مسکن در بافت قدیم بابل

در بافت قدیم شهر بابل واحدهای مسکونی با ارزش معماری و تاریخی وجود دارد که بازتاب سبک زندگی ساکنان در محله‌های قدیمی است. در این مقاله هفت نمونه از خانه‌های مسکونی شهر بررسی شده و سازمان فضایی، فنون ساخت و عناصر تزئینی ویژه معماری بومی منطقه مازندران مستند شده است.

منزل زرتشتیان

این خانه در محله تاریخی بابل واقع شده و از الگوی سنتی حیاط مرکزی پیروی می‌کند. نقشه طبقه همکف شامل ایوان و اتاق‌هایی است که در اطراف حیاط مرکزی آرایش یافته‌اند. مصالح شامل آجر قرمز با عناصر سازه‌ای چوبی و سقف از سفال‌های رسی سنتی است.

منزل آقای طبرستانی

این خانه در محله طبرستان واقع است. در طبقه همکف شامل آشپزخانه، نشیمن، انبار و اتاق مهمان است. قسمتی از طبقه بالا بعداً اضافه شده است. ساختمان آجری با پوشش سفالی سقف و چهارچوب‌های چوبی پنجره تهویه مناسبی در اقلیم مرطوب فراهم می‌کند.

منزل آقای خلیل رحمانی

این خانه در محله افشانیه نزدیک بازار واقع است. پلان خانه از ایوان و بالکن در میان و دو اتاق در هر طرف تشکیل شده. ورودی قوس تزئینی کند ابر و قوس نعل درگاه پنجره‌ها کمانی و هلالی است. پنجره ایوان در طبقه اول ارسی با شیشه رنگی است. سقف بنا از چوب با پوشش سفال و نمای ساختمان آجر قرمز با تزئینات رنگی و بندکشی سفید است.

منزل آقای حسن‌پور

این خانه در محله نقیب‌کلا قرار دارد و از خانه‌های دوره قاجار است. درخت سرو بزرگ و مرتفع در حد دو طبقه ساختمان، که رأس آن خورشید قرار دارد، نما را مزین کرده است. کف حیاط از آجر قالبی فرش و مساحت حدود ۳۴۷ مترمربع است.

منزل آقای نقدی

بارزترین ویژگی خانه نقدی پنجره‌های شیشه رنگی فوق‌العاده آن است — قاب‌های قوسی بزرگ با نقوش هندسی و گلی پیچیده با رنگ‌های زنده. حیاط دارای حوض مرکزی و درختان بلند است. نمای ساختمان آجرکاری عالی با پنجره‌های قوسی و گلچین‌های دایره‌ای دارد. این بنا به دوره قاجار تعلق دارد.

منزل اوسیا و جهانیان

خانه اوسیا در محله پنجشنبه‌بازار دارای حیاطی با حوض و چاه آب است. پس از مرمت نمای آجری با سقف سفالی و درخت نخل و عناصر چوبی حفظ شده است.

جمع‌بندی

همه نمونه‌ها فضایی به نام نفس‌کش دارند که تهویه را تأمین می‌کند. اغلب زیرزمین دارند. آشپزخانه در طبقه همکف و اتاق‌ها زیر ایوان قرار می‌گیرند. ورودی‌ها سرپوش سفالی با تزئینات آجری دارند. نمای خانه‌های مرفه از آجر قرمز با بندکشی سفید است. سازمان فضایی بازتاب سنت معماری بومی سازگار با اقلیم مرطوب شمال ایران است.