برج آزادی، تهران

بسيارى از شهرهاى بزرگ جهان پيش از نام خود، با تصوير يك اثر معماري ماندگار، به مثابه نمادى آشنا به سرعت شناخته مي شوند. نمادها به فراخور زمان، و تحولات اقتصادى، اجتماعى و سياسى به تدريج جاى خود را به نمادهاى ديگرى مي دهند كه به نوعى بيانگر دگرگونى هاى اجتماعى، اقتصادى و يا تغييرات مهم در محدودة جغرافيايى و سياسى آنان باشند. تهران بزرگ نمونه اى از كلانشهرهايى است كه به دليل تغييرات حكومت در طول حيات خود به عنوان پايتخت، داراى نمادهاى مختلفى بوده: نخستين نماد حكومتى تهران در دوران قاجاريه عمارت شمس العماره بوده كه در زمان خود مرتفع ترين ساختمان شهر، و نشانة اقتدار حكومت قاجار به ويژه دوران ناصرالدين شاه به شمار مى آمده. بناى برج آزادى با نام اولية شهياد به عنوان دومين نماد تهران در دهة پايانى حكومت پهلوى دوم شكل گرفت. نماد سوم نيز در دوران جمهورى اسلامى در هيبت برج مرتفع ميلاد ساخته شد كه ابتدا به عنوان برجى با كاربرد عمدتاً مخابراتى مطرح شد. بنابراين تهران طى دو قرن شاهد برپايى سه بناي عظيم به عنوان نمادهاى تاريخى سه دورة حكومتى مختلف بوده است. ساله داشت 160 ساخت برج آزادى زماني كه تهران به عنوان پايتخت، عمرى حكـومت 1345 در دستــور كار حكــومت وقت ايــران قرار گرفت، در سال سالة شاهنشاهى را در 2500 پهلـوى دوم كه برنامة برگزارى جشن هاى پرهزينة در سر داشت، طراحى يك نماد شاخص براى تهران را در بين معماران 1350 دهة ايرانى به مسابقه گذاشت. در پايان مسابقه از بين طرح هاى ارائه شده، پروژة حسين امانت معمار دانش آموختة دانشكدة هنرهاى زيباي دانشگاه تهران كه در سال داشت، طرح برنده اعلام شد.24 آن زمان تنها مكان اجراى پروژه در منتهى اليه غرب تهران آن روز بود كه به عنوان آخرين مرحله از مسير شاهراه اصلى ارتباطي طويلي كه اروپا را به ايران و مشخصاً به تهران متصل مى كرد، ارزشى نمادين براى حكومت پهلوى دوم داشت. قرارگيرى فرودگاه مهرآباد به عنوان بزرگ ترين ترمينال هوايى كشور در مجاورت اين برج سبب مي شد همة كساني كه از مسير زميني يا هوايي وارد تهران مي شدند در بدو ورود با اين نماد عظيم شهرى در نقش دروازة تهران آشنا شوند. براي ايجاد تأثير بصرى ماندگارتر، تلاش شد عرصه اى وسيع به اين نماد اختصاص يابد. از اين رو با هدف ايجاد حريم بصرى وسيعى براى نماد جديد تهران، ميدانى بيضى شكل هزار مترمربع در نظر گرفته شد كه پس از ميدان نقش جهان به 50 به مساحت مترمربع بزرگ ترين ميدان شهرى كشور به شمار مي آيد.89600 مساحت آغاز شد و به رغم پيچيدگى هاى 1348 ساخت بناى برج در يازدهم آبان ماه تكميل و افتتاح شد. اين بـرج و ميـدان بزرگ پيش 28 اجرايي طي مدت از انقلاب به عنوان محل برگزارى مراسم ويژه و اعطاى كليد طلايى شهر توسط شهردار تهران به ميهمانان بلندپايه كاربرد تشريفاتى داشت. معمارى برج تركيبى از نشانه هاى بارز معمارى دوران ساسانى و اسلامى است. برج با پلانى مستطيل، روى چهارپاية بزرگ شكل گرفته، اين پايه ها با اوج گرفتن، در حركتى موزون و همگرا به هم مى پيوندند و طاقى عظيم در محل تلاقى شان با الهام از طاق كسرى، اين پيوند را به نمايش مي گذارد. اين قوس مرتفع در دو