همایش سالانۀ جامعۀ مهندسان معمار ایران از هفتم تا دهم مهر ماه سال جاری با حمایت خانۀ هنرمندان ایران و شرکت برنامههای موسیقی شامل: ساز ایرانی (استاد جلیل شهناز، هوشنگ امیر اردلان، محمد حسن مهدیان)، گیتار و آواز (آرش سبحانی و هومن جاوید) و سازهای ضربی (گروه ضرباهنگ) افتتاح شد و در طول برنامۀ سهروزه فیلمهایی با عناوین زیر به نمایش درآمد: فیلم کوتاه معماری و آب، تادائو آندو؛ چهار معمار آوانگارد آلمانی (پیتر بهرنز، والتر گروپیوس، میس وندرروهه و اریک مندلسون)؛ باوهاوس؛ فروشگاه پرادای رم، رم کولهاس؛ آلوار آلتو؛ معرفی سایت جامعۀ مهندسان معمار ایران؛ نورمن فاستر؛ و کلیسای پادره پیو، رنتسو پیانو.
سخنرانیهایی به شرح زیر در این همایش ایراد شد: خوشآمدگویی همراه با معرفی جامعۀ مهندسان معمار ایران توسط کامران شاهینفر، دبیر جامعه؛ «اتحادیۀ بینالمللی معماران (UIA) و ضرورت عضویت جامعه در آن» توسط مهوش مهرافشار، عضو هیئت دبیران جامعه؛ «آموزش عام معماری (کارگاه آموزش معماری برای کودکان)» توسط بیژن شافعی، مسئول انجمن فرهنگی جامعه و سروه نقشبندی، هماهنگکنندۀ کارگاه آموزش معماری؛ «فراتر از سطح (تجربۀ دو معمار سوئیسی هرتزوگ و دمرون)» توسط ایمان رئیسی، عضو هیئت دبیران جامعه و مسئول دانشجویی؛ فراخوان همکاری برای بیست و دومین کنگرۀ جهانی معماری، استانبول ۲۰۰۵، توسط اکبر برزگری مولان (همکار بخش فرهنگی جامعه)؛ «معماری تخیل» توسط بابک شکوفی مقیمیان، عضو کمیتۀ فرهنگی جامعه؛ «حفاظت از بناهای ارزشمند تاریخی» توسط ماندانا یزدانشناس، عضو کمیتۀ فرهنگی جامعه؛ «معماران و سرمایههای فرهنگی، تجربۀ تونس» توسط محمدرضا حاثری؛ «حفاظت و توسعۀ معماری و میراث شهری در فرانسه» توسط Henri Nardin (ترجمۀ همزمان توسط ترانۀ طباطبایی)؛ «مضامین طراحی دستگیره در نمایشگاه کلن ۲۰۰۳» توسط شرکت بهریزان؛ «سومین کنگرۀ جهانی طراحی و بهداشت در مونترال» توسط Henri Nardin؛ «لادفانس، مرکز اقتصادی شهر جدید پاریس» توسط Henri Nardin؛ «به بهانۀ نمایشگاه سه معمار ایرانی ارمنی، آرمن میناسیان» توسط Claude Nardin؛ و میزگرد «حفاظت و توسعۀ معماری و سرمایههای فرهنگی شهر، تجربۀ پاریس و تجربۀ ایران» با شرکت محمدرضا حاثری، گیتی اعتماد، محمد منصور فلامکی، سهراب مشهودی، Henri Nardin و Claude Nardin (ترجمۀ ترانۀ طباطبایی).
گفتنی است در کنار برنامههای جاری همایش سه نمایشگاه نیز برپا شد که عبارت بودند از: نمایشگاه و فروش کتابهای خارجی معماری و شهرسازی با همکاری مرکز نشر دانشگاهی؛ نمایشگاه سه معمار ارمنی با همکاری مؤسسۀ فرهنگی هور؛ نمایشگاه عکس معماری با عنوان «تجربۀ تونس»؛ و «چهار نگاه» (کارهای بابک شکوفی، آرش سبحانی، بیژن شافعی و محمدرضا حاثری).
شاهینفر در سخنان افتتاحیه توضیحاتی دربارۀ نحوۀ شکلگیری جامعۀ مهندسان معمار داد. او در ابتدا به پیشینۀ تشکلهای معماری — انجمن آرشیتکتهای دیپلمه (۱۳۲۳)، انجمن آرشیتکتهای ایران (۱۳۴۶) و اتحادیۀ آرشیتکتها و طراحان محیط (۱۳۵۵) — اشاره کرد و افزود که جامعۀ مهندسان معمار ایران در سال ۱۳۷۹ همزمان با تولد خانۀ هنرمندان ایران، در کنار انجمنهای ۸ رشتۀ نقاشی، مجسمهسازی، خط، گرافیک، موسیقی، سینما، تئاتر و شعر و ادب — که همه در شورای عالی خانۀ هنرمندان عضو هستند — اعلام موجودیت کرده است. او در ادامۀ سخنانش به توضیح ماهیت جامعۀ مهندسان معمار و اهداف آن پرداخت: جامعۀ مهندسان معمار ایران تشکلی است حرفهای، غیرسیاسی و غیرانتفاعی؛ تشکلی که خواستار حضور پویای همۀ معماران ایران است؛ جوهر این تشکل مسائل معماری و معماران ایران است؛ گسترۀ وسیع فعالیتهای اجتماعی اعضا در زمینههای طراحی و ساخت، تولید، آموزش و پژوهش، برنامهریزی و مدیریت را در بر میگیرد؛ در این تشکل همۀ اعضا حقوق یکسان دارند؛ ارکان جامعه را انجمن فرهنگی، اجتماعی، صنفی، یک هیئت امنا و یک شورای عالی معماری تشکیل میدهد.
فعالیتهای جامعۀ معماران در عرصۀ بینالمللی از زمان تأسیس عبارت بودهاند از: حضور در کنگرۀ بینالمللی UIA در برلین؛ تدارک مقدمات حضور در کنگرۀ بینالمللی UIA در تابستان سال ۲۰۰۵ در استانبول، ترکیه؛ حضور در همایش DESIGN AND HEALTH در مونترال در تیر ماه ۸۲؛ مبادلۀ یک پروتکل همکاری با جامعۀ مهندسان معمار مراکش؛ مبادلۀ یک قرارداد همکاری با جامعۀ مهندسان معمار ارمنی برای برگزاری همایش در ایروان ارمنستان؛ و رابطۀ فرهنگی با بخشهای فرهنگی سفارتهای کانادا، ایتالیا، آلمان و فرانسه برای بازدید از نمایشگاه در خارج و برگزاری نشستهای مشترک در ایران در زمینههای مختلف مربوط به حرفه.
فعالیتهای جامعۀ مهندسان معمار ایران در داخل کشور نیز به شرح زیر برشمرده شده: برگزاری همایشهای سالیانه و فصلی؛ برگزاری سخنرانیها و میزگردهای تخصصی؛ حضور در نشریات روز و تخصصی؛ همکاری با دفتر پژوهشهای فرهنگی؛ انتشار فصلنامۀ «معماران ایران»؛ پیگیری برای کسب مجوز انتشار مجلۀ معماری؛ برگزاری نمایشگاههای حرفهای؛ حضور در قضاوت بعضی از پروژههای معماری؛ حضور و همکاری در جلسات گفتگوی تمدنها؛ همکاری با مجلس در کمیتههای تخصصی؛ همکاری با شهرداری کاشان در زمینۀ جشنوارۀ مرمت و احیای بافت تاریخی کاشان؛ حضور در همایش تخصصی توسعه و اشتغال در حوزۀ فرهنگ و هنر؛ همکاری با مؤسسۀ فرهنگی ترجمه و تحقیق هور؛ همکاری در تدوین آییننامۀ ارزشیابی و قیمتگذاری آثار هنری؛ همکاری در تدوین مقدمات برنامۀ چهارم توسعه در زمینۀ هنر؛ حضور در شورای عالی خانۀ هنرمندان و مشارکت در امور مربوطه؛ حضور در شورای ارزشیابی هنرمندان کشور؛ همکاری با موزۀ هنرهای معاصر اصفهان؛ برگزاری مراسم یادبود برای معماران برجسته؛ شرکت در رویدادهای مربوط به نظام مهندسی؛ پیگیری مسائل مربوط به تشخیص صلاحیت حرفهای معماران.
شاهینفر در پایان از همۀ معماران خواست که برای تدوین قانون نظام معماری و قانون دفاع از حقوق مؤلف و کپیرایت در معماری به یاری جامعۀ مهندسان معمار برخیزند.
مهوش مهرافشار در سخنرانی خود تحت عنوان «ما هنوز عضو اتحادیۀ بینالمللی معماران نیستیم» بر ضرورت عضویت جامعه در این اتحادیه تأکید کرد. خلاصۀ سخنرانی او چنین است:
UIA یا «اتحادیۀ بینالمللی معماران» سازمانی است غیردولتی که در سال ۱۹۴۸ در شهر لوزان با هدف متفق کردن معماران همۀ کشورها — بدون در نظر گرفتن ملیت، نژاد، مذهب یا مکتب فکری آنها و در محدودۀ «اتحادیههای ملی» — پایهگذاری شده است. UIA با ساختاری دموکراتیک، ایجاد ارتباط فرهنگی و تنظیم روابط حرفهای معماران را در سطح جهان در نظر دارد و مقر آن در حال حاضر در پاریس است.
از زمان تشکیل UIA بهمنظور ایجاد ارتباط و اطلاعرسانی تا به حال ۲۱ کنگره در شهرهای مختلف جهان برگزار شده که هزاران معمار و دانشجوی معماری را از کشورهای سراسر دنیا دور هم جمع کرده است و برگزاری این کنگرهها بهصورت سه سال یکبار ادامه دارد. موضوع بحثهای کنگره از پیش تعیین شده و بهوسیلۀ اعضای برجستۀ جامعۀ بینالمللی معماران مطرح میشود. در طول کنگره برنامههای فرهنگی بین شرکتکنندگان برگزار میشود. آخرین کنگره در سال ۲۰۰۲ در برلین برگزار شد که شش معمار ایرانی بهعنوان نمایندگان جامعۀ معماران ایران در آن شرکت کردند و دستاوردهای آن را در همایش سالانۀ (۱۳۸۱) جامعۀ معماران به نمایش گذاشتند. بیست و دومین کنگرۀ UIA در سال ۲۰۰۵ در شهر استانبول با عنوان Grand Bazaar of Architectures برگزار میشود که امیدواریم حضور فعال معماران ایرانی را در آن شاهد باشیم.
از سال ۱۹۴۸ در زمان برگزاری کنگرهها از طرف UIA جوایزی بهمنظور قدردانی از معمارانی که از طریق حرفه و قلم به پیشرفت معماری خدمت کردهاند اهدا میشود. مهمترین این جوایز «مدال طلای UIA» بزرگترین افتخاری است که از طرف اتحادیۀ بینالمللی معماران اعطا میشود و بالاترین نشانی است که یک معمار از همکاران خود دریافت میکند. این جایزه به یک معمار زنده برای قدردانی از خدمات و تلاشش جهت پیشبرد هنر معماری اهدا میشود. اولین مدال طلا در سال ۱۹۸۴ در کنگرۀ قاهره به حسن فتحی و آخرین آن در سال ۲۰۰۲ در کنگرۀ برلین به رنتسو پیانو اهدا شد. غیر از مدال طلای معماری، جوایز دیگری هم در پایان هر کنگره اهدا میشود که عبارتاند از: جایزۀ طراحی شهری و توسعۀ محیط، کاربرد تکنولوژی در معماری، نقد و آموزش معماری، و بهبود کیفیت.
UIA عضو فردی نمیپذیرد و در حال حاضر ۹۳ انجمن در آن عضویت دارند که نمایندگی معماران ۸۸ کشور دنیا را بهعهده دارند. این انجمنها سازمانهای تخصصی هستند که در سطح ملی و بهصورت مستقل عمل میکنند و به پنج منطقۀ جغرافیایی تقسیم شدهاند که عبارتاند از: منطقۀ ۱: اروپای غربی؛ منطقۀ ۲: خاورمیانه و اروپای شرقی؛ منطقۀ ۳: آمریکا؛ منطقۀ ۴: آسیا و استرالیا؛ منطقۀ ۵: آفریقا. این انجمنها وظایف ضروری را بر عهده دارند و از نظر اقتصادی UIA را حمایت میکنند.
آنچه باعث تأسف است این است که بهرغم پایهگذاری اولین تشکل معماران ایران بهنام «انجمن آرشیتکتهای دیپلمه» در سال ۱۳۲۳، یعنی ۵۹ سال پیش و چهار سال قبل از تشکیل UIA، و بهرغم اینکه کشور پرمسئلهای مانند فلسطین یا کشورهای تازهاستقلالیافتۀ ارمنستان و آذربایجان عضو UIA هستند، ما هنوز به عضویت این سازمان بینالمللی درنیامدهایم. البته باید اضافه کنم که جامعۀ مهندسان معمار بعد از شروع فعالیت تقاضای عضویت به UIA را ارسال کرده و مورد استقبال هم قرار گرفته، ولی در پاسخ نامه ذکر شده نظر به اینکه ورودیه و حق عضویت براساس میزان جمعیت و تولید ناخالص ملی محاسبه میشود، ایران با داشتن چهار حق رأی در صورت عضویت باید ۶۸۲۰ یورو بهعنوان ورودیه و معادل آن سالانه (مجموعاً ۱۳۶۶۰ یورو، براساس اعلام UIA در سال ۱۳۸۰) همراه با مدارک مورد نیاز ارسال کند.
در انتهای این گزارش فراخوانی برای جلب حمایت معماران از این عضویت آمده است: جامعۀ مهندسان معمار ایران برای عضویت در UIA (اتحادیۀ جهانی معماران) نیاز به حمایت دارد. مخاطبان این فراخوان عبارتاند از: دانشکدههای معماری؛ مجلات تخصصی معماری و شهرسازی؛ کانونهای فارغالتحصیلان معماران؛ جامعۀ مهندسان مشاور؛ انجمن صنفی مهندسان مشاور معمار و شهرساز؛ خانۀ هنرمندان ایران؛ مؤسسۀ پژوهشهای فرهنگی؛ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ وزارت مسکن و شهرسازی؛ سازمان برنامه و بودجه؛ شهرداری تهران؛ سازمان میراث فرهنگی؛ مرکز گفتگوی تمدنها؛ و همۀ سازمانها و نهادها و انجمنهایی که معماران در آن حضور دارند و به هنر معماری توجه داشته و از ارزش و اهمیت این حضور جهانی آگاه هستند.