ارجاع طراحی و اجرای پروژه تغییر کاربری یک بنای منسوب به دهه بیست شمسی واقع در بخشی از بافت اصیل و اعیاننشین تهران قدیم (خیابان ویلا) به دفتر مرکزی یک کارخانه موتورسیکلت فرصتی بود برای پرداختن به چالش دعوتکننده گروه عظیمی از معماران این سرزمین: پیوستن در امروز بیآنکه هر چه از قدیم است و بخشی از هویتمان را در خود دارد دور بریزیم. بنای قدیمی اگرچه ملهم از گرایش مدرن دوره معروف به وارطان بود، در اولین نگاه قدمت و اصالت خود را به رخ میکشد و تلنگری به حافظه تاریخی به شدت تحلیل رفته ما میزند و به فضای سالهای خوش تهران در حال پوست انداختن میبرد. بنابراین، بیدرنگ این دغدغه را یافتیم که پس از اتمام کار، دیگران همچنان این احساس را پیدا کنند و با فعالیتی امروزی در بنایی قدیمی، زندگی امروز را از دریچه دیروز ببینند و زنده بدانند.
از سوی دیگر، هویت صنعتی کاربری تازه بنا هم میبایست به نحوی شاید نمادین و غیرمستقیم در آن نمود یابد. افزون بر این همه، گنجاندن عملکردهای متنوع تازه در فضاهای موجود، تعبیه تأسیسات گرمایشی و سرمایشی، آبرسانی، برق و روشنایی، شبکه رایانه و سامانههای صوتی و تصویری با حداقل امکان تغییر در فضاها، به دلیل باربر بودن اغلب دیوارها و لزوم رفع آسیبهای مرمت بنا همچون رطوبت، موریانه و ضرورت استحکام بخشی سازه آن و آماده ساختن بنایی برای در خود جای دادن جمعیتی چند برابر ساکنان گذشته آن، محدودیتهای خاص پروژه بودند. گفتنی آنکه حمایت و اعتماد کارفرمایی فهیم تا حد زیادی همه این مشکلات را تسهیل کرد.
راهپله شیشهای
پس از حذف راهپلههای داخلی به دلیل تغییرات فضاها، مهمترین چالش طراحی احداث راهپلهای جدید در خارج از بنا و اتصال آن به بنا بود. پس از طراحی گزینههای متعدد برای نحوه اتصال جعبه شیشهای پله به ساختمان قدیمی، ایجاد عنصری واسطه (پوستهای آجری ساخته شده از آجرهای قدیمی ساختمان مخروبه به دست آمده) و عبور دادن جعبه پله از درون آن، با سر در مرتفعی در محور ورودی حیاط برگزیده شد.
این عنصر واسطه — پوستهای آجری ساخته شده از آجرهای بازیابیشده از بنای مخروبه همجوار — به مثابه آستانهای میانجی میان شخصیت تاریخی ساختمان اصلی و مدرنیته شفاف برج راهپله شیشهای عمل میکند. راهپله از درون این پوشش آجری میگذرد و هندسه فولاد و شیشهاش از میان بازشوها نمایان است و خوانشی لایهای از مصالح کهنه و نو در گفتگویی مستقیم پدید میآورد. سردر بلند ورودی، واقع بر محور حیاط، کیفیتی تشریفاتی به ترکیببندی بخشیده است که درخور یک مقر اداری شرکتی است.
مشخصات پروژه
پروژه: دفتر مرکزی پاژنگ خودرو (تغییر کاربری)
مکان: خیابان ویلا، تهران، ایران
معمار: زند حریرچی / دفتر معماری حریرچی و همکاران
کارفرما: مهدی حاجیمیری
همکاران طراحی: عطاالله نیکخلق، نسیم خجسته نیکو، علی حائری
نقشههای جزئیات اجرایی: پرویز قاسمی
سازه: مجید نقیپور
مدیر اجرا: عطاالله نیکخلق
همکاران اجرا: محمود محمدی، سعید ارمغان
اجرای تأسیسات: امین اسفندزاد، رضا میرزایی
عکس: عطاالله امیدوار، زند حریرچی
زیربنا: ۸۷۸/۳۵ متر مربع
زمان طراحی و اجرا: تیر ۱۳۸۲ تا شهریور ۱۳۸۳
جایزه: رتبه پنجم مشترک، پنجمین دوره جایزه بزرگ معمار، ۱۳۸۴