اسماعیل طلایی: تجربه هفت ساله

طراح: اسماعیل طلایی. همکاران طرح: رضا دانشمیر، احد آدیش. کارفرما: شرکت یادمان سازه.

حجم صریح و ساده باشگاه چندمنظوره زعفرانیه، نبش خیابان‌های زعفرانیه و نسترن شرقی، در انتهای شرقی زمینی ذوزنقه‌شکل جا گرفته است. هر چند حجم کلی بنا چیزی نیست جز دو مکعب مستطیل — که یکی کوچک‌تر و راست ایستاده در داخل دیگری که کج و بزرگ‌تر است — نحوه ترکیب آن‌ها با یکدیگر و با زمین، همراه با سطح‌بندی و محوطه‌سازی، توانسته است علاوه بر تأمین فضاهای متنوع مورد نیاز یک باشگاه چندمنظوره، با ایجاد ارتباط و تداخل فضاها در یکدیگر و به هم آمیختن داخل و خارج، احساس تحرک و پویایی مورد نظر طراح را برآورده سازد. این تحرک و پویایی در پرداخت جزئیات درون و بیرون ساختمان و انتخاب نوع و رنگ مصالح نیز مورد توجه قرار گرفته است. باشگاه چندمنظوره زعفرانیه جزو نخستین تجربیات جسورانه خروج از نظم متعارف باشگاه‌ها و سینماهای پیشین به شمار می‌رود.

طراح اولیه: ارفع‌زاده. تکمیل و توسعه طراحی، محوطه‌سازی و معماری داخلی: اسماعیل طلایی. همکاران طرح تکمیل و توسعه: اشرف کریمی، نگار قریشی. کارفرما: شهرداری منطقه ۱۷.

مجتمع سینما-تئاتر بهاران با ۳٬۵۰۰ مترمربع زیربنا — شامل سالن سینما-تئاتر، سالن اجتماعات، گالری‌های عکس، ویدیوکلاب، رستوران و نمازخانه — در زمینی به مساحت ۱۰٬۰۰۰ مترمربع در یکی از جنوبی‌ترین نقاط تهران، در پاسخ به نیازهای فرهنگی و تفریحی اهالی منطقه ۱۷ احداث شده است. طرح اولیه توسط مهندس ارفع‌زاده تهیه شد و پس از اجرای سقف و ستون‌ها، با موافقت ایشان و با تعهد رعایت ایده‌های اولیه طراحی، ادامه کار و تکمیل نقشه‌های اجرایی و تهیه طرح‌های محوطه‌سازی و معماری داخلی به دکتر طلایی واگذار شد.

طراحی سینماهای سنتی کنار خیابان که با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی اجرا می‌شد، بعد از انقلاب ادامه پیدا نکرد، و در عوض، احداث مجتمع‌های فرهنگی-تفریحی خاص جوانان توسط شهرداری رواج یافت — که معمولاً در محوطه‌های باز و بزرگ، و اکثراً در مناطق پرجمعیت جنوب شهر، احداث شده‌اند. این مجتمع‌های جدید هم به دلیل عملکرد بسیار متنوع و تلفیق با جنبه‌های آموزشی و تربیتی، و هم به دلیل تفاوت سلیقه و مدیریت کارفرمای دولتی یا شهرداری با بخش خصوصی، باعث شکل‌گیری تجربه تازه‌ای در معماری این‌گونه مجتمع‌ها شده است که جا دارد به طور جداگانه مورد بررسی و نقد قرار گیرد.

طراح: اسماعیل طلایی. همکاران طرح: بهروز منصوری، مهتاب کم‌گویان. کامپیوتر: شهرام رشیدی حقی.

این مجموعه در شهرک قدس (غرب) بولوار ایوانک، بین خیابان‌های فلامک و زرافشان، واقع شده و یک پروژه تغییر عملکردی است. قبل از تغییر عملکرد، واحدی مسکونی به مساحت حدود ۶۵۰ مترمربع بوده که به یک مجموعه فرهنگی-ورزشی شامل استخر، سالن بدنسازی، سونا و جکوزی تبدیل شده است. استخر، سونا، آبشار، هال ورودی، رختکن و مدیریت در زیرزمین، سالن بدنسازی در طبقه اول، و رستوران و جکوزی در نیم‌طبقه قرار گرفته‌اند. چندطبقه بودن ساختمان و اختلاف ارتفاع در طبقات — که آن‌ها را به نیم‌طبقه‌های مشرف به هم تبدیل کرده — امکان استفاده از نور سقف و ارتباط عمودی این نور در تمام فضاها را به وجود آورده است. ایده نورانی کردن فضا با شفاف کردن کف و دیوارها و پله‌ها گسترش یافته و با حوض شیشه‌ای بیضی‌شکل ورودی تکمیل شده است. طلایی در این پروژه نیز، مانند کارهای دیگرش، سعی کرده است تا حد ممکن به جای مسدود کردن فضاها آن‌ها را از هم عبور دهد و با هم بیامیزد و مزایای هر فضا را به فضای دیگر بکشاند. تغییر نمای بیرونی ساختمان نیز توانسته است تغییر عملکرد از مسکونی به ورزشی را کاملاً منعکس کند.

طراح: اسماعیل طلایی. همکار طرح: آرزو عیوضیان. کامپیوتر: شهرام رشیدی حقی. طرح و اجرا: دفتر معماری و شهرسازی طلایی. کارفرما: واقعی، نادران. محل پروژه: لواسان، بولوار امام خمینی، خیابان اتحاد.

دو ویلای لواسان در دو زمین ۷۵۰ متری چسبیده به هم، با حجم‌های مشابه و متقارن و پلان‌های متفاوت طراحی شده است. فضای زیرزمین به استخر و ورزش‌های دیگر، همچنین سفره‌خانه و یک سویت مستقل اختصاص یافته، و حجم اصلی روی آن — گرچه در سه سطح همکف، اول و نیم‌طبقه توزیع شده — یک فضای متداخل و مرتبط واحد است. اتاق نشیمن و پذیرایی و اتاق کار در طبقه همکف؛ اتاق خواب‌ها همراه با یک اتاق تلویزیون و آبدارخانه در طبقه اول؛ و نیم‌طبقه (بین طبقه اول و بام) به صورت یک ایوان داخلی مسلط به کلیه فضاها — که یادآور شاه‌نشین‌های قدیمی ایرانی است — قرار گرفته است.

تداوم ارتباط بصری افقی و عمودی، استفاده حداقل از دیوارها و تیغه‌های مسدودکننده، شفافیت و تداخل و سیالیت فضاها، قابلیت انعطاف عملکردها و امکان یکپارچه کردن آن‌ها در شرایط خاص، و تصویرسازی با سایه‌روشن‌ها و اختلاط فضاها از جمله ایده‌های اصلی طرح هستند.

حجم کلی بنا از یک پوسته محافظ غیرشفاف و یک بدنه شفاف و سبک تشکیل شده است. فضاهای خصوصی‌تر در پناه پوسته محافظ و زیر قسمت بسته سقف‌ها، و فضاهای عمومی پشت بدنه شفاف و حول فضای مرتبط بین سقف‌ها جا گرفته‌اند.

در این پروژه از سازه فلزی، و ستون‌ها و پانل‌های غیرقائم (۲۰ درجه زاویه)، همچنین تیر-ستون یکپارچه منحنی برای لغزاندن نور روی سطوح مایل و نفوذ دادن آن به سطوح و فضاهای زیرین استفاده شده است. استفاده از عایق صوتی و حرارتی در دیوارهای خارجی و ساندویج پانل‌ها، همچنین دوجداره کردن سطوح شفاف با شیشه‌های دودی، باعث صرفه‌جویی در مصرف انرژی و کاهش انتقال صدا شده است. بازشوهای قسمت فوقانی ساختمان در مواقع لزوم، تهویه طبیعی را امکان‌پذیر می‌سازد. (به علت محدودیت جا فقط نقشه‌های ویلای غربی چاپ شده است.)

طراح: اسماعیل طلایی. همکاران طرح: رضا دانشمیر، ساویز آزادی، آرشیا شعله، حسن شهرستانی، وندد ربانی. کارفرما: موزه ملی ایران.

هدف اصلی طرح مرمت و بازسازی موزه ایران باستان، تغییر عملکرد سنتی موزه و تبدیل آن به فضایی مهیج و مفرح، و تبدیل کل مجموعه به یک پارک-موزه مردمی برای پذیرش اقشار مختلف است. طرح می‌خواهد به یک مرکز جذب جمعیت تبدیل شود و علاوه بر ایجاد ارتباطی نوین بین بناهای موجود در مجموعه، فضاهای مجاور را نیز با آن‌ها مربوط کند. اجزای اصلی این طرح عبارتند از: تردد آزاد مردم در محوطه بین موزه‌ها؛ قابلیت تشکیل نمایشگاه در فضای بین موزه‌ها؛ سازمان‌دهی مجدد فضای کتابخانه ملی به کتابخانه موزه ملی؛ بازآرایی حیاط شمالی برای استفاده رستوران و تریا و فروشگاه در ساعات اداری و غیراداری؛ الحاق پارک معلم به مجموعه موزه ملی ایران به منظور تحقق مفهوم پارک-موزه از طریق طراحی و بازسازی ۲٬۰۰۰ مترمربع محوطه بین ساختمان موزه ملی ایران و محوطه کتابخانه؛ و ایجاد کاربری‌های جدید و مکمل موزه برای استفاده بازدیدکنندگان.

پروژه‌های مشترک طلایی-ایزدی

چنانکه در معرفی کارهای شهریار ایزدی در معمار ۹ گفته شد، طی سال‌های ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۴ طلایی و ایزدی دفتری مشترک تأسیس کردند که محصول همکاری آن‌ها سینما-تئاتر چاپلین، پاویون ریاست جمهوری در فرودگاه مهرآباد، و مجموعه فرهنگی-ورزشی ونک تهران است. معرفی کارهای طلایی را با نمایش دو تصویر از مجموعه ورزشی-فرهنگی ونک به پایان می‌رسانیم. تصاویر به خوبی نشان می‌دهند که فضای داخلی مجموعه ورزشی-فرهنگی ونک از فرم‌های ملموس فضاهای سنتی حمام گنجعلیخان الهام گرفته شده است.