اقامتگاههای مسافری
هتل واژهای فرانسوی است که در معنای غربی خود آن، به مجموعهای استانداردشده از ساختمانها و خدمات برای اسکان و پذیرایی از مسافران انفرادی، خانوادهها و گروهها اشاره دارد. در سطوح پایینتر، طیف گستردهای از تأسیسات گردشگری برای تأمین سرپناه و غذا به مسافران در سراسر جهان وجود داشته و دارد که بیشتر آنها بهصورت تجاری طراحی و اداره میشوند.
این تأسیسات شامل مهمانخانههای سنتی، متلها، اتاقهای اجارهای ارزانقیمت، اتاق اجارهای در منازل شخصی، استراحتگاههای بینراهی، یوکوهای ژاپنی، رستورانها و چایخانهها میشود. علاوه بر این، اقامتگاههای یارانهای متنوعی توسط سازمانهای غیرانتفاعی، خیریه و مذهبی در سراسر جهان ساخته و اداره میشوند.
این مقاله بر دو نوع اقامتگاه متمرکز است: هتل و متل، که طراحی و ساخت آنها مستلزم برنامهریزی دقیق و مطالعه امکانسنجی است.
ایران از دهه ۱۳۴۰ شمسی با هتلهای بینالمللی آشنا شد. زنجیره هتلهای هیلتون و شرایتون پنج ستاره در آن دهه شعبه خود را در ایران افتتاح کردند و اوج رونق تجاری خود را در دهه ۱۳۵۰ تجربه کردند. ایرانیان نیز به پیروی از این حرکت اولیه، زنجیره هتلهای درجه یک خود را در شهرهای بزرگ ساختند و تأسیسات آموزشی برای تربیت مدیران و کارکنان هتل ایجاد کردند. اما به دلیل انقلاب اسلامی و ظهور تنش با غرب، کشور بخش بزرگی از سهم خود در بازار گردشگری اروپایی و آمریکایی را به کشورهای رقیب، بهویژه ترکیه و امارات خلیج فارس، از دست داد.
این کاهش تا حدی با افزایش حجم گردشگری داخلی جبران شد، بهویژه با رشد زیارت اماکن مقدس مشهد، قم و شیراز. یافتن مشخصات فضایی و تأسیساتی هتلها دشوار نیست. طراحان هتل و متل میتوانند استانداردهای طراحی و ساخت را در کتابهای معماری مرجع مانند Time-Saver Standards for Building Types بیابند. آنچه ممکن است دشوار باشد، تلفیق اصول معماری ایرانی با استانداردهای مدرن طراحی هتل است.
موقعیت مکانی انواع هتل در شبکه توریسم
درک موقعیت مکانی انواع مختلف اقامتگاه در شبکه گستردهتر گردشگری ضروری است. هتلهای واقع در مسیرهای زیارتی عملکردی اساساً متفاوت از هتلهای تفریحی یا هتلهای تجاری شهری دارند. طراحی هتل ایرانی باید نیازهای فرهنگی و مذهبی خاص مسافران داخلی را در نظر بگیرد و در عین حال استانداردهای بینالمللی مهماننوازی را حفظ کند.
فضا، ظرفیت و درجهبندی هتل
سیستم درجهبندی هتلها در ایران از استانداردهای بینالمللی و الزامات محلی پیروی میکند. طراحان باید خواستههای منحصربهفرد فرهنگ مهماننوازی ایرانی را در نظر بگیرند، از جمله فضاهای تفکیکشده بر اساس جنسیت، نمازخانه و تلفیق عناصر معماری سنتی که حس مکان و هویت فرهنگی را در چارچوبهای مدرن هتلی ایجاد میکنند.