نامزدهای گروه مرمت — هفدهمین جایزه معمار
نه پروژه به مرحله نامزدی در گروه مرمت هفدهمین جایزه معمار (۱۳۹۶ / ۲۰۱۷) راه یافتند — کارهایی که در رده مدال قرار نگرفتند ولی در نگاه داوران شاخصترین نمونههای مرمت آن سال در ایران بودند. این نه پروژه از یک پنتهاوس ۴۵ مترمربعی در شیراز تا نمای ۱۷۰۰ مترمربعی یک بیمارستان در تهران و خانهای کاهگلی در فورگ بیرجند را در بر میگیرد. شش پروژه از این مجموعه فضای داخلی و فروشگاه در تهران هستند؛ یک پروژه مرمت روستایی در فورگ نزدیک بیرجند است. متنها و مشخصات زیر از ضمیمه اصلی هفدهمین جایزه معمار (مجله معمار ۱۰۶، مهر و آبان ۱۳۹۶) نقل شدهاند.
خانه ۴۵ متری، شیراز
- محل اجرا: خیابان فلسطین، کوچه ۲، شیراز
- همکار طراحی: زهرا جعفری
- اجرا: سحر قرایی، محمد معذنی، محمد دارابی، سعید جمالی، احسان شعبانی
- چوب: معین نکویی، ادیب اشراق
- سازه و فلز: اصغر گرامی، ایوب هاشمی
- نورپردازی: نوید فرحبخشفر
- استودیو: الناز امینی خانیمانی
- گرافیک: سارا زحمتکشفرد شیرازی
- عکس: پرهام تقیاف، امیرعلی غفاری
- زیربنا: ۴۵ مترمربع
یک آپارتمان پشتبامی کوچک در میانه شیراز، ۴۵ مترمربع پلان، خواست مرمتی که حس کوچک بودن نداشته باشد. کارفرما فضایی میخواست که بدون دیوار میان نشیمن، کار، خواب و استراحت بتواند جابهجا شود — انعکاسی امروزی از خانه ایرانی تکاتاقی.
پاسخ یک سطح چوبی پیوسته است که در دیوارها، سقف، کف و کمدها جریان دارد. مبلمان مدولار درون پوسته چوبی میلغزد و تا میخورد تا همان حجم در شب اتاق خواب شود، روز یک دفتر کار، و وقتی مهمان میآید نشیمن کوچک و غذاخوری.
مرمت همچنین تراس پشتبامی جلوی خانه را احیا کرده است؛ پوسته چوبی از پشت دیواری شیشهای بلند با قابهای فلزی باریک به آن باز میشود و روشنایی روز را به عمق پلان میکشد.
طبقه آخر، دفتر مرکزی فانتونی، تهران
- محل اجرا: شرکت صادر نما، تهران
- کارفرما: امیر حسین کشاورز (شرکت صادر نما)
- اجرا: فرزین خسروتابی
- نظارت: امیر قاسمپور
- سازه: حمیدرضا رجبی
- تأسیسات برقی و BMS: حمید احمد بیگی
- تأسیسات مکانیکی: استودیو دید، ماشی مستجران، حکیم همادی
- زیربنا: ۱۸۰ مترمربع فضای اداری + ۱۱۷۰ مترمربع فضای باز
طبقه آخر دفتر مرکزی فانتونی در تهران بر اساس بازتعریف دقیق نمای داخلی ساختمان ساماندهی شده است. نمای داخلی جدید لایهای میانجی میان طبقه اداری و فضای باز روی پشتبام است که نور روز، صوت و آستانه میان کار و استراحت را کنترل میکند.
فضاهای داخلی به سمت محیط پیرامون ساختمان کشیده شدهاند؛ مرکز بهعنوان سالن جلسات و جریان باز ماند. سقف خاکستری روشن و کف رنگپریده این برداشت را تقویت میکند که همه اتاقها بخشی از یک لافت پلان-باز یکپارچه هستند.
منظر پشتبام در گفتگو با دفتر است: جعبههای گیاهی پلکانی به سمت لبه میروند، و همان قابهای فلزی که نمای داخلی را نگه میدارند، گلدانهای بیرونی را نیز پشتیبانی میکنند.
خانهای در فورگ، بیرجند
- محل اجرا: روستای فورگ، شرق بیرجند، خراسان جنوبی
- کارفرما: بهزاد ریاضی
- نظارت: صادق توان
- اجرا: مجتبی صالحی
- تأسیسات برقی: تابش
- گرافیک: اوید صاحب طالعی
- عکس: فرشید نصرآبادی
- زیربنا: ۸۲ مترمربع
فورگ روستایی کوچک از خشت شرق بیرجند در خراسان جنوبی است. مرمت یک واحد خانگی در حاشیه روستا را گرفت و آن را به اقامتگاهی کوچک تبدیل کرد که روستا میتواند به بازدیدکنندگان معماریدوست عرضه کند.
پیکره مرمت محلی است: دیوارهای کاهگلی با همان خاک ترمیم شدند، توالی اتاقهای گرد حیاط دست نخورد، و سقف چوبی طاقدار با تیرهای جدید از همان روستا تعمیر گردید. درها و پنجرهها در تناسبات قدیمی بازسازی شدند؛ شیشه جدید پشت قابهای قدیمی نشست.
آنچه افزوده شده رنگ است. هر اتاق یک دیوار اشباعشده — صورتی، تراکوتا، آبی لاجوردی — دارد که سطح گلاندود نامسطح را بلند میکند و نور صحرا را در پنجرههای کوچک میگیرد. یک بخاری گرم، مبلهای ماژولار ساده و چارپایههای مدرن کوتاه روی کف آجری سبک مینشینند.
باشگاه بدنسازی روشا (R8)، تهران
- محل اجرا: پاسداران، مجتمع تجاری روشا، طبقه هشتم، تهران
- کارفرما: مازیار میناچی
- همکاران طراحی: سلومه گلبابایی، نگین عسگری، محمد حسین شغلی، وحید جودی
- فاز ۲: نرگس جزایری
- نظارت عالی: معماری سهراب رفعت
- اجرا: شرکت آرکو
- نظارت و مدیر اجرا: شاهین کاظمی
- گرافیک: وحید جودی
- عکس: علی دقیق، پرهام تقیاف
- زیربنا: ۱۴۰۰ مترمربع
باشگاه بدنسازی R8 طبقه هشتم مجتمع تجاری روشا در پاسداران را در اختیار میگیرد. فضایی که در ابتدا پوستهای عمومی بود حالا گرد هندسه یک فرم مثلثیبافت سامان یافته که در کریدور ورودی، آستانه عمومی-VIP، و سالنهای دستگاهها موج میاندازد.
خطوط مثلثیبافت تبدیل به علائم راهنما میشوند: در ورودی، بازدیدکننده را به سمت پذیرش میکشند؛ در آستانه طبقه فیتنس VIP، گرد دیوار لوگوی R8 تا میخورند؛ و در سالنهای دستگاهها به الگوی سقفی تبدیل میشوند که حجم طولانی شِد-مانند را به اتاقهای کوچکتر و مقیاس-باشگاهی میشکند.
نورپردازی کل ترکیب را به هم میبافد. نوارهای آبی سرد ورودی را علامت میگذارند، طلایی گرم کریدور VIP را، و LEDهای سفید سقف مثلثیبافت را در سالنهای تمرین به برجستگی میرسانند.
عمارت روبهرو، تهران
- محل اجرا: میدان انقلاب (نبش چهارراه ولیعصر)، تهران
- کارفرما: هومن معمارپناهی
- همکار طراحی: بهاره حنفی
- مدیر پروژه و اجرا: وحید قیدی
- گرافیک: میثم خاوری
- عکس: ساناز خداداد، گلی نظری، علی زمانی
- مساحت زمین: ۷۰۰ مترمربع
- زیربنا: ۳۸۲ مترمربع
عمارت روبهرو در لبه میدان انقلاب نشسته است، جایی که جمعیت پیاده میانه تهران به باغهای بسته عمارات قدیمی میرسد. مرمت دو طبقه قدیمی اصلی را دست نخورده نگه داشت و حیاط مرکزی را با حیاتی دوم احاطه کرد: کتابفروشی در همکف با قفسههای چوبی عمیق، و کافه و سالن رویداد در پشت آن که به لبه آرام حیاط باز میشود.
مداخله دیوار قدیمی باغ را بهعنوان ستون فقرات پروژه برمیگزیند. سنگفرشهای پلکانی جای سنگهای قدیمی را میگیرند؛ قفسههای کتاب تا خط کرنیس اصلی بالا میروند؛ و سایهبان فلزی باریک، گردش جدید میان کتابفروشی و کافه پشتی را حمل میکند.
شبها حیاط زیر نور کهربایی نرم روشن میشود که از دیوارهای آجری بازتاب میگیرد — عمارت-کتابفروشی بهعنوان فانوسی کوچک در میانه میدانی شلوغ.
واحد ۵۲، تهران
- محل اجرا: فرمانیه، نارنجستان هفتم، پلاک ۲۸، واحد ۵۲، تهران
- کارفرما: شرکت داروگ بینالملل
- تیم طراحی: ندا احمدینژاد، مهران علینژاد، پریناز کبیری
- اجرا: احسان غراب، شاهین شبستری، حامد نمازی، ساری احمدخانی، ابراهیم محمدی، عباس طاهریان، جعفر طاهریان
- تأسیسات برقی: حجت طاهری، آرش طاهری
- عکس: استودیو دید
- مساحت: ۴۳۰ مترمربع
فضای داخلی ۴۳۰ مترمربعی شرکت داروگ بینالملل، کارفرمای پروژه، بازسازی شد تا یک شرکت با زمینههای هنری-تبلیغاتی فضایی داشته باشد که هم ارتباطات اصلی این شرکت بینالمللی و هم فرهنگ غیررسمی دفتر خلاق را پشتیبانی کند.
استراتژی طراحی یک حلقه اتصالدهنده را در فضاست تنها میکند: حلقه مانند یک حلقه پوست تیره بتنی در دفاتر میگذرد و بهعنوان فضای میانی غیررسمی — یک نوع گالری داخلی — هر اتاق دفتر رسمی را در آغوش میگیرد. حلقه قویترین حرف متریال پروژه را به دوش میکشد؛ خود اتاقهای دفتر خنثی و روشن میمانند.
حرکت و ارتباط میان همه اتاقهای مجموعه روی این حلقه ساماندهی شدهاند، که بهصورت ساختاری منعطف و مفصلبندی شده عمل میکند. این حلقه میتواند فضاهای استراحت کوتاه، بحث، و نمایشهای فردی یا جمعی را میزبانی کند.
فودهال آدرس، تهران
- محل اجرا: تهران
- کارفرمایان: حسینی، مرادی و شرکا
- گروه طراحی: پیام الرحمن، شیرین باقری، علی موروج
- اجرا: دفتر زمردی و همکاران
- نظارت: شهرام کمالی
- سازه: م. صرافزاده
- تأسیسات مکانیکی و برقی: دفتر زمردی و همکاران
- گرافیک: آنا اخلاقی، گلاره آقایی، پیام الرحمن، شیرین باقری، حسینی کریمی، زهرا ذولخوانه
- عکس: پرهام تقیاف
- مساحت زمین: ۱۵۰۰ مترمربع
- زیربنا: ۱۲۰۰ مترمربع
فودهال آدرس یک طبقه تجاری ۱۵۰۰ مترمربعی در تهران را به یک فودهال پنجرستورانی تبدیل میکند: مکزیکوسیتی (مکزیکی)، پاستا کمپانی (ایتالیایی)، سندویچاستیشن، کافه آدرس، و برگرورکس. خواست برنامه این بود که هر رستوران شخصیتی قوی داشته باشد در حالی که فودهال بهعنوان فضایی پیوسته و آسانخوان باقی بماند.
روش طراحی این بود که هر رستوران را بهعنوان یک صحنه نمایشی در نظر بگیرد، هر کدام با صحنهپردازی خاص (تابلوها، نورپردازی، پرداختها) در یک کف پیوسته از چوب، آجر و فولاد. همپوشانی بافتها و نورپردازی میان صحنهها به منش مشترک فودهال تبدیل میشود.
مرمت همچنین رابطه فودهال با مال اطراف را بازسازی کرد: یک پلکان فلزی مثلثی جدید بهعنوان ستون فقرات قابل دیدن میشود، و فودهال از طبقات بالای مال بهصورت زمین لمسی پرنقش خوانده میشود.
فروشگاه کیف و کفش کالو، تهران
- محل اجرا: خیابان جمهوری، نزدیک سپهسالار، تهران
- کارفرما: یوسف نوروزی
- گروه طراحی: شهاب احمدی، ایمان هدایتی، مهدیه ماساه، نغمه الفت، نیلوفر محمدزاده، مصطفی دلاوری
- اجرا و تأسیسات برقی و مکانیکی: مهندسان مشاور هشت
- گرافیک: نیلوفر محمدزاده، محمدعلی احمدی
- عکس: حسین فراهانی
- زیربنا: ۱۸۲ مترمربع
فروشگاه کالو فروشگاهی کوچک از کیف و کفش در خیابان جمهوری است، جایی که مرمت کالای فروشی را بهعنوان فرم اصلی طراحی میخواند. دیوارهای اندود کرمرنگ گرد قفسهها و پیشخان مرکزی خم میشوند و تا میخورند تا حفرههای غارمانند ساخته شوند که اجناس را در بر میگیرند.
سطوح اندود تاخورده از دیوار به سقف و پلتفرمهای نمایش امتداد مییابند، تا کل مغازه بهصورت یک سطح کندهکاریشده یکپارچه خوانده شود. نور نمایش در دل تاها مخفی شده، کیفها و کفشها را در برابر اطراف نرم کرمرنگ به برجستگی میآورد.
نمای فروشگاه روی خیابان شلوغ جمهوری یک قاب باریک سیاه با تنها یک لوگوی کالو سفید روی سیاه است — تضادی آرام در برابر غار روشن داخلی.
نمای بیمارستان اقبال، تهران
- محل اجرا: ستارخان، تقاطع رودکی، خیابان آذربایجان، تهران
- کارفرما: بیمارستان اقبال
- همکاران طراحی: امیر سعادت، پیمان میدانی، محمد آقایی
- مدیر اجرا: مهدی موسوینسب
- اجرا: شاهین انصاری، اسماعیل علیزاده
- عکس: حسین فراهانی
- مساحت نما: ۱۷۰۰ مترمربع
بیمارستان اقبال یک بلوک شهری با نقشه مربعی در تقاطع ستارخان-رودکی تهران است. مرمت پوسته آجری ساختمان را به یک نوار تاخورده پیوسته بازسازی کرد که پنجرهها، اتاقهای تأسیسات و تجهیزات را در یک شبکه واحد نگه میدارد.
برنامه نمایی میخواست که بیمارستان بهعنوان حضوری آرام در تقاطعی شلوغ خوانده شود. معماران خط باریک با یک تن واحد آجر — قرمز خاکی گرم — و یک صفحه تاخورده دقیق پاسخ دادند که آفتاب را میگیرد بدون آنکه سر و صدای شهر را به اتاقهای بیمار بازتاب دهد.
نمای تاخورده همچنین دسترسی نگهداری و بازشوهای مکانیکی ساختمان را ساماندهی میکند که نامرئی در دل تا مینشینند. درون بیمارستان، پوسته جدید به معنای اتاقهای آرامتر و شرایط نوری بسیار یکدستتر است.
