کافه زِست در بافت ویلاییـفصلی محلهای است که به دلیل حضور مقطعی ساکنان و نبود پیوند با زندگی روزمره شهری، از پویایی تهی مانده و از طرفی کافههای منطقه نیز نتوانستهاند به کانون اجتماعی پایدار بدل شوند. خواسته کارفرما، بازآفرینی یک ویلای متروکه اجارهای و تبدیل آن به فضایی عمومی و جوانپسند بود؛ دغدغه محوری، فراتر از تغییر کاربری صرف، در بازتعریف رابطه خصوصی–عمومی و انطباق یک برنامه اجتماعی–فرهنگی در ساختاری با پیشینه مسکونی معنا پیدا میکرد. از همین رو پرسش بنیادین این بود: چگونه میتوان در بستری ایستا و فصلی، فضایی عمومی خلق کرد که هم به حیات اجتماعی محله جان ببخشد و هم ظرفیتهای کالبدی موجود را در خدمت یک برنامه نو فعال کند؟
در حالی که خواسته کارفرما محدود به یک برنامه فیزیکی متعارف برای کافه بود، رویکرد طراحی فراتر از این چهارچوب حرکت کرد و به دنبال شکلگیری یک کانون اجتماعی در محله بود؛ مداخلهای که هدف آن تولید ارزش اجتماعی و بازتعریف رابطه معماری با بستر بود.
برای این منظور، مرز میان کافه و شهر نه به عنوان یک جدایی صلب، بلکه به مثابه یک لبه شهری–اجتماعی بازخوانی شد؛ لبهای که با ایجاد لایهای زیستی و نفوذپذیر، حس دعوتکنندگی را تقویت کند و امکان توقف، معاشرت و شکلگیری اجتماعات خودانگیخته را فراهم میکند. این راهبرد، به جای حذف مرز، آن را به سطحی میانجی بدل کرد که ارتباط فعال کافه با حیات روزمره محله را ارتقا میدهد.
برنامه و جاهطلبی اجتماعی
در گام بعد، برنامه فیزیکی متعارف کافه به منظور ارتقای ظرفیتهای اجتماعی و فرهنگی بازتعریف شد تا فراتر از کارکرد روزمره، بستر تعامل جمعی و خلاقیت مشارکتی فراهم شود. در این راستا، دو عنصر مکمل به پروژه افزوده شد: Co-Creation Box، به عنوان فضایی انعطافپذیر برای تولید جمعی ایدهها و رویدادهای مشارکتی، و Social Box، به عنوان محملی برای گفتوگو، شبکهسازی و شکلگیری تعاملات اجتماعی در مقیاس محلی. این افزودنیهای عملکردی، لایههای طراحی راهبردی برای تقویت هویت اجتماعی کافه و تثبیت جایگاه آن به عنوان یک کانون اجتماعی فعال در بافت فصلی و ایستای محله محسوب میشوند.
همزمان، بازآرایی سازمان فضایی پروژه از تمرکزگرایی به توزیع و جریان آزاد حرکت انجام شد؛ رویکردی که تلاش میکند سیالیت، تنوع فضایی و حس کنجکاوی و کشف را در کاربران تقویت کند. تقسیم نسبی کارکردها در بخشهای مختلف سایت، با هدف دعوت کاربران به تعامل، حرکت و تجربه لایههای متنوع فضاهای اجتماعی و خلوتهای فردی، درون و بیرون، باز و نیمهباز، طراحی شده است تا تجربهای چندلایه و پویا ایجاد شود.
مصالح و پوسته
با توجه به اجارهای بودن ملک و محدودیتهای بودجه، پوسته جدید پروژه به صورت کمهزینه و با جزئیات ساده طراحی شد، به گونهای که عملکرد، انعطافپذیری و قابلیت گسترش ساختاری همزمان تأمین شود. مصالح موجود در سایت، از جمله داربستها و لولههای فلزی انبارشده، شیتهای مش فلزی و ورقهای آلومینیوم، به عنوان عناصر کلیدی پوسته بازتعریف شدند و نه تنها امکان اجرای سریع و اقتصادی توسط پیمانکار محلی را فراهم آوردند، بلکه به عنوان لایههای سازهای و بصری چندمنظوره عمل کردند.
افزودههای جدید، ضمن ایجاد زبان نو و ایجاد لایه هویت بصری تازه، با احترام به کالبد اولیه ویلا طراحی شدند تا پروژه در بافت همگون محله، تداوم و انسجام بصری خود را حفظ کند.
راهبرد فضایی به مثابه راهبرد آزادی
با بازتعریف سازمان فضایی، چیدمانی انعطافپذیر و پویا شکل گرفت که همزیستی عملکردها و تعامل مشارکتی کاربران را تقویت میکند.
