معماری بومی و محلی

عمارت امیریه

سردبیر·عکس: افسانه جعفری·ویژه‌نامه بوشهر
عمارت امیریه

این بنا در محله کوتی در حاشیه بافت قدیم بوشهر، در کنار دریا ساخته شده است. ساختمان اصلی آن در سال ۱۲۷۸ به فرمان احمدخان دریابیگی حاکم بوشهر ساخته شد، و «مرکز حکمرانی بنادر و جزایر خلیج فارس» و مقر «دارالحکومه» بوشهر بوده است.

حیاط مرکزی عمارت امیریه با ایوان‌های چوبی دو طبقه و طاق‌ها
حیاط مرکزی — ایوان‌های چوبی و طاق‌ها در هر دو طبقه

عمارت امیریه دو طبقه است و همان الگوی حیاط مرکزی سایر عمارت‌های بوشهر را دارد، گرچه معماری آن دارای تفاوت‌هایی است که آن را مناسب ساختمانی حکومتی کرده. ورودی آن ایوان بزرگی است با دو درگاه؛ در میان دو درگاه در داخل ساختمان اتاق بزرگی در دو طبقه طراحی شده که به نظر می‌رسد برای جلسات حکومتی پیش‌بینی شده است. در هر طبقه ۱۰ اتاق طراحی شده، و در هر دو طبقه راهرویی وجود دارد که در اتاق‌ها به آنها باز می‌شوند.

در ورودی عمارت با میخ‌کوبی و هلال شیشه رنگی و تابلوهای موزه
در ورودی میخ‌کوبی‌شده با هلال شیشه رنگی — اکنون موزه مردم‌شناسی

درها و پنجره‌ها از چوب ساج ساخته شده‌اند. درها دولنگه هستند و نقش و نگار دارند. اتاق‌ها سه‌دری و پنج‌دری هستند و به خوبی نسیم را به داخل راه می‌دهند. مواد سازنده بنا سنگ‌های مرجانی، ملات گچ، و چوب ساج هستند. پوشش سقف از صندل و بوریاست و با نوارهای چوبی پوشانده شده‌اند. ستون‌های نگهدارنده ایوان‌های عمارت از چوب ساج ساخته شده‌اند و به منظور جلوگیری از نفوذ رطوبت و موریانه، اطراف آنها را با بند کنبال که پوست درخت نارگیل است پوشانده‌اند و روی آنها گچ‌بری شده است.

◆ ◆ ◆
ایوان طبقه بالا با ستون‌های بزرگ و نرده‌های آهنی و منظره دریا
ایوان طبقه بالا — ستون‌ها قاب‌بند منظره خلیج فارس
بالکن جانبی با منظره دریا و پنجره‌های قوسی
بالکن جانبی — دریا در ورای نمای قوسی
حیاط مرکزی نمای رو به بالا با دو طبقه و بالکن چوبی
نمای رو به بالا از حیاط — طاق‌ها، بالکن چوبی و اتاق‌ها در دو طبقه
اتاق موزه با سه در چوبی و هلال‌های شیشه رنگی بادبزنی و ویترین‌ها
اتاق موزه — هلال‌های شیشه رنگی بادبزنی بالای درهای ساج
ورودی قوسی آب‌انبار با هلال‌های بادبزنی
ورودی آب‌انبار — درگاه‌های قوسی با هلال‌های بادبزنی
اتاق آب‌انبار با چاه و سطل و سفالینه‌های سنتی
اتاق آب‌انبار — چاه، سطل و سفالینه‌های سنتی
ماکت لنج سنتی در موزه میان پنجره‌های شیشه رنگی
ماکت لنج در موزه — میان پنجره‌های شیشه رنگی
گالری عکس‌های تاریخی سیاه و سفید از بزرگان بوشهر
عکس‌های تاریخی بزرگان بوشهر — بخشی از مجموعه موزه مردم‌شناسی
نقشه نما عمارت امیریه
نقشه نما
نقشه مقطع عمارت امیریه
نقشه مقطع
نقشه همکف عمارت امیریه
نقشه همکف
نقشه طبقه اول عمارت امیریه
نقشه طبقه اول

۱. در گزارش‌های قدیمی‌تر اشاره شده که شرق آن محله عرب‌ها و شمال آن محله یهودی‌ها بوده است.

۲. این عمارت در سال ۱۳۷۸ به شماره ۲۴۱۹ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده، و به موزه مردم‌شناسی بوشهر اختصاص یافته است.