ساختمان شرکت گاز و پارک صدرا در شیراز
در گفتگو با مهرداد ایروانیان
ساختمان شرکت گاز
مهرداد ایروانیان با توضیح زمینه پروژه آغاز میکند. شرکت گاز استان فارس به ساختمان مرکزی جدیدی نیاز داشت که از معماری دولتی معمول در شیراز متمایز باشد. ساختمان بر روی سایتی برجسته در یکی از بلوارهای اصلی شهر قرار دارد و ایروانیان فرصتی دید برای خلق اثری متمایز — سازهای که نمایش آن به نشانهای شهری در خیابانهای اطراف تبدیل شود.
مفهوم طراحی حول نمای ساختمان شکل گرفته که سیستمی متشکل از لولههای فولادی نمایان بر سطح جلویی را به نمایش میگذارد. این لولهها از فولاد ضدزنگ پولیششده، الگوی هندسی پویایی در مقابل شیشه دیوار پردهای پشتشان ایجاد میکنند. ایروانیان توضیح میدهد که لولهها صرفا تزئینی نیستند — آنها نمایشی استعاری از شبکه توزیع گاز هستند که کسبوکار اصلی شرکت است. معماری، زبان ساکن خود را صحبت میکند.
فشمی: چگونه به این مفهوم نما رسیدید؟ آیا کارفرما چیز خاصی درخواست کرد یا ابتکار خودتان بود؟
ایروانیان: کارفرما ساختمانی میخواست که هویت شرکت گاز را بیان کند. از همان ابتدا فکر میکردم چگونه ساختمان را وادار به صحبت کنم — چگونه چهرهای به آن بدهم که هدفش را بازگو کند. ایده استفاده از لولههای صنعتی طبیعی آمد. گاز سرانجام از لولهها عبور میکند. پس فکر کردم چرا پوسته ساختمان این داستان را بازگو نکند؟ لولههای روی نما قطعات واقعی لوله گاز هستند که جوشکاری و در ترکیبی چیده شدهاند که هم ریتم و هم پیچیدگی بصری ایجاد میکند.
فشمی: درباره فضاهای داخلی بگویید. رابطه بین نما و داخل را چگونه مدیریت کردید؟
ایروانیان: فضای داخلی حول آتریوم مرکزی سازماندهی شده که نور طبیعی را به عمق ساختمان میرساند. طبقات اداری پیرامون این فضای خالی مرکزی آرایش یافتهاند و ارتباط بصری بین بخشهای مختلف ایجاد میکنند. دیوار پردهای پشت نمای لولهای فضای داخلی را با نور طبیعی سیراب میکند که توسط عناصر لولهای بیرون فیلتر و تعدیل میشود. پس لولهها عملکرد عملی هم دارند — سایهبان خورشیدی فراهم میکنند در عین حفظ شفافیت. در داخل، لولهها را بهصورت سایهها و الگوهای نوری تجربه میکنید که در طول روز بر دیوارها حرکت میکنند.
ساختمان از سازه بتن مسلح با سیستم دیوار پردهای قاب فولادی استفاده میکند. مساحت کل ساخت حدود ۵۰۰۰ مترمربع در چهار طبقه است، با یک طبقه زیرزمین اضافی برای پارکینگ و تاسیسات. طبقه همکف شامل بخشهای عمومی و طبقات بالا دفاتر اداری را در خود جای دادهاند.
فشمی: در حین ساخت با چه چالشهایی مواجه شدید؟
ایروانیان: بزرگترین چالش اجرای نما بود. عناصر لولهای باید با دقت ساخته و نصب میشدند تا طرح مورد نظر محقق شود. هر بخش در کارگاه ساخته و سپس در محل مونتاژ شد. با پیمانکار برای توسعه جزئیات اتصال همکاری نزدیک داشتیم. چالش آببندی دیوار پردهای پشت لولهها نیز وجود داشت — رابط بین سیستم تزئینی لوله و پوسته ساختمان نیازمند جزئیات دقیق بود.
پارک صدرا
فشمی: بیایید درباره پروژه پارک صدرا صحبت کنیم. این سفارش بسیار متفاوتی است — پارک عمومی به جای ساختمان نهادی. چگونه به طراحی منظر نزدیک شدید؟
ایروانیان: پارک صدرا در شهر جدید صدرا در شمال شیراز واقع شده. شهرداری پارک شهری شاخصی میخواست که به مرکز اجتماعی محله تبدیل شود. من به این پروژه با این باور نزدیک شدم که معماری منظر در ایران باید از الگوهای مرسوم رها شود — تکرار بیپایان باغچهها و فوارههایی که در بیشتر پارکهای عمومی ایران میبینید.
طراحی پارک حول مجموعهای از عناصر مجسمهوار و توالیهای فضایی سازماندهی شده. به جای ایجاد فضای سبز مسطح و باز، میخواستم منظری بسازم که با حرکت در آن آشکار شود — با کشفها، غافلگیریها و مکانهایی برای تامل. توپوگرافی دستکاری شده تا تپهها، درهها و سکوها در سطوح مختلف ایجاد شود.
فشمی: آب چه نقشی در طراحی ایفا میکند؟
ایروانیان: آب محور مفهوم است. در شهر گرم و خشکی مثل شیراز، آب هم ضرورت عملی و هم نماد فرهنگی است. عنصر آبی طراحی کردم که در طول پارک جریان دارد، گاهی بهصورت نهر روان و گاهی استخر آرام بازتابنده. عنصر آب مناطق مختلف پارک را به هم متصل میکند و خرداقلیمهایی ایجاد میکند که فضاهای بیرونی را راحتتر میسازد.
پارک همچنین شامل مجموعهای از سازههای آلاچیقی است — سایبانها و وسایل سایهبان سبکوزن که پناهگاه آفتاب فراهم میکنند. این سازهها از واژگان فرمی استفاده میکنند که زبان لولهای ساختمان شرکت گاز را بازتاب میدهد و گفتگویی بین پروژههای معماری و منظرین من ایجاد میکند.
فشمی: شما در مقیاسهای بسیار متفاوت کار میکنید — از ساختمان تا پارک تا مبلمان. رابطه بین این انواع مختلف طراحی را چگونه میبینید؟
ایروانیان: برای من، طراحی طراحی است. چه روی نمای ساختمان کار کنم، چه طرح پارک یا یک قطعه مبلمان، سوالات بنیادین یکساناند: هدف چیست؟ زمینه چیست؟ فرم چگونه میتواند محتوایش را بیان کند؟ معتقدم معمار باید بتواند در هر مقیاسی کار کند. مشکل تخصصگرایی این است که دید تونلی ایجاد میکند. وقتی ساختمانی طراحی میکنید، باید به منظر اطراف، مبلمان شهری و نحوه تجربه فضا در هر سطح جزئیات هم فکر کنید.
در دفتر من، تلاش میکنم این رویکرد جامع را حفظ کنم. ساختمان شرکت گاز و پارک صدرا نمونههای خوبی هستند — دو سفارش بسیار متفاوت را نمایندگی میکنند، اما فلسفه طراحی زیربنایی سازگار است. هر دو پروژه در پی ایجاد محیطهایی هستند که ارتباط برقرار کنند، داستان بگویند و تجربههای حسی غنی به کاربرانشان ارائه دهند.
درباره معماری در شیراز
فشمی: به عنوان معماری که عمدتا در شیراز کار میکنید، وضعیت معماری معاصر شهر را چگونه میبینید؟
ایروانیان: شیراز میراث معماری شکوهمندی دارد، اما محیط ساختهشده معاصر اغلب نمیتواند در سطح آن میراث باشد. گرایشی به تقلید سطحی از فرمهای تاریخی وجود دارد — چسباندن طاقهای تیزهدار و کاشیهای رنگی به ساختمانهای مدرن عادی. باور دارم باید از اصول معماری سنتی شیرازی بیاموزیم — حساسیت به اقلیم، تسلط بر نور و سایه، ادغام باغها و آب — بدون اینکه فرمها را لفظی کپی کنیم.
ساختمان شرکت گاز تلاش من در این راستاست. بیپرده مدرن است، حتی در بیاناش هایتک، اما به اقلیم و بافت شهری شیراز پاسخ میدهد. نمای لولهای سایهبان خورشیدی فراهم میکند، آتریوم نور را به عمق طبقات میرساند و ساختمان به خیابان به گونهای رو میکند که فضای عمومی ایجاد میکند. اینها همه درسهای معماری سنتی هستند که به زبان معاصر ترجمه شدهاند.
فشمی: چه توصیهای به معماران جوان ایران دارید؟
ایروانیان: میگویم: شجاع باشید. از مدها پیروی نکنید. سعی نکنید همه را راضی کنید. معماری شکلی از بیان فرهنگی است و باید صادقانه باشد. آثار بزرگ گذشته را مطالعه کنید — نه فقط معماری ایرانی، بلکه معماری از سراسر جهان. بفهمید چرا بزرگاند و سپس صدای خودتان را پیدا کنید. بدترین کاری که معمار میتواند بکند ترسو بودن است، محتاطانه عمل کردن، تولید ساختمانهایی که هیچ نمیگویند. هر ساختمان فرصتی است برای افزودن چیزی معنادار به شهر.