نامزدهای گروه مسکونی تکخانه — هفدهمین جایزه معمار
ده پروژه به مرحله نامزدی در گروه مسکونی تکخانه (ویلا و خانه) هفدهمین جایزه معمار (۱۳۹۶ / ۲۰۱۷) راه یافتند — کارهایی که در رده مدال قرار نگرفتند ولی در نگاه داوران از شاخصترین خانهها و ویلاهای آن سال در ایران بودند. این ده پروژه از یک خانه ۴۸ مترمربعی در میانه اصفهان تا ویلایی ۲۶۰۰ مترمربعی در دماوند را در بر میگیرد و در اصفهان، کیش، البرز، ابهر، دماوند، مازندران و حواشی تهران پراکندهاند. متنها و مشخصات زیر از ضمیمه اصلی هفدهمین جایزه معمار (مجله معمار ۱۰۶، مهر و آبان ۱۳۹۶) نقل شدهاند.
کوشکخانه، اصفهان
- محل اجرا: جاده نجفآباد، خیابان باغ تالار مهرابی، کوچه حافظ ۲، نبش کوچه یاس، اصفهان
- کارفرما: مجتبی لطفی
- همکار طراح: هنگامه اکبری
- اجرا: محمد احسان بیانزاده، فرهاد بهرامیپور
- سازه: محمود نجفی الموسوی
- تأسیسات برقی: محمد نشاستهگر
- تأسیسات مکانیکی: محسن فضیله
- عکس: فرشید نصرآبادی
- مساحت زمین: ۳۰۰۰ مترمربع
- زیربنا: ۴۷۰ مترمربع
دوری از طبیعت شاید یکی از تلخترین عارضههای زندگی این روزهای ساکنان کلانشهرها است. شهر کوچک کوشک، در همسایگی غربی اصفهان و باغهای سرسبز اطراف آن، گزینه بسیار مناسبی برای تجربه یک زندگی آرام و خارج از محیط شهری است.
بر همین مبنا کارفرمای پروژه قصد داشت روی زیرساختهای باقیمانده از یک بنای قدیمی در باغ، یک ساختمان جدید بسازد. در اولین گام اشتیاق کارفرما به طبیعت ما را به سوی کم کردن هرچه بیشتر مرزهای درون و بیرون و ادغام ساختمان با طبیعت راهنمایی کرد. بنابراین، ایده استمرار طبیعت از خارج به داخل و همچنین منعطف بودن سطوح صلب و شفاف نما میتوانست راهکار مناسبی برای مسئله باشد.
هندسه اصلی حجم ناشی از چرخش ۴۰ درجه محور اصلی ورودی و راستای اصلی باغ است و اینکه ساختمان علاوه بر بهرهمندی از دید و منظر اصلی، برای خوشآمدگویی رو به سوی مهمانان بگرداند. و چه جایی بهتر از محل تقاطع دو محور اصلی بنا برای جانمایی طبیعت کوچکمان، که این نقطه را تبدیل کرد به قلب کوشکخانه.
خانهباغ-میان، اصفهان
- محل اجرا: روستای بهمنآباد، اصفهان
- کارفرما: بهمن حفشجانی
- اجرا: بهمن حفشجانی
- نظارت: بابک پیوسته
- سازه: منصور کرامپور
- تأسیسات مکانیکی: ابراهیمی
- گرافیک: بابک پیوسته
- عکس: تحسین بلدی
- مساحت زمین: ۳۶۰ مترمربع
- زیربنا: ۱۲۲ مترمربع
سالها پیش این سایت یک زمین کشاورزی بود — خالی، بدون چارچوب، بیاعتنا. سپس همسایههای تازه به آن اضافه شد: روستایی آرام شکل گرفت و با هر سکونتگاه تازه نشانهای از هویت و حتی همجواری کوچک به سایت بازگشت.
طراحی نشانههای خود را از بافت روستایی اطراف میگیرد — دیوارهای کاهگلی، حیاطهای آجری، پرههای آجری مشبک — و آنها را در زبانی امروزی بازخوانی میکند. پلان فضاهای اصلی زندگی را گرد یک حیاط خصوصی میچیند؛ پرده آجری رو به کوچه نور تصفیهشده میگیرد و با اقلیم نفس میکشد.
نتیجه خانهای کوچک است که به بافت روستایی گوش میدهد بیآنکه بخواهد آن را تقلید کند. هنوز گوسفندها از کوچه رد میشوند و در حیاط، آسمان سردتر و فشردهتر بهمنآباد بالای سر باز میشود.
ایوانخانه، اصفهان
- محل اجرا: شاهینشهر، خیابان مخابرات فرعی ۸ شرقی، پلاک ۵۶، اصفهان
- کارفرما: دکتر مهدی عمویی
- همکاران طراحی: احمد موسویان، مسیح مشکفروش
- اجرا: دکتر مهدی عمویی
- ارائه: عرفان شفیعی، مهدی توکلی
- سازه: سورانی
- عکس: حسین فراهانی
- مساحت زمین: ۲۷۳ مترمربع
- زیربنا: ۴۱۰ مترمربع
الگوی شناختهشده معماری امروز ایران در بسیاری از تصمیمها حافظه ایوان را از یاد برده است — آن فضای نیمهمحصور و واسط میان حیاط و اتاق که پیکره خانه ایرانی را سامان میداد. این پروژه شکل و حضور ایوان را به عنوان ایده اصلی فضایی به کار میگیرد و باقی خانه را گرد آن چیدهاند.
سایت ۳۰ متر عمق و ۸ متر عرض دارد، با یک متر شیب از شمال به جنوب و حیاطی در میانه. گرد این حیاط مرکزی سه فضای درهمتنیده سامان مییابند: حیاط اندرونی، ایوان، و نشیمن. ایوان با زاویه و تناسبش دقیقاً همان چیزی را قاب میگیرد که خانه میخواهد از حیاط نشان بدهد.
این چیدمان دو-حیاطی همچنین به پروژه اجازه میدهد به نیازهای متفاوت اعضای خانواده — با فعالیتها و سطوح خلوت متفاوت — پاسخ بدهد.
ویلای رَج، جزیره کیش
- محل اجرا: شهرک F3، پلاک ۵۸۷، جزیره کیش
- کارفرما: مسعود رجبی
- نظارت و اجرا: دفتر آفرینش طرح پایدار
- همکار پروژه: محمد صالحی
- سازه: حسینی
- تأسیسات برقی: اکبر مرادی
- تأسیسات مکانیکی: پیام منتشلو
- گرافیک: علی راهی، ایمان معمار
- عکس: محمد حسن اتفاق
- مساحت زمین: ۲۵۲ مترمربع
- زیربنا: ۴۲۰ مترمربع
طراحی ویلاها در جزیره کیش معمولاً با دو شرط متمایز روبهرو است: تماس معماری با فضای عمومی بیرون، و تماس معماری با اقلیم. در ابعاد محدود این ویلا، تلاش شده هر دو شرط پاسخ بگیرند.
برای کنترل شرط اول، پوسته بیرونی پروژه حجمی سفید و درونگرا است؛ بازشوها محدود و رو به دور از ساحل شلوغ تنظیم شدهاند. در درون، حیاطی خصوصی با استخری کوچک و پرده آجری قرمز مشبک در ضلع غربی کار اقلیمی را برعهده میگیرد: پرههای عمودی باد غالب غربی را تعدیل میکنند، زاویه تند آفتاب را تصفیه میکنند و سایهای عمیق در گرمای روز روی کف حیاط میاندازند.
فضای داخلی در برابر این پوسته لایهلایه آرام نگه داشته شده است. تأکیدهای رنگ و مواد — چوب، سفال، کاشی آبی — از زبان بومی خلیج فارس میآیند که در روایتی امروزی تنظیم شدهاند.
ویلای شماره سی و نه، البرز
- محل اجرا: شهرک همیشه سبز، جاده کرج-قزوین، پلاک ۳۹، البرز
- کارفرما: بابک جوان
- اجرا: سعید میرمحمدصادقی، عباس ذوالقدر
- مدیر اجرا: عباس ذوالقدر
- کنترل پروژه: نسیم میثاقی
- همکار طراحی: بنفشه زارعی
- طراحی سازه: عباس ذوالقدر، نسیم میثاقی
- تأسیسات مکانیکی: عارف صمدی، میثم صادقی
- تأسیسات برقی: علی چهارده
- مشاور سرد و گرم: ابراهیم مهاجر، سارا حسینمهر
- فضای سبز: سرویس دامون
- پشتیبانی اجرا: مهسا بابایی، مهدی محمد کلایه
- عکس: علی دقیق
- مساحت زمین: ۳۸۰ مترمربع
- زیربنا: ۳۸۰ مترمربع
ویلا در مقطع بر روی شیب چیده شده است: تراسها به سمت استخر طولانی جنوبی پایین میروند، در حالی که فضاهای روزانه نشیمن به دل تپه پسرفت میکنند و بدون از دست دادن منظر رودخانه، روشنایی را جمع میکنند. این شکست در مقطع، شرایط اقلیمی متفاوتی را در یک پلان تجربهپذیر میکند: تراس استخر در آفتاب باز، و فضاهای نشیمن بالایی در سایه و پنهان.
دو متریال پروژه را پیش میبرند — چوب گرم بالا و سنگی آرام پایین. چوب نواری یکپارچه در امتداد حجم بالایی میخواند؛ سنگ خانه را به دامنه میچسباند.
فضای داخلی به حداقل میرسد تا رودخانه و درختان حرف بزنند. کریدوری طولانی و صیقلی اتاقهای بالا را به هم میپیوندد و تراس پایینی به طور کامل به استخر باز میشود.
خانه بیسنگ، ابهر
- محل اجرا: خرمدره، ابهر، استان زنجان
- کارفرمایان: ثابنه نظری، رضا عربلو
- گروه طراحی: سینا مصطفوی، نیوشا زریباف، محسن نوری، علی طباطبایی
- اجرا: برهان نوری، امیر حسنپور
- نظارت: حمید ناصرخاکی
- سازه: پدرام زرپاک
- تأسیسات مکانیکی و برقی: مجتبی معیرینژاد
- گرافیک: سپهر امیدور
- عکس: ماشی مستجران
- مساحت زمین: ۴۰۰ مترمربع
- زیربنا: ۹۴۰ مترمربع
سایت در میان تپههای بالادست ابهر قرار دارد. دیوارهای سنگی قدیمی و چند ساختمان روستایی فرسوده هنوز روی شیب نشان دارند، و پروژه آنها را بهعنوان نقطه شروع میگیرد: نه سنگ، که غیاب سنگ و درزها و فاصلههایی که روستا را به هم میپیوندند.
پلان خود یک روستای کوچک است — چهار حجم درهمتنیده گرد دو کوچه باریک، که هر حجم تناسب و جهت متفاوتی دارد، مانند چیدمان نامتقارن یک سکونتگاه روی تپه. گرد کوچهها دیوارها از سنگ بومی هستند؛ حجمهای بالایی چوب و آرامش رنگی دارند که در برابر باغ خوانده میشوند.
نتیجه بافت شیب را بدون تقلید به دوش میکشد، و کوچهها به باد و آفتاب اجازه میدهند درون را همانطور کار کنند که در روستای بالادست میکردند.
ویلای دیاپازون، دماوند
- محل اجرا: منطقه دماوند، استان تهران
- کارفرما: بخش خصوصی
- گروه طراحی: نگار یراقی، میترا محمدی، بابک رستمیان
- اجرا: محمود انصاری، محمد اکرمی
- سازه: بهرنگ بنیآدم
- تأسیسات مکانیکی: سرماساز
- مساحت زمین: ۲۶۰۰ مترمربع
- زیربنا: ۶۵۰ مترمربع
ویلا در راستای طولانی بر روی باغی هموار در دماوند خوابیده است. یک سالن روزانه شیشهای رو به استخری باز میشود که در طول زمین کشیده شده؛ اتاقهای خواب به دو سر زمین رانده شدهاند، دور از ضلع عمومی.
سقف افتاده صیقلی روی نشیمن، باغ و استخر را بر ساکنان بازتاب میدهد، و جزئیات داخلی به حداقل رسیده تا باغ در همه اتاقها خوانده شود. نتیجه ویلایی تعطیلاتی است که فضای داخلیاش هر زمان آبوهوا اجازه دهد در باغ حل میشود.
سنگ و چوب در نوارهای افقی طولانی بر نما در میآیند — دیاپازونی که با ضرباهنگ باغ کوک شده است.
ویلای ایزدشهر، مازندران
- محل اجرا: ایزدشهر، پلاک ۸۰، مازندران
- کارفرما: آقای کلانکی
- همکاران طراحی و نقشههای اجرایی: هیوا منصوری، فریده جعفرزاده
- سازه: یعقوب عابدپور
- تأسیسات مکانیکی و برقی: هوفر اسماعیلی، نینا آموشاهی
- پیمانکار محلی (نکاژبافی): نگار نبوی طباطبایی، اشکان داوودی
- ارائه: آتلیه بوکه (فرشید رحیمی، فرید توکلی، عرفان خسروی)
- عکس: محمد ابراهیمی
- مساحت زمین: ۹۰۰ مترمربع
- زیربنا: ۱۲۰۰ مترمربع
سایت یک قطعه متراکم در ایزدشهر است که ویلاهای دوطبقه همسایه مرزها را در آغوش گرفتهاند. طراحی دو حجم دوطبقه را گرد یک استخر طولانی در ضلع شرقی در هم میبافد، و دالان ورودی بین دو حجم میگذرد.
پوسته بیرونی پروژه با سنگ تراورتن کار شده — آرام، فرسودهپذیر، دوامدار در ساحل مرطوب خزر — در حالی که پلان حیاطی اتاقها را در برابر همسایگان نزدیک درونگرا میکند. استخر بازتاب کنسول طبقه دوم را میگیرد و نمای داخلی را در سراسر تابستان طولانی خزر در سایه نگه میدارد.
درون، اتاقها در پلان L آرام چیده میشوند؛ خوابها بالا و فضاهای روزانه پایین گرد استخر مینشینند.
ساختمان مسکونی رخبار، اصفهان
- محل اجرا: خیابان هزار جریب، کوچه بهار-آزادی، پلاک ۲۱، اصفهان
- کارفرما: اسماعیل رخبار
- گروه طراحی: مریم عسگرینژاد، پوریا رادمنش، محمد رنجبر، پروانه محسنی، بهناز شمسایی
- مدیر اجرا: نظام عسکری
- سرپرستان کارگاه: محمد فرزانه، محمد ابراهیمی
- نظارت: نظام عسکری
- سازه: توقی
- تأسیسات برقی: حامد گودرزی
- تأسیسات مکانیکی: بابک ایزدی
- گرافیک: پروانه محسنی
- عکس: فرشید نصرآبادی
- مساحت زمین: ۲۴۴ مترمربع
- زیربنا: ۴۵۰ مترمربع
ساختمان رخبار روی کوچهای باریک در میانه اصفهان نشسته و از سه طرف توسط همسایهها بسته است. طراحی با فضایی خالی و عمیق در مرکز که نقش نورگیر و راهپله را همزمان دارد به این موقعیت پاسخ میدهد و کنسولی بالای کوچه که سطح مفید بدون فشار بیشتر بر کوچه به دست میآورد.
نما پرده آجری مشبک را با حجم شیشهای کنسولی همراه میکند — آجر میان پروژه و همسایگان مقیاسکوچک اصفهانی میانجی میشود؛ شیشه صدای خود ساختمان را اعلام میکند. درون، فضای خالی مرکزی به قلب اجتماعی بلوک تبدیل میشود.
نتیجه یک بلوک هشتواحدی فشرده است که با کوچهاش مانند همسایهای حرف میزند، نه فقط بهعنوان مسیر دسترسی.
خانه شماره ۱۰۲، اصفهان
- محل اجرا: کوچه مهرازان، خیابان جوهقان، خانه شماره ۱۰۲، اصفهان
- کارفرمایان: آقای مهدیزاده و خانم غضاوی
- گروه طراحی: محمد منشایی، بهارک سیفزاده، هادی فقهی
- اجرا: محمد طباطبایی
- سازه: امید زریبافیان
- تأسیسات برقی و مکانیکی: داریوش تیموری
- گرافیک: حمیدرضا زارعیان
- عکس: محمد گلستاننژاد
- مساحت زمین: ۴۸ مترمربع
- زیربنا: ۱۴۴ مترمربع
یک قطعه پرشدنی ۴۸ مترمربعی در میانه اصفهان خانهای میخواست که حس کوچک بودن نکند. پاسخ یک هسته عمودی است: راهپله نورگیر از بالا در سرتاسر ارتفاع خانه جریان دارد، نور را به پایینترین تراز میبرد و مقطعی مدام در حال تغییر میسازد.
پلان یک ضلع رو به کوچه را از یک ضلع پشتی آرام جدا میکند، با هسته راهپله در میان. هر طبقه تناسب متفاوتی از این دو ضلع گرد پله است، و مقطع به ایده اصلی ساماندهنده خانه تبدیل میشود.
نمای بیرونی حجمی آرام از چوب و اندود است که از کوچه عقب مینشیند؛ درون، هسته راهپله که از سقف نور میگیرد به نقطه دائمی جهتگیری بدل میشود.
