ساختمان جدید مجلس شورای اسلامی مجموعه بهارستان

خواهشمندیم پیش از بحث دربارهٔ پروژه توضیحاتی بدهید.

فکر احداث بنای جدید مجلس شورای اسلامی ملّی از سال‌های ۵۲-۵۳ مطرح شد. مهندس مطهد طرحی داد با تالار بزرگ که تقریباً جلو ساختمان نمایندگان (فعلاً ساختمان کمیسیونها) بود، مهندس سیحون و اطهری نظر دادند. به هر حال طرح مهندس، اینکه قوسنیتهای آن هم رعایت نشده بود، کنار گذاشته شد. در سال ۱۳۵۵ پرونده به دفتر (پل‌میر) ارجاع شد.

خواستهٔ اصلی این بود که طرح نباید جلوی ساختمان کمیسیونها را بگیرد. یک راه حل رفتن در عمق بود. فرو رفتن در عمق برای پروژه‌های دیگر عیبی نداشت، ولی برای مجلسی که باید بنایی نمادین باشد، راه‌حل مناسبی نبود. اگر تالار اصلی به ریزمین می‌رفت، ساختمان اداری قرار داشت با ۴۰ متر ارتفاع (۱۱ طبقه) و جنوب زمین ساختمان کمیسیونها با ۱۵۰ متر طول. فاصلهٔ میان آنها ۹۰ متر بود. ایدهٔ طرح جدید از همین جا شروع شد، هم از حیث فرم راحتی بود. هم فرم پایداری است. هم سه قوهٔ حاکم را در هم جهت می‌کنند و هم یک هندسهٔ قابل بسط در همهٔ جهات دارد. ارتفاع مثلث روی ساختمان مرتفع اداری قرار گرفته و هر چه به طرف ساختمان کوتاه کمیسیونها می‌آییم دو بال آن باز می‌شود.

طرح این دو ساختمان مال چه بود؟

ساختمان اداری و ساختمان کمیسیونها هر دو قبلاً ساخته شده بودند و برای احترام به ساختمان جدید هر دو باید تغییر عمده‌ای می‌کردند. ورودی هیئت رئیسهٔ مجلس از ساختمان کمیسیونهاست و ورودی تشریفاتی هم از بهارستان. ولی ورودی عمومی از ساختمان اداری.

تکمیل و نوسازی بدنهٔ ساختمان اداری کار گسترده‌ایست

نوسازی حدود ۸۵ درصد انجام شده. از ۱۳۵۵ پوستهٔ معماری وجود داشته. بقیهٔ کارها تکمیلی و تأسیساتی و سازه‌ای بوده. به جای اینکه ساختمان را بزرگ‌تر کنید تعداد نمایندگان را کم کنید که ریاضی رئیس مجلس پیشنهاد قانونی بگذرد که مثلاً برای هر چند ده یا صد هزار نفر یک نماینده تعیین شود. همین کار صورت گرفت و عدد پایین آمد. به هر حال طرح فعلی تا ۳۰۰ نفر قابل توسعه است با اضافه کردن یک ردیف صندلی که باعث می‌شود ردیف اول فشرده‌تر شود.

تغییرات اساسی در سازه، تأسیسات و نمای بیرونی

سازهٔ بتنی تغییری نکرد. با آیین‌نامهٔ جدید مطابقت داده شد. همهٔ محاسبات را هم مهندسان ایرانی مسئول تصویب سازه کردند. البته هنوز مسئولیت سازه‌ با پیمانکار بود.

چه کسی سازه را طراحی کرد؟

دفتر پل‌میر، آقای قولتوقچیان. به دلیل پیچیده و غیرمتعارف بودن طرح احتیاطاً ده درصد دست بالا (اور دیزاین) گرفته بودیم. گروهی از دانشگاه تهران، صنعتی شریف و امیرکبیر محاسبات سازه را بررسی کردند و بعد از ۵-۶ ماه فقط گفتند کمی دست بالاست.

قدری دربارهٔ نما صحبت کنید

ابتدا قرار بود نما شیشه‌ای باشد که خیلی با اعتراض مواجه شد. مخصوصاً که بنا به شکل هرمی در لوور ساخته شده بود. در حالی که اولاً پروژهٔ ما هرم نیست، به هرم شباهت دارد؛ ثانیاً زمانی که این پروژه اولین بار طراحی شد، هنوز هرم شیشه‌ای لوور ساخته نشده بود. به هر حال آن وقت‌ها بررسی‌های زیادی برای انتخاب مناسب مصالح انجام شد و بالاخره سنگ انتخاب شد. یک نوار نور محل تلاقی دو بال سقف را مشخص می‌کند و هم‌زمان درز انبساط سازه است. این فاصله با شیشه‌های ۳ تا ۱۲ متری پوشیده شده و نور بسیار ملایمی داخل تالار وارد می‌کند.

سقف‌ها الهام از معماری ایرانی دارند و با گچ‌کاری دستی و مقرنس‌کاری‌های خاص اجرا شده‌اند. طرح‌ها بر اساس هندسهٔ مثلثی پروژه قابل بسط‌اند. بهترین استادکاران چوب و سنگ با ما کار کردند.

جنس سازهٔ اصلی چیست؟

اصل سازه بتنی و سقف فلزی است. حدود پنجاه چاه (شمع) زدیم به ارتفاع ۲۰ تا ۲۵ متر. تمام نیرو را بردیم به عمق ۲۰ متری که هیچ لطمه‌ای به ساختمان‌های مجاور وارد نشود.

طراحی داخلی چگونه انجام شده است؟

طراحی داخلی مبتنی بر ایده‌های معماری ایرانی است. سقف‌ها گچ‌کاری با دست است، با همان مقرنس‌کاریها، البته به صورت مدرن و با بسط الگوی مثلث که هندسهٔ اصلی طرح است. همکار طراحی‌داخلی مهندس متقی بود. البته اگر روش مدیریت اجرای وزارت مسکن نبود به چنین ظرافتی دست پیدا نمی‌کردیم. بهترین استادکاران چوب و سنگ با ما کار کردند و از نظر قیمت هم مشکلی نداشتیم.

در زمینهٔ تأسیسات چه نکات بارزی در این پروژه هست؟

پروژه دارای سیستم هوشمند مدیریت ساختمان و سیستم مدیریت هوشمند (BMS) است. برای گرمایش و سرمایش دو تالار مرکزی با فاصلهٔ ۳۰ متر برابر شده. چون هوا پایپ‌ها تا فاصلهٔ ۳۰ متر بدون انتقال لرزش منتقل می‌شوند. از نظر آکوستیک، از یک شرکت انگلیسی به نام سندی براون دعوت شد که دوبار به ایران آمدند و دستگاه‌های اندازه‌گیری آکوستیکی و الکتروآکوستیکی آوردند و بالاخره گفتند آکوستیک درست و الکتروآکوستیک مشکل دارد. مدرن‌ترین تجهیزات الکتروآکوستیک خریده شده ولی در نصب مشکل وجود داشته است.

آیا این ساختمان استعداد تبدیل شدن به یک نماد را دارد؟

این معماری با محیطش هماهنگ است. دوم اینکه تصویر هرم فقط مال مصر نیست. تصوری است در ذهن هر کسی. از نظر رنگ، با ساختمان‌های شمالی و جنوبی خود یکپارچه است، از مسجد سپهسالار (شهید مطهری) تا مجلس قدیم. به نظر من به لحاظ سه عامل حجم، رنگ و مصالح به کار رفته، این معماری درونگرای ایرانی است. و اضافه می‌کنم به اینها معماری درونگرای ایرانی و مهم‌ترین کاربری در مجموعهٔ تاریخی هم استعداد تبدیل شدن به نمادین دارد.