معماری در ایران با همهٔ تاریخ درخشانش، با مسئلهای به نام زلزله دستوپنجه نرم میکند. در این شمارهٔ «در بم» بر گزارش بررسی سریع مشاهدهای ساختمانهای صدمهدیده موسوم به «طرح ۲» تمرکز شده است؛ فعالیت اطلاعاتی که رایگان توسط گروهی از مهندسان سازه و زلزله، زیر نظر علیاصغر طاهری بهبهانی و عبدالرضا سروقدمقدم و با همکاری «گروه پروژهٔ بم» به انجام رسیده است. گروه مهندسی مرکب از: مانلی آریل اسفندیاری، علیرضا آغابابایی مبارکه، عبدالمهدی حسین، مظفر حسین، مهدی دشتگرد، اسماعیل حبیبی، رامین روزبه، غلامرضا صالحپاخو، مرتضی سونکی، مسعود صالحی، امین عظیمنژاد، سیدعلی مؤیدنژاد، حمدالله فرشچی، احمدرضا گروایل، ماکوئیر مدنلو، محمدرضا مأموریان و دارا نائینیزاده بود.
این گزارش نتیجهٔ بررسی سریع مشاهدهای نزدیک به ۴۰۰ ساختمان آسیبدیده در زلزلهٔ بم است. مالکان ساختمانها پیوسته خواستار ارزیابی ساختمانهایشان بودهاند تا بدانند چگونه با آنها برخورد کنند.
در این شماره یادداشت کوتاهی دربارهٔ طرح ساختاری بم و همچنین به اتمام رساندن چهار مجموعهٔ بهداشتی (سرویسهای بهداشتی پارکهای عمومی بم) آمده و عکسهایی از آنها نیز منتشر شده است.
روشی که استقبال آکنون تلاش طرح تعیین تکلیف ساختمانهای زلزلهزده انتخاب شد از آن دسته روشهایی بود که پیش از این در مورد زلزلههای بزرگ در کشورهای مختلف جهان با موفقیت به کار رفته بود. این روش که به نام «بررسی سریع مشاهدهای» شناخته میشود، برای شرایط ساختوساز ایران بومیسازی شده بود تا شمار زیادی از ساختمانها را بتوان بهسرعت و بهطور منظم ارزیابی کرد.
زلزلهٔ ۵ دی ۱۳۸۲ بم یکی از ویرانگرترین بلایای طبیعی در تاریخ معاصر ایران بود. ارگ بم، میراث جهانی یونسکو و یکی از بزرگترین سازههای خشتی جهان، آسیب فاجعهباری دید. این زلزله به بزرگی ۶٫۶ ریشتر بیش از ۲۶ هزار نفر را کشت و دهها هزار نفر را بیخانمان کرد و حدود ۸۵ درصد ساختمانهای شهر را ویران ساخت.
ارزیابی مهندسی نهتنها برای تلاشهای فوری بازسازی، بلکه برای اطلاعرسانی آییننامههای ساختمانی آینده و شیوههای ساختوساز در مناطق زلزلهخیز اهمیت حیاتی داشت. مهندسان داوطلب آسیبهای سازهای را در صدها ساختمان مسکونی و تجاری مستند کردند و دادههای ارزشمندی برای درک عملکرد روشهای ساخت سنتی و مدرن تحت بارگذاری لرزهای شدید فراهم آوردند.
انتشار این گزارش در معمار، سهم مهمی از جامعهٔ معماری و مهندسی در واکنش به فاجعه بود؛ پلی میان تحلیل فنی و آگاهی عمومی. این گزارش هم منبعی برای مالکان ساختمانها بود که میخواستند وضعیت ملک خود را بدانند و هم فراخوانی به حرفه برای درگیری عمیقتر با مسائل مقاومت لرزهای در محیط مصنوع ایران.