گفتگو با جهان

کمتر از یک دهه است که معماران نسل جوان ما به نحوى )به نسبت( بى سابقه مورد توجه جامعه جهانى قرار گرفته اند و مجلات متعددى نیز به موضوع معمارى معاصر ایران یا معماران ایرانى پرداخته اند. این پدیده به نظر مى رسد زیرمجموعه پدیده وسیع تر مطرح شدن جامعه و فرهنگ ایران در دو دهه اخیر و تلاش ایران براى گفتگو با فرهنگ هاى دیگر باشد. ناگفته نماند که در همین دوره، پیشگامى در معمارى از انحصار چند کشور غربى در آمده است و کشورهایى نظیر چین، ویتنام، تایلند، لبنان و ترکیه نیز کار هایى عرضه کردند که نظر جهانیان را به خود جلب کرده است. در جهان امروز معمارى به سویى نمى رود که پیشرو بودن در آن تعریف واحدى داشته باشد و در اروپا و آمریکا نیز دست اندر کاران هنر و فرهنگ به دنبال ایده هاى نویى هستند که از سرزمین هاى دور مى آیند. مى توان گفت باز کردن فضاى فرهنگى ایران به روى جهان در شرایط مساعدى صورت گرفته و موفقیت چشمگیر سینماى ایران نیز دلیلى بر اثبات این فرضیه است. همان طور که ملل دیگر کنجکاو هستند ببینند کشورهایى چون ایران در مورد هنر، ادبیات و معمارى چه مطلب جدیدى براى گفتن دارند، در ایران هم دستاوردهاى فرهنگى و فنى زمانى ارزشمند هستند که در عرصه جهانى قابل طرح باشند. چالش پیش پاى معماران پیشگام ایران در درجه اول پاسخ به نیاز هاى عینى جامعه و سپس برآوردن انتظارات رسانه هاى بین المللى )هرچند در مقیاسى کوچک( است. بدیهى است این امر نه از طریق نسخه بردارى بلاواسطه از معمارى کشورهاى پیشرفته، بلکه از طریق توجه هم زمان به معمارى روز جهان، فرهنگ ایرانى و انجام تجربیات ناب تحقق مى یابد. این شماره از مجله، به بحث معاصر بودن و حضور معمارى و معماران ایران در رویدادها و نشریات بین المللى اختصاص دارد. اگر به اقبال بین المللى هنر هاى ایرانى توجه کنیم، متوجه مى شویم معمارى آخرین چرخ واگن بوده است. این ماجرا نخست از سینما آغاز شد و به دنبال آن، تئاتر، ادبیات، هنرهاى تجسمى و موسیقى ایران مورد توجه قرار گرفتند. از آنجا که بحث هاى میان رشته اى براى معماران بسیار جذاب و مفید هستند، تصمیم گرفتیم در بخش مقالات یک مطلب در خصوص تحولات کلى تر اجتماعى در دو دهه اخیر به قلم محسن شهرنازدار داشته باشیم، به خصوص که نظر ایشان با پیش فرض نگارنده در تضاد است و زمینه گفتمان عادلانه را درباره جنبه هاى مثبت و منفى تحولات پس از انقلاب فراهم مى کند. همین طور جواد شعرى نیز فهرست مختصرى از منابع و مآخذ آثار و جوایز معمارى ایران در رسانه هاى خارجى تهیه کرده است. در مقاله اى موج نو معمارى دهه اخیر را مختصراً بررسى کرده ام که مى تواند مقدمه اى باشد براى گفتگویى که به فضایى وسیع تر و فراگیرتر نیاز دارد. تهیه این شماره بدون مشورت و گفتگو با معماران تأثیرگذار معاصر امکان پذیر نبود، بنابراین تا آنجا که مقدور بود با چند نفر از ایشان گفتگو شد و خلاصه پاسخ ها در این شماره منتشر شده است. بخش معرفى را تماماً به ایران و به آثار تعدادى از معماران مطرح امروزى اختصاص دادیم. البته به دلیل محدودیت صفحات کارهاى شایسته بسیارى از قلم افتادند.