آلبومی از تهران، دکو-مدرن‌ها

،ناشر انديشه و هنر معمارى ساخت و صنعت و شهرسازى 1393 بهمن و اسفند تومان12000 قيمت89 2 .................................................................................................... مدرن هاى تهران/ كاوه مهرباني- آلبوم دكو 12 .............................................................................................................................................................قبل از دكو 68 ..................................................................................................... ! مدرنيستى- تقريباً كاملً دكو- بهارستان 74 ..............................................................................................................................استتيك پيچيدة بازار تهران 86 ..............................................................................................................................................آرت دكو در لله زار 94 .......................................................................................................................................................دانشگاه تهران 100 ..............................................................................................................................................................در شيراز • نوشته ها و ترجمه ها پس فرستاده نمى شود. نسخه اي براي خود نگه داريد. نوشته ها ويرايش و حسب مورد كوتاه خواهد شد. آراي نويسندگان لزوماً نظر مجله نيست. نقل مطالب با ذكر مأخذ آزاد است. • عكس روي جلد: نبش ضلع جنوبي بزرگمهر و شرقي فريمان 6 ، طبقه دوم، واحد6• نشاني: خيابان شريعتي، پايين تر از حسينية ارشاد، نرسيده به همت، كوچة ديباج، پلك 26400980 - 82 :• تلفن و دورنگار 15875-7151 :• صندوق پستي editor@memar-m.com :• پست الكترونيكي www.memar-m.com :• آدرس سايت ISSN: 1684-7490 • •صاحب امتياز: مؤسسة معمارنشر •مدير مسئول: سهيل بسكي •سردبير مهمان: كاوه مهرباني •شوراي همكاران )به ترتيب حروف الفبا(: كامران افشارنادري، آزيتا ايزدي، زهره بزرگ نيا، سهيل بسكي، نگار حكيم، آرماند درور، بابك زيرك، مهدي عليزاده، حبيبه مجد آبادي، محمد محمدزاده •ترجمه به انگليسي: كاوه مهرباني •مدير فني: عزيزه درفشي •تبليغات: زهره حاجي علي •توزيع: آمنه دلدار •ويراستار نگارشي: آزيتا ايزدي •كمك ويراستار و نمونه خوان: هانيه منصوري •مديرمالي: صديقه تقي نيا •مدير اداري: گيتي وقاري •مدير داخلي: ليل عسكري •تداركات: علي ابوالفتحي •ليتوگرافي: جوهري •چاپ: صنوبر )خيابان هفده شهريور، نرسيده به ميدان شهدا، نبش كوچة 5000 :( •صحافي: معين •توزيع كننده: نشرگستر •تيراژ1624 تهراني، پلك

\\n

AN ALBUM OF TEHRAN DECO - MODERNS مدرن هاى تهران- آلبوم دكو آرت دكو و حواشى آن : از مبانى اصلى شناخت تهران كاوه مهربانى Kaveh Mehrabani واقعيت اين است كه معدود افرادى در ايران، حتى با زمينه معمارى يا ميراثى، و يا هنرى، نام آرت دكو را شنيده اند )هر چند با ”ساختمان هاى وارطانى“ گهگاه آشنايى اى هست(، و شناخت ارزش هاى تهران و بسيارى از شهرهاى ايران به اين ترتيب عملً غير ممكن مى شود! )در حالى كه دوازدهمين كنگره بين المللى آرت دكو در هاوانا، كوبا، كوبا ميراث غنى آرت دكو دارد و در حفاظت آن بسيار كوشاست و كنگره - برگزار شد در شانگهاي، كه اين شهر هم ميراث مهمي از آرت دكو دارد 2015 سيزدهم در سال خواهد بود(. قبل از اينكه به اين »سبك« بپردازيم )جنبش نمى توان به آن گفت، زيرا و اين به نحوى شايد دليل موفقيت آن هم باشد(، - شعار و ادعاى تيوريكى نداشت در مورد تصوير روى جلد، پله اى است در خانه اى كه شايد دقيقاً در چارچوب آرت (، و مسلماً به دوره آخرين اين »سبك«، يا به 25 و24 دكو قرار نگيرد )صفحه هاى مقطع دكو – مدرنيستى متعلق بود كه به كارگيرى سنگ تراورتن سفيد در آن شروع شد و اجراى سطوح منحنى مورد علقه آرت دكو با ترفند هايى، و نه به آسانى انجام مى گرفت، و بايد يادآورى كرد كه پوشش سيمانى در نماهاى آرت دكو به اين دليل هم بود. ديوار حياط اين خانه طرحى به اصطلح ”موندريانى“، يعنى مرتبط با دشتيل ، يكى از آوانگاردترين حيطه هاى مدرنيزم داشت، اما پله استوانه اى مستقر De Stijl - در نبش، و طرح متشكل از شكل مثلث و خطوط منحنى تقسيم بندى هاى پنجره آن به عنوان تصوير روى جلد مناسب به نظر مى رسيد، -1 به آرت دكو نزديك تر بود. اما اتفاقاً به نظر مى رسد كه اين ميان سبكى بودن آن مناسب موضوع است، چرا -2 و به »مدرنيزم متاخر« پرداختيم 73 مجله معمار و بخشى از شماره78 كه در شماره و حضور جريان هاى ميانى و حواشى و منظومه اى، غنا و پيچيدگى جريان را تا حدى نشان داد. اما گرايش غالب ساده سازى تاريخى به ايران خلصه نمى شود، و بهترين هاى در ارتباط - «هنرها در اغلب تاريخ نگارى ها حضور ندارند! پس در بررسى اين »سبك بايد باز هم در انتظار تنوع هاى قابل توجه - با مدرنيزم به خودى خود بسيار متنوع كيفى بود، كه اين امر موضوع را )حداقل براى من( جذاب تر و زيبا تر مى كند. هر چند برخى از ساختمان هايى كه در اين شماره آمده اند ديگر وجود ندارند، نگاهى به دوره ما قبل »مدرن متاخر« مى تواند مفيد باشد، چرا كه فرم ها و جزييات آنها مى توانند همواره آموزنده و الهام بخش باشند، و در بهترين حالت، هرچند احتمال آن بسيار بسيار كم است، باقى مانده ها احيا شوند. از نظر سبك، آرت دكو نقش محورى را در اينجا داشته، اما ساختمان هاى اين دوره معمولً از آرت دكوى آشناتر ساده ترند و بيشتر به كارهاى مندلسون و لوس مى مانند كه از حجم ها و سطوح صاف و يكپارچه و انحنا در گوشه ها يارى مى گرفتند، هر چند تزئينات در آرت دكو نسبت به دوره هاى قبل كاملً پاويون اتحاد جماهير شوروى - كنستانتين ملنيكوف- پايين چپ، و بال و وسط راست- صفحة مقابل راديكال ترين پروژه در اين نمايشگاه. - پاريس1925 سوسياليستى در نمايشگاه هنرهاى تزئينى سال مسلماً او و سيستمى كه در آن مقطع نمايندگى آن را مى كرد اعتقادى به تزئين نداشتند. اين نمايشگاه جهانى كه اصطلح آر دكو يا آرت دكو و يا فقط دكو از آن مى آيد به خاطر حضور هم زمان گرايش هاى بسيار متفاوت بسيار مهم، براى درك دوره اهميت كليدى دارد.

\\n

جلوتر بود. اما با كنار زدن كانستراكتيويست ها، نيوكلسيسيزم اوليه به چيزى شبيه به آرت دكو انجاميد كه به اندازه معادل هاى اروپايى و آمريكايى اش به دنبال لوكس بودن و اگزوتيسيزم نبود، اما در مواردى با محصولتى بسيار قابل توجه(. و حتى طراحى داخلى برخى از زيباترين كشتى هاى تفريحى آرت دكو است )و فقط كليسا ساختن مستثناست كه اتفاقاً در مدرنيزم رواج داشت! (، و اشيا و مبلمان آن دوره اكنون اشياى كلكسيونى شده اند. برخى از موفق ترين بلوك هاى مسكونى يا مختلط مانند تهران، - برخى عظيم، بلوك هايى كه مراكز بسيارى از شهرها را شكل دادند- مثل بيروت، محصول آرت- و بسيارى از مهمترين آنها در نزديكى همين منطقه دكو يا دكو – مدرنيزم هستند، و شناخت اين مقدار اثر و مكان، بدون اشنايى با منشا آنها امكان ندارد. آرت دكو و حواشى آن آخرين مرحله اى بود كه صنعتگرى و صنايع دستى مجرب و حرفه اى بطور گسترده در معمارى نقش داشتند، و به نحوى در اتحاد با گرايش ها و تفكرهاى نو در كارهاى طراحانى مانند شرو، پونتى، البينى، اسكارپا، آلتو و ديگران تأثير گذاشت. در اينجا بايد گفت كه البته توضيح همه گرايش ها و EUR - و متفاوت – در يك چارچوب نمى گنجد، براى مثال، ااور- سبك هاى مشابه . اما اين دشوارى غنا و پيچيدگى موضوع Chareau - در رم، يا خانه شيشه اى شرو ، كه در 1930 را هم نشان مى دهد، و مسلماً دسته بندى زمانى، مانند اصطلح دهه اشاره به آرت دكو به كار مى رود، هر چند كمك مى كند، كافى نيست، چرا كه اين معمارى ها نه تنها به انتهاى طبيعى خود نرسيدند، بلكه همواره از دوره خود جلوتر بودند و اغلب به خاطر شرايط تحميلى متوقف شدند، شايد موقتاً. ابداعى و تجريدى بودند. طيف تزئينى آرت دكو وسيع بود و شامل طرح هاى هندسى، طرح هاى برگرفته از فرهنگ هاى »بدوى« يا بومى مانند طرح هاى رومى مانند مصر و -آفريقايى، اشكال برگرفته از فرهنگ هاى باستانى غير يونانى ازتك و ايران، و همچنين فرم هاى جديد برگرفته از صنعت و تكنولوژى و ساينس مى شد. - science fiction - فيكشن تفاوت آرت دكو و مدرنيزم ، تاريخ1925 هر چند آرت دكو با دوره اى از مدرنيزم )چند سال قبل از سال ( هم 1930 نمايشگاه پاريس كه عنوان آرت دكو از آن گرفته شد، تا اواخر دهه زمان بود، اين دو در عين داشتن نكات مشترك، مانند تاثير فرم هواپيما و كشتى و اشياى صنعتى و شرق و آفريقا و در كل فرهنگ هاى بومى بر هر دو، تفاوت اساسى مقدار - داشتند. آرت دكو اصل آكادميك نبود )نه لزوما به عنوان نقطه اى منفى در واقع درباره آرت دكو بود(، و در حاليكه Delirious New York زيادى از كتاب نقش مهمى در آرت دكو داشت، مدرنيزم تزئين را - از نوع ابداعى آن- تزئين حداقل در حرف كاملً رد مى كرد. در حاليكه آرت دكو در خدمت زندگى لوكس، مانند طراحى فروشگاه هاى مد و جواهرات، هتل هاى مجلل و آسمان خراش هاى نيويورك بود، مدرنيزم، با سربلندى، وظيفه خود را ارائه شيوه زندگى اى نو و به ويژه مسكن براى طبقات متوسط و كارگر مى دانست و دستيابى به آن را از طريق ساده ترين و شفاف ترين فرم ها. و نحوه برداشت اين دو از فرهنگ هاى بومى يا شرقى هم تفاوت داشت: آرت دكو به نقوش، رنگ ها، و بافت ها توجه داشت و مدرنيزم به »فضا« و گيرايى و قدرت سادگى در فرم. در تهران، يكى از پاريس به 1935 از آورنده هاى آرت دكو ”آرشيتكت وارطان“ بود كه در سال تهران بازگشت. او در واقع نقش اصلى را در شكل دادن به خيابان هاى مهم مركز امروزى تهران، مانند نادرى و لله زار پيدا كرد، و نمونه ايست از اينكه در ايران ورود آرت دكو و مدرنيزم، كه نقش معماران ارمنى در آن را نبايد ناديده گرفت، به به - نحوه مستعمره اى نبود، هر چند بسيارى از كارهاى مستعمره اى در جهان هم از كيفيت هاى باليى برخوردارند. در آرت دكو از انحنا درگوشه بسيار - خودى خود بهره گرفته مى شد، كه در فرم كشتى سازى نقش داشت. يكى از مشخصه هاى معمارى هاى شبيه به آرت دكو در تهران استفاده از انواع بالكن است، و در كل سه بعدى تر از نمونه هاى اروپايى هستند، و در تهران براى پوشش سطح نما عمدتاً از اندود سيمانى رنگى استفاده مى شد و بعد آجر. در صفحات اين شماره، برخى از ساختمان هاى اين دوره نشان داده مى شوند، و مى بينيم كه مهم ترين مكان هاى شهر: بازار تهران، لله زار، ميدان بهارستان، دانشگاه تهران، و اگر توجه كنيم بيشتر بوده است. اما وسعت جغرافيايى - در كنار هم- تهران آرت دكو و مدرنيستى تأثير آرت دكو هم چشمگير است: جنوب بازار، جنوب انقلب، شميران و تجريش، پيروزى، حتى در عودلجان، همه جا در واقع. مانند بسيارى از فعاليت هاى كم ادعا، و غيرآكادميك، اما وارد به كار و انجام ده، و به دنبال شعف، آرت دكو در سطح جهان بسيار موفق بوده و بيشتر شهرها و كشورها از محصولت آن همواره استفاده شايد تنها - مى كنند و براى مدت ها هم خواهند كرد، غير از مواردى مانند ايران كه ساختمان هاى اين دوره مخصوصاً از بين مى روند، يا در جاهايى كه - جايى به خاطر جنگ و نفاق يا تلشى سيستم اينطور مى شود. در سطح دنيا، برخى از لوكس ترين و گران قيمت ترين هتل ها و آسمان خراش ها، ويلها، و فروشگاه ها، با پرستيژ ترين ساختمان هاى دولتى )مدرنيزم اين افتخار را دارد كه براى استفاده سيستم هاى غير آزاد راحت نبوده، در حالى كه گرايش هايى نزديك به آرت دكو براى دولت هاى فاشيستى هم طراحى مى كردند. اما پيچيدگى اين جنبه در آنجاست كه - راسيوناليستى كازا دل فاشيو-بهترين طراحى براى يك دولت، كار فرا مدرنيستى مى تواند باشد(، - Terragni - در كومو، از تررانىCasa del Fascio - 1932-36 مكان هاى عمومى و شهرى شاخص مانند ايستگاه هاى مترو و قطار، بناهاى صنعتى و كارخانه ها، بازمانده هايى از نمايشگاه هاى بزرگ، هويت هاى شهرى، مانند ميراث اصلى شهر ميامى آمريكا و اكثر شهرهاى اصلى شمال آفريقا، شهرهاى كشورهاى جوان تر مانند كشورهاى آمريكاى جنوبى و استراليا و در واقع ساختمان هايى در همه جا، آرت دكو بوده اند و هستند )شوروى فرق مى كند. روشن است كه با ملكى و نشان مى دهد كه راديكال بودن - گذاشت1925 كه ملنيكوف در پاريس در سال شوروى فرسنگ ها از نظر فرهنگى - يك ذهنيت، و اعتقادى و روحى است، و نه مد tendency of oversimplifying history is also a global issue, with the result that the very best are usually excluded! Therefore, in looking at this “style” in relation to the inherently very diverse Modernism, we should expect a great degree of diversity still, which (at least for me) makes the subject even more absorbing. Although some of the buildings featured do not exist any longer, or, will not, by the time this issue comes out, examining the pre - Late Modern period can be useful, since the forms and the details can always be inspiring and instructive, or (although highly unlikely), might even encourage a different attitude and treatment. But Art Deco no doubt had the main role, even though the buildings are simpler versions, closer to Mendelsohn, Loos, and late van de Velde, with smooth surfaces and curves, not so fussy, granted that Deco decoration schemes were abstract and invented compared to what generally went before it. The Deco decorative spectrum was diverse - including purely geometrical patterns, forms inspired from “primitive” or indigenous cultures such as African and oriental influences, forms derived from ancient non-Greek and non-Roman cultures such as Egypt, the Aztec, and Iran, in addition to those derived from industry, technol- ogy, and science fiction THE DIFFERENCE BETWEEN ART DECO AND MODERNISM Alhough Art Deco was concurrent with a phase of Modernism (from some time before 1925, the year of the Paris Exposition des Arts Decoratifs, until the late 1930s), while having many things in com- mon, such as interest in things like airplanes, ships, industrial ob- jects and buildings, Africa and the East, and the indigenous gener- ally, they also had fundamental differences. Art Deco was not at all academic (this, not necessarily a negative aspect - after all, much of Delirious New York IS about Art Deco -, and perhaps the prospect of having a school for training in Art Deco might not be absurd at all, since definitely it would not be boring at least, as is often the case with the schools!, and it would demand very hard work), and while decoration – of the invented kind – had an important role in Art Deco, Modernism refuted it. While Art Deco served luxury, such as in expensive fashion and jewellery shops, high class hotels, and the skyscrapers of New York, Modernism, nobly, was engaged with offering a new way of living and housing in particular, to the middle and the working classes. And their respective exploitations of the in- digenous and eastern cultures differed too: Art Deco focused on the patterns, the colours, and the textures, while Modernism engaged itself with “SPACE”, and the appeal of simplicity and clarity in form. In Tehran, one of the agents of the introduction of Art Deco was Ar- menian Iranian Vartan Hovanissian who had returned from Paris in 1935. He soon acquired the role of the main shaper of the now cen- tral Tehran’s main streets - an example that, significantly, the agents of the Modernization project in Iran, although mainly Armenian

\n