سخنرانی در مراسم اعطای جوایز برندگان جایزة بزرگ معمار ۸۱
سلام و خیر مقدم به مهمانان عزیزی که، به احترام معماری و به قصد تجلیل از معمارانی که برای اعتلای معماری کوشش میکنند، در این مراسم شرکت فرمودهاند؛ مخصوصاً معمارانی که با بزرگواری به دعوت جایزة بزرگ جواب مثبت دادند و با قرار دادن کارهای خودشان در معرض قضاوت داوران این امکان را فراهم کردند که بخش دیگری از معماری معاصر ارزیابی و مستندسازی و خطوط حرکت آن مشخص شود. وظیفة خود میدانم از داوران محترم تشکر کنم که کار دشوار و دقیق و پُرمسئولیت داوری را، با حوصلة زیاد و توجه همهجانبه، انجام دادند.
جایزة امسال با حمایت شرکت سوپرپایپ اینترناشنال برگزار شده؛ از فرصت استفاده میکنم و از جناب آقای مهرداد یوسفی مدیر عامل محترم شرکت و همکاران ایشان مخصوصاً آقای مهدی یوسفی مدیر بازرگانی شرکت و آقای دوراندیش مدیر روابط عمومی و تبلیغات شرکت، که امکانات برگزاری جایزة امسال را از هر حیث فراهم کردند، صمیمانه تشکر میکنم. همچنین از نمایندگان همة نهادهای علمی، آموزشی، حرفهای و فرهنگی معماری، مقامات محترم دولتی، همینطور نمایندگان رسانهها که در این مجلس حضور دارند و با تشریففرمایی خود مراسم اعطای جوایز را به جشن بزرگ معماری تبدیل کردهاند، تشکر میکنم.
از مسئولان محترم تالار آبگینه هم که مثل سال گذشته این سالن را در اختیار ما گذاشتند و از همة کارکنان باشگاه که کمک کردند مراسم به این صورت عالی برگزار شود تشکر میکنم و از آقای بهروز غریبپور، مدیر خانة هنرمندان ایران که همچون سال گذشته با کمال محبت خانة هنرمندان را برای جلسات داوری در اختیار ما گذاشتند و سرانجام از همکاران مؤسسة معمارنشر که بیشتر از پنج ماه است با جدیت و صمیمیت، مرحله به مرحله، شرایط تحقق این کار بزرگ را، طبق برنامة از پیش تعیین شده، با دقت کامل و بدون کوچکترین تأخیر و جابهجایی و ضعف، فراهم کردهاند سپاسگزاری میکنم.
جایزة امسال به معماری مسکونی بعد از انقلاب اختصاص یافت. بناهای مسکونی بعد از انقلاب که در طراحی و اجرای آنها هنر معماری، دانش مهندسی و فناوری ساختمانی در خدمت بهداشت، ایمنی، رفاه، زیبایی محیط زندگی، اقتصاد خانواده، همچنین غنابخشی به معماری شهری و تحکیم تعلقات محیطی قرار گرفته باشند میتوانستند در رقابت شرکت کنند. از اول تأسیس جایزة بزرگ هم هدف آن را این طور تعریف کردیم: حمایت از حرکتهای پیشرو، تعالیبخش و سرمشقساز در معماری کشور و مستندسازی تحولات معماری معاصر.
معماری امروز یک فرق اساسیاش با معماری قدیم این است که تاریخ آن در زمان خودش نوشته میشود. منظورم از تاریخ، بررسی تاریخ هنری است. نشریات، مجلات، نمایشگاهها، مسابقات و جوایز، با کمک منتقدان معماری، مرتباً خبرهای مربوط به آخرین وضعیت معماری دنیا را پخش میکنند. تولد هر کار تازهای بلافاصله در تاریخ معماری ثبت میشود. البته ارزیابیها و قضاوتهای اولیه، بعداً مورد تجدید نظر قرار میگیرد و روز به روز قضاوتها سنجیدهتر و دقیقتر میشود؛ کما اینکه تاریخ هنرهایی که اواخر قرن بیستم نوشته شده قضاوتهایشان از قضاوتهایی که همزمان با پیدایش و شکلگیری معماری مدرن انجام میشد پختهتر است. به هر حال، مهم این است که حرکتهای معماری ثبت و ضبط شود.
اما ثبت و ضبط کردن استراتژی و راهبرد میخواهد. بهرغم تمایلات گوناگون و حتی بعضی از ضد و نقیضها در روند حرکت معماری، خوشبختانه، یک آرمان انسانی مشترک یا یک تقدیر تاریخی همة حوادث معماری را پشت سر خودش میکشد. هیچ معماری نمیتواند بیرون از این مسیر آرمانی طی طریق کند و در این طی طریق باید دائماً پشت سر و پیش رویش را زیرنظر داشته باشد. فلسفة ارزیابی و مستندسازی معماری امروز همین است.
ما احساس میکنیم در هر دو جایزة ۸۰ و ۸۱ قدمهایی در این راه برداشته شده است. در جایزة ۸۰، که به کارهای غیردولتی نیمة دوم دهة ۷۰، بدون قید کاربری معینی، اختصاص داشت، ۱۶۰ کار از سراسر کشور شرکت کرد و از میان آنها ۲۹ کار به عنوان نمونههای خوب و ۵ کار به عنوان کارهای برتر انتخاب شد. در جایزة ۸۱ که به معماری مسکونی بعد از انقلاب اختصاص یافت، نزدیک ۱۰۰ کار، در انواع تکخانواری، آپارتمانی و مجموعههای بزرگ شرکت کردند و از میان آنها ۲۰ کار به عنوان نمونههای خوب و ۵ کار به عنوان کارهای برتر انتخاب شد.
مشروح بحثهای داوران جایزة ۸۱ هم به زودی منتشر خواهد شد. این یکی از بهترین شیوههای ارزیابی و مستندسازی است، زیرا تجربه و قضاوت حداقل ۵ داور در ارزیابی کارها و تبیین ارزشهای آنها به کار گرفته میشود. طی دو دورهای که تا به حال گذراندیم از نظرات ۹ داور که هر کدام تجربة متفاوتی در شناخت و ارزیابی معماری و همگی در تجربة خود ممارست طولانی داشتهاند، استفاده کردیم.
ارزیابی و مستندسازی ملاکها و معیارها و ترتیبات خاص خودش را میخواهد. اهداف جایزه، تعریف کاری که در برنامة جایزه شرکت میکند، طرز معرفی کار، پوشش جایزه نسبت به موضوع انتخابی، شایستگی و جامعیت داوران، معیارهای داوری، روش ارزیابی و رتبهبندی و تبیین ارزشها برای معماران و جامعه از جمله مسائلی هستند که باید به تدریج قانونمند و نهادینه شوند. در اکثر موارد آیینهای کار مشخص و قطعی شده است و در مواردی مانند پوششدهی بیشتر جایزه و گستردهتر کردن سیستم ارزیابی هم نیازمند تجربه و آزمایش بیشتری هستیم. امیدواریم بتوانیم شبکهای در تمام استانهای کشور به وجود آوریم که محلاً گوش به زنگ کارهای تازه باشند و مرتباً آنها را در فهرست خود بگنجانند و اطلاعات و مدارک لازم را جمعآوری کنند و حتی دست به نوعی ارزیابی مقدماتی بزنند. گروههای معماری سازمانهای نظام مهندسی استانها یا انجمنهای معماری فعال در استانها میتوانند در این زمینه به ما کمک کنند. جایزة معمار متعلق به جامعة معماری کشور است و امید است که با کمک خود معماران به یک نهاد فرهنگی ماندگار تبدیل شود. جایزههای ۸۰ و ۸۱ برشهایی از معماری بعد از انقلاب را پوشش دادند و تلاشهای معماران خوب کشور را از سایه بیرون آورده و در معرض دید و توجه قرار دادند. حسن نیت دستاندرکاران جایزه و صحت و سلامت کار اعتماد جامعه را به آن جلب کرد. معمارانی که ۲۹ طرح آنها در جایزة ۸۰ توسط داوران انتخاب شد، شایستگی حرفهای خود را با کوشش و تلاش خود به دست آورده بودند. کاری که جایزه کرد این بود که آن شایستگی را در پرتو یک ارزیابی سنجیده و قابل اعتماد در معرض دید جامعه قرار داد.
هنوز یک سال از انتشار نتایج جایزة ۸۰ نگذشته بود که مؤسسة پارک فناوری پردیس معماران منتخب جایزه را به شرکتهای تحقیقاتی متقاضی احداث ساختمان در پارک توصیه کرد. جا دارد در اینجا از جناب آقای مهندس کازرونی رئیس محترم هیئت امنای پژوهشکدة توسعة کالبدی تشکر کنیم که از هر فرصتی برای معرفی معماران منتخب استفاده کردند و تدابیری را نیز برای حمایت عملی از آنها به کار بردند.
برای ارزیابی و مستندسازی معماری بعد از انقلاب و، در مرحلة بعد، کل معماری بعد از دهة سی و کمک به آمادهسازی مواد و مصالح بررسی تاریخ هنری این دوره از معماری معاصر ایران، به پنج سال کار و چند فعالیت پژوهشی، در کنار جایزة بزرگ، نیاز داریم تا بتوانیم چند برش دیگر به معماری بعد از انقلاب بزنیم و پیشرفتهای آن را در زمینههای مختلف ارزیابی و مستند کنیم. چند طرح پژوهشی هم میتواند به ارزیابی کارهای مهم و معماران برجستة سه دهة قبل از انقلاب اختصاص یابد که امیدواریم حامیانی برای تأمین منابع مالی آن داوطلب شوند. پژوهشهای دیگری هم در جاهای دیگر در حال انجام است، مخصوصاً پژوهشهایی دربارة سرآغاز معماری مدرن، که امیدواریم هرچه زودتر مدوّن و منتشر شوند. اگر دست به دست هم بدهیم کل معماری معاصر ایران در یک برنامة پنج ساله قابل ارزیابی و مستندسازی است. میتوان انتظار داشت بعد از پنج سال تصویر روشنی از نمونههای شاخص معماری معاصر ایران، معماران صاحب شیوه و شیوة آنها، سیر تحول معماری معاصر و جایگاه معماری معاصر ایران در جهان در اختیار داشته باشیم.
از حوصلة شما متشکرم و از خداوند برایتان سلامتی و توفیق در کارها و حسن عاقبت آرزو میکنم.
