دارد و بالي سر آن درخت پسته اي كاشته شده كه بر مزار سايه انداخته. مزار مولنا ابوبكر تايبادي نيز شبيه اين مزار است. در محوطة اين بنا تعدادي سنگ قبر ديده مي شود كه به صورت عمودي نصب شده اند و روي آن ها نام، نام خانوادگي، تاريخ وفات و تولد متوفي با آياتي از قرآن و نقش هاي اسليمي زيبا حكاكي شده. ارتفاع سنگ ها متفاوت و رنگ آن ها سفيد، خاكستري و سياه است. اين گورستان به اهل تسنن تعلق دارد. گورستان بستك بستك از شمال به لر، از جنوب به بندر لنگه و گاوبندي، از غرب به لمرد و از شرق به بندرعباس محدود است. كيلومتر و فاصلة بندر 147 فاصلة بستك تا بندر لنگه كيلومتر است. گورستان تاريخى 178 لنگه تا بندرعباس بستك يكى از ديدنى ترين مكان هاى اين شهر است. چند مقبره و يا بناى قديمى در اين گورستان هست كه معبد هندوها در بندرعباس را تداعي مي كنند، اما گنبد و قوس هاى آن با گنبد و قوس ها در مركز ايران تفاوت زيادى دارند. سنگ گورهاي اين گورستان بسيار زيبا و متنوع اند. در بسيارى موارد دو سنگ گور يك شكل روى يك قبر و در بال و پايين آن نصب شده كه اغلب روي آن نام متوفى و تاريخ فوت و در برخى از موارد شغل متوفى نيز نوشته شده. بر مزار زنان نام پدر و گاه اشعارى حك شده است.

\\n

بپوش و بپاش و بنوش و بخور ترا بهره اين است از اين رهگذر

\\n

جهان بر آب نهاد است زندگي بر باد غلم همت آنم كه دل بر اين نه نهاد

Latest Videos

Categories

Building Types

Popular

Stay Updated

Follow Us