گفتگو با مهندس عبدالرضا ذکائی، طراح و مدیر پروژه.
پیشدرآمد و سابقه
پرسش: پیش از بحث دربارة پروژه توضیحاتی بدهید.
پاسخ: فکر احداث بنای جدید مجلس شورای اسلامی ملی از سالهای ۵۲-۵۳ مطرح شد. مهندس مؤیدعهد طرحی داد با پلان دایرهای شکل، با حجمی که تقریباً جلو ساختمان نمایندگان (یعنی ساختمان کمیسیونها) را میگرفت. مهندس سیحون هم اظهار نظر کرد. به هر حال طرح مؤیدعهد، با اینکه فونداسیونهای آن هم ریخته شده بود، کنار گذاشته شد، و مدتی کار متوقف بود تا اینکه تهیة طرح مجدداً، در سال ۱۳۵۵، به دفتر ما (دفتر سردار افخمی) ارجاع شد.
خواستة اصلی این بود که طرح نباید جلوی ساختمان کمیسیونها را بگیرد. یک راه حل فرورفتن در عمق بود؛ فرورفتن در عمق برای پروژههای دیگر عیبی نداشت، ولی برای مجلس که باید بنایی نمادین باشد راه حل مناسبی نبود. اگر تالار اصلی به زیرزمین میرفت، نماد مجلس میشد ساختمان کمیسیونها و ساختمانهای دیگر مجاور آن. بنابراین آمدیم بالا. شمال زمین، ساختمان اداری قرار داشت با ۴۰ متر ارتفاع (۱۱ طبقه)؛ جنوب زمین، ساختمان کمیسیونها با ۱۵۰ متر طول و ۱۴ متر ارتفاع. طرح باید رابطة صحیحی با این دو ارتفاع و ۹۰ متر فاصلة بین آنها برقرار میکرد. ایدة طرح جدید از همین جا شروع شد، هم در پلان و هم در مقطع.
هندسة سهگوش و هرم
به نظر ما فرم مثلث راه حل خوبی بود ـ هم فرم پایداری است، هم سه قوه را تداعی میکند، و هم یک هندسة قابل بسط در همه جهات است. رأس مثلث روی ساختمان مرتفع اداری قرار میگیرد و هر چه به طرف ساختمان کوتاه کمیسیونها میآییم، دو بال آن باز میشود. ارتفاع در سمت ساختمان اداری حداقل است و هر چه از آن دور و به ساختمان کمیسیونها نزدیک میشویم زیاد میشود. با اینکه ارتفاع هرم ۴۵ متر است، به دلیل نحوة ارتفاعگیری آن، برخلاف دو ساختمان شمالی و جنوبی، جلو ساختمانها را نگرفته است.
سرگذشت پروژه
طراحی پروژه تا حدود ۳۰-۴۰ درصد مرحلة دوم پیش رفته بود که اواسط سال ۱۳۵۶ یک نسخه از نقشهها را برای وزارت مسکن و شهرسازی فرستادیم. ادامة کار مواجه با انقلاب و کار پروژه عملاً تعطیل شد. سال ۱۳۶۱، دورة ریاستجمهوری آقای هاشمی رفسنجانی، پروژه دوباره مطرح شد. وزارت مسکن از ما خواست برنامة طرح را بنویسیم و سپس مسابقه برگزار شد. ما هم به عنوان مشاور پلمیر شرکت کردیم و همان ایدة ارتفاع معکوس را دنبال کردیم؛ بادگیرهایی مثل بادگیرهای یزد گذاشتیم و سعی کردیم جوهر یک معماری کویری را بگیریم. اعلام نتیجه ۷-۸ ماه طول کشید و نهایتاً ما برندة جایزة اول شدیم. در این موقع جنگ پیش آمد و باز پروژه متوقف شد. بعد از پایان جنگ، آقای مهندس آخوندی وزیر وقت مسکن و شهرسازی خیلی تلاش کردند که پروژه ساخته شود. نهایتاً پذیرفته شد که همان طرح اولیه ساخته شود. خیلی چیزها تغییر کرد: محاسبات سازه برای تطبیق با آییننامة جدید زلزله از نو انجام شد، و فولاد و بعضی مصالح اولیه که قبلاً وارداتی بودند به مصالح داخلی تغییر کرد.
ساختمان اداری و ساختمان کمیسیونها
پرسش: طرح این دو ساختمان مال کی بود؟
پاسخ: ساختمان بلند اداری را نفهمیدیم چه کسی طراحی کرده است؛ محاسباتش را خارجیها کرده بودند. ساختمان کمیسیونها را به مؤید عهد نسبت میدادند ولی خودش انکار میکرد و میگفت کار سیحون است. در زمان طراحی تالار ما در نظر داشتیم سه طبقه به ساختمان اداری اضافه کنیم. از شرکت آروپ کمک گرفتیم؛ سال ۵۴ بود؛ ساختمان را دیدند و اجازة افزودن سه طبقه را دادند. مشاور باوند که کار را تکمیل کرده و طبقاتی به آن اضافه کرده، احتمالاً به همان مطالعات متکی بوده. ساختمان محکم و استخوانداری است؛ حتی یک محل فرود هلیکوپتر هم روی بام آن پیشبینی شده بود.
ساختمان کمیسیونها، که در سال ۵۱ ساخته شده بود، ساختمان خوبی بود. همة پنجرههای نما را، که تقسیمات و اجرای خوبی نداشت، برداشتیم و شیشههای ثابت یکپارچه گذاشتیم؛ تأسیسات کاملاً از بین رفته بود؛ تقسیمبندیهای داخلی هم جواب عملکردهای کمیسیونها را نمیداد. بنابراین همه چیز از نو طراحی شد. این ساختمان مسیر ورودی هیئت رئیسه و ورودی تشریفاتی به تالار، از محوطة بهارستان نیز بود. ناچار بودیم اتصال مناسبی، هم در همکف و هم در طبقة بالای آن، بین دو ساختمان ایجاد کنیم؛ دو بخش اضافه کردیم: یکی برای آسانسور و پلة ارتباطدهنده، و یکی برای رفتن به رستوران زیرزمین.
سازه
پرسش: جنس سازة اصلی چیست؟
پاسخ: اصل سازه بتنی و سقف فلزی است. حدود ۵۰ چاه (شمع) زدیم، به ارتفاع ۲۰ تا ۲۵ متر؛ تمام نیرو را به عمق ۲۰ متری بردیم تا هیچ لطمهای به ساختمانهای مجاور وارد نشود. در این پروژه یک ستون اصلی، یا به عبارتی دو ستون متقاطع، داریم که کل بار دو بال سقف را میگیرد. بقیة خرپاها فرعیاند، که ارتفاع آنها به ۷ متر میرسد و داخل آنها همهاش پله و آدمرو است برای دستیابی به تأسیسات و تجهیزات. سازة این پروژه سازة بسیار محکمی است.
محاسبات اولیه را با حدود ده درصد دستبالا (اور دیزاین) گرفته بودیم؛ گروهی از دانشگاه تهران، صنعتی شریف و امیرکبیر محاسبات سازه را بررسی کردند و بعد از ۵-۶ ماه فقط گفتند کمی دستبالاست.
نما، شکاف نور و سقف مقرنس
ابتدا قرار بود نما شیشهای باشد که خیلی با اعتراض مواجه شد؛ مخصوصاً که بنا به شکل هرم بود. گفته میشد که چنین هرمی در لوور ساخته شده، در حالی که اولاً پروژة ما هرم نیست بلکه به هرم شباهت دارد، و ثانیاً زمانی که این پروژه اول بار طراحی شد هنوز هرم شیشهای لوور ساخته نشده بود. به هر حال، آن وقتها شروع این گونه معماریها بود؛ شیشه داشت در معماری به صورتی اساسی مطرح میشد. نهایتاً نما را سنگی کردیم. وقتی از بهارستان به آن نگاه میکنید بنای غولپیکری به نظرتان نمیآید.
خط بین دو بال سقف یک شکاف نور است که درست در محل درز انبساط است. این فاصله بین ۳ متر تا ۱۲ متر از شیشه است که نور بسیار ملایمی به داخل تالار وارد میکند. در سرسرای نمایندگان هم این کار را کردهایم؛ نوری که در آنجاست مانند نور دهانههای بازار است که آرام و ملایم منتشر میشود. سقفها با الهام از معماری ایرانی، با گچبری دستی و دقیق، و با مقرنسهای قابل بسط در همان هندسة مثلثی پایة طرح ساخته شدهاند. بهترین استادکاران چوب و سنگ در این کار شرکت داشتهاند.
تأسیسات و آکوستیک
این ساختمان دارای سیستم مدیریت هوشمند ساختمان (BIS) است؛ همة تأسیسات و سیستم روشنایی با سیستم هوشمند کنترل میشود. سیستم پخش صوت و تصویر در انتهای قسمت پایین تالار اجرا شده که از آنجا میتوان تمام جریانات تالار را دید. برای تهویة مطبوع از روش جت فیوزر استفاده شد، چون هوا میبایستی تا فاصلة ۳۰ متر پرتاب شود تا به وسط سالن برسد. بقیة سیستمها از انواع متداول است.
از نظر آکوستیک و الکتروآکوستیک بحثهایی وجود دارد. کار صوتی را شرکت سروش (وابسته به صدا و سیما) انجام داده؛ طرحها و دستورالعملهای آکوستیکی را هم او داده. سروش میگفت آکوستیک اشکال دارد، در حالی که به نظر ما الکتروآکوستیک اشکال داشت. از یک شرکت انگلیسی به نام سندی براون، که در این زمینه حرف اول را میزند، برای بررسی مسئله دعوت شد. دو بار به ایران آمدند و دستگاههای اندازهگیری آکوستیکی و الکتروآکوستیکی آوردند، و بالاخره گفتند آکوستیک درست است و الکتروآکوستیک مشکل دارد. بر این اساس ما گزارش مفصلی به وزارت مسکن دادیم.
اعتبار طرح
معمار: مهندسان مشاور پل میر. طراح و مدیر پروژه: عبدالرضا ذکائی. گروه طراحی: علی سردار افخمی، عباس قریب، مسعود قاضیزاهدی، منصور وکیلی، داریوش فیروزلی، بهروز احمدی. کارفرما: وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان مجری ساختمانها و تأسیسات دولتی و عمومی. سازه: یقیشه قولتوقچیان، مسعود غیاثآبادی. تأسیسات مکانیکی و برقی: مهندسان مشاور انرژی. تجهیزات صوتی و تصویری: شرکت سروش. تجهیزات مبلمان: ملیحه کریمی. طراحی داخلی: حسن متقی و همکاران. مدیر ساخت: جلال صادقی. پیمانکار سازه: سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (مانا). پیمانکار تأسیسات مکانیکی و برقی: شرکت مونیر. زیربنا: تالار اصلی ۲۵٬۰۰۰ مترمربع؛ اداری ۲۴٬۰۰۰ مترمربع؛ کمیسیونها ۱۵٬۰۰۰ مترمربع؛ پارکینگ زیرزمینی ۱۳٬۵۰۰ مترمربع.
