طرح نقشه سد باستانى ﮔرﮐز ، ﮔوﮔجه، ﮐلله2 ﮐارﮔاه ﮐاوش قلعه شماره ، ﮔوﮔجه، ﮐلله2ﮐارﮔاه ﮐاوش قلعه شماره
\nشد ﮐه عمدتاً سالم باقى مانده اند. اﯾن ﮐوره هاى ساده و ابتداﯾى در دل زمﯿن متر در جهت شرق به غرب و ﯾا 2 متر و عمق8×5 تا8×6 به ابعاد تقرﯾبى شمال به جنوب و بر خلف مسﯿر حرﮐت جرﯾان باد حفر و ساخته شده اند. 15 تا10 ردﯾف با فاصله تقرﯾبى11 تعبﯿه سﮑوهاى نﮕه دارنده خشت خام در سانتى متر به منظور عبور جرﯾان هوا و ﮔرما و حرارت حاصل از مواد سوختى داخل ﮐوره و داراى طاق هللى و ضربى از شاخصه هاى اصلى ﮐوره هاى آجرﭘزى دﯾوار ﮔرﮔان است. همﭽنﯿن براى جلوﮔﯿرى از هدررفت حرارت و ﮔرماى مورد نﯿاز براى ﭘخت آجر و سوختﮕى شدﯾد سﮑوهاى نﮕه دارنده خشت، با ﮐاهﮕل تمامى سطوح داخلى و بﯿرونى ﮐوره را اندود مى ﮐردند. وجود ﭼﮑنده هاى ذوب شده روى دﯾواره هاى داخلى ﮐوره حاﮐى از استفاده متعدد از ﮐوره هاى آجرﭘزى در طول زمان ساخت دﯾوار است. منبع اصلى تأمﯿن سوخت ﮐوره هاى آجرﭘزى ﭼوب درختان جنﮕلى و خار و نى هاى روﯾﯿده در ﮐنار رودخانه ﮔرﮔان رود بوده است. تأسﯿسات آبرسانى رودخانه ﮔرﮔان رود مهم ترﯾن منبع تأمﯿن آب فعالﯿت هاى ﮐشاورزى و اقتصادى دشت ﮔرﮔان از دﯾرباز تا امروز است. مطمئناً ﯾﮑى از عوامل اصلى ساخت دﯾوار بزرگ ﮔرﮔان در بال دست ﮔرﮔان رود، وجود آب بوده. دﯾوار ﮔرﮔان در امتداد ﮔرﮔان رود و ضلع شمالى آن در جهت شﯿب زمﯿن به سمت سواحل درﯾاى خزر ﮐشﯿده شده. بﯿشتر ﮐانال هاى باستانى هداﯾت آب به سمت دﯾوار و خندق و ﮐوره هاى آجرﭘزى و ساﯾر محوطه هاى باستانى به تناسب دورى و نزدﯾﮑى از ﮔرﮔان رود بر اثر رسوب ﮔذارى بستر توسط ﮐﯿلومتر 50 سﯿلب، ﭼندﯾن مرتبه لﯾروبى و استفاده شده اند. تاﮐنون بﯿش از متر شناساﯾى و مستندسازى 5 تا3 و عمق30 از ﮐانال هاى باستانى با عرض متر عرض 30 تا25 ﮐﯿلومتر طول و بﯿن5 شده اند. طوﯾل ترﯾن ﮐانال بﯿش از متر عمق دارد ﮐه از شرق به غرب و به سمت سد خاﮐى ﮔرﮐز امتداد 5 تا3 و دارد. تصوﯾر هواﯾى دشت قلعه، دشت حلقه، مﯿنودشت تصوﯾر هواﯾى ﮔبرى قلعه، اﯾﮕدر علﯿا، ﮔنبدﮐاووس
\nسد خاﮐى ﮔرﮐز در ﯾﮏ ﮐﯿلومترى شمال غربى روستاى ﮔرﮐز، روى 10 تا5 و سطح فوقانى90 متر، با عرض ﭘاﯾه700 رودخانه ﮔرﮔان رود به طول متر با مصالح خاك لس بسته شده است. استفاده از موقعﯿت 18 متر به ارتفاع طبﯿعى زمﯿن و بستن ضلع غربى دهانه سد و محل تندآب ﮔرﮔان رود با سانتى متر و ملت ﮔﭻ و آهﮏ از نﮑات شاخص مهندسى 10×40×40 آجرهاى سد ﮔرﮐز است ﮐه متأسفانه بر اثر سﯿلب هاى مستمر ﮔرﮔان رود اﯾن دﯾواره آجرى تخرﯾب شده. ﮐاسه سد ﮔنجاﯾش حجم قابل توجه آب ﮔرﮔان رود را داشته و ﭘس از بال آمدن آب، اضافه آن از طرﯾق ﮐانال به سمت خندق دﯾوار ﮔرﮔان هداﯾت مى شده. نﮑته جالب اﯾنﮑه به علت شور بودن آب ﮔرﮔان رود، بخشى از آب شرب مورد نﯿاز ساﮐنان قلعه هاى نظامى و سربازان در اﯾن قسمت از دﯾوار ﮔرﮔان از رودخانه هاى آب شﯿرﯾن بالدست تهﯿه مى شده. مهارت در انتقال آب و تواناﯾى هاى فنى سازندﮔان دﯾوار به مرور به دست فراموشى سﭙرده شده. قلعه هاى دﯾوار به منظور حفاظت بﯿشتر و ﭘشتﯿبانى بهتر از فرماندهان و سربازان، ساخت قلعه هاى نظامى در ﮐنار و ﯾا مجاور دﯾوار و نقاط امن و دور از دسترس سرﯾع دشمن ضرورى به نظر مى رسد. برج 3 قلعه بزرگ و ﮐوﭼﮏ و35 سازندﮔان دﯾوار ﮔرﮔان، در مسﯿر دﯾوار نﮕهبانى در ضلع جنوبى و متصل به دﯾوار ﮔرﮔان ساخته اند ﮐه بﯿشتر داراى ﭘلن مستطﯿل و مربع شﮑل و تعدادى نﯿز ﭼندضلعى نامنظم، با حصارى در اطراف به همراه خندق خارجى و برج هاى نﮕهبانى داﯾره شﮑل در ﭘﯿرامون حصار با فواصل منظم و ﭼهار ﮔوشه آن است ﮐه ﮐمى به سمت بﯿرون جلوآمدﮔى داشته اند ﮐه در استقامت و زﯾباﯾى قلعه بى تأثﯿر نبوده است. ورودى قلعه به تناسب و موقعﯿت قلعه ها از ﯾﮏ تا ﭼند دروازه بوده ﮐه احتمالً به دلﯿل وجود خندق در ﭘﯿرامون باﯾد داراى ﭘل متحرك و ﯾا ثابت مى بوده اند. فضاى داخلى قلعه ها شامل باروهاى نﮕهبانى، فضاهاى مسﮑونى، فضاهاى نﮕهدارى حﯿوانات )اصطبل(، ﮐارﮔاه تولﯿد ادوات نظامى، انبار آذوقه و علوفه در ﭘﯿرامون حﯿاط مرﮐزى در ﯾﮏ ﯾا دو طبقه بوده است. مصالح اصلى قلعه ها آجر و سانتى متر بوده ﮐه از 40×20×10 و38×38×10 و40×40×10خشت هاى ﮐوره هاى آجرﭘزى حاشﯿه قلعه ها تأمﯿن مى شده. از خشت بﯿشتر در فضاهاى داخلى ﮐه ﮐمتر در معرض هوازدﮔى و باران بوده، استفاده شده است. قلعه شهرها در امتداد دﯾوار و با فاصله نه ﭼندان دور، قلعه شهر هاى ﮐوﭼﮏ و بزرگ دوره ساسانى باقى مانده است، بر اساس ﮐاوش هاى باستان شناسى بﯿشتر اﯾن قلعه شهرها در اواﯾل امﭙراتورى ساسانى شﮑل ﮔرفته و به عنوان ﭘادﮔان هاى نظامى براى آموزش سربازان ساخته و سﭙس مسﮑونى و .... شده و تا سده هاى مﯿانى دوره اسلمى مورد استفاده بوده اند. اﯾن قلعه شهرها داراى خندق هاى عمﯿق در ﭘﯿرامون، ﭼندﯾن دروازه ورودى، فضاهاى مسﮑونى، مراﮐز نظامى، مراﮐز صنعتى و تجارى، دژ مرﮐزى )ارگ اصلى(، فضاهاى مذهبى و سﯿستم هاى آبرسانى، حصارهاى بلند، برج هاى نﮕهبانى در اطراف و مسﯿرهاى اصلى و فرعى هستند. سانى متر و 40×40×10 مصالح اصلى ساخت قلعه شهر آجر و خشت به ابعاد ملت ﮔﭻ و آهﮏ و ﮔل و آهﮏ مشابه دﯾوار ﮔرﮔان بوده ﮐه به عنوان مصالح بوم آورد قابل دسترسى بوده اند. ﭘلن بﯿشتر قلعه شهرهاى ساسانى به شﮑل مربع، مستطﯿل، داﯾره و ﭼندضلعى نامنظم است. به منظور تأمﯿن بخشى از ابزار و ادوات نظامى، آموزش سربازان، رفاه خانواده هاى فرماندهان، سربازان، مردم و هﮑتار وسعت 338 قلعه شهر ساخته شده ﮐه بزرگ ترﯾن آنها20 ... در حدود دارد و جمعﯿت قابل توجهى را در خود جاى مى داده است. ﮔاهنﮕارى بررسى اسناد و شواهد باستان شناختى بﯿانﮕر آن است ﮐه ساخت دﯾوار ﮔرﮔان ﮐارى عجولنه در برابر فشار دشمن نبوده، بلﮑه بر اساس ﯾﮏ اسلوب مهندسى و اقدامى از قبل طراحى شده در برابر خطرات و تهدﯾدات احتمالى اقوام مهاجم نواحى شمال اﯾران بزرگ بوده ﮐه به صورت ناﭘﯿوسته به اﯾران هجوم آورده و اموال مردم را غارت مى ﮐردند. ساخت دﯾوارهاى ﮔرﮔان، تمﯿشه، دربند قفقاز توسط ساسانﯿان در حاشﯿه درﯾاى خزر و قلعه شهرهاى نظامى ﭘﯿرامون اﯾن ﮐمربند طولنى از نواحى شرقى اﯾران و امتداد آن تا سواحل غربى درﯾاى خزر و مدﯾرﯾت اﯾن مراﮐز نظامى بدون تردﯾد حﮑاﯾت از ﯾﮏ ساختار واحد سﯿاسى، اقتصادى، نظامى و وفادارى مردم نسبت به حﮑومت مرﮐزى در طى ﯾﮏ دوره زمانى خاص دارد. متأسفانه بخش اعظم دﯾوار بزرگ ﮔرﮔان و تأسﯿسات وابسته به مرور دستخوش تخرﯾب شد و بﯿشتر آجرهاى آن در ساخت و سازهاى سده هاى اخﯿر مورد استفاده قرار ﮔرفت. منبع: ﭘاﯾﮕاه مﯿراث فرهنﮕى دﯾوار بزرگ ﮔرﮔان آتشخانه ﮐوره آجرﭘزى، داراى طاق نﯿم داﯾره ﯾا طاق رومى
\nﮔنبد قابوس، استان ﮔلستان GHABOOS MAUSOLEUM TOWER, GOLESTAN PROVINCE ﮔنبد قابوس ﯾﮑى از نخستﯿن بناهاى دوره رازى و به بﯿانى دقﯿق تر مرز مﯿان شﯿوه هاى معمارى خراسانى و رازى است. از وﯾﮋﮔى هاى مهم اﯾن شﯿوه به ﮐارﮔﯿرى مصالح محﮑم تر و مرغوب تر، رعاﯾت اصول نﯿارش، رگ ﭼﯿن ﮐردن نما، ﮔره بندى بناها با آجر و مقرنس ﮐارى و به خصوص استفاده از آجر با ﮐﯿفﯿت ممﮑن است. ﭘروفسور ﭘوپ مى نوﯾسد: در ﭘاى ﮐوه هاى البرز خاورى رو به فراخناى جلﮕه هاى آسﯿا ﯾﮏ شاهﮑار برجسته معمارى سر برافراشته، برج قابوس ﯾا برج آرامﮕاه قابوس بن وشمﮕﯿر. از راه وسﯿع آن تا بالى سقف نوك تﯿزش قرﯾب متر زﯾر زمﯿن. آن را با آجرهاى قرمز بسﯿار محﮑم 10 متر است با قرﯾب به51,95 .برافراشته اند ﮐه اﯾنﮏ به رنﮓ قلع و طل درآمده است اﯾن بناى عظﯿم از ﮐهن ترﯾن بناهاى اسلمى تارﯾخ دار و در زمره بزرگ ترﯾن مفاخر معمارى سده ﭼهارم هجرى قمرى است ﮐه در مرﮐز شهر ﮔنبد ﮐاووس 397 متر از زمﯿن هاى اطراف بلند تر است در سال11 بر فراز تﭙه اى ﮐه حدود مﯿلدى به دستور شمس المعالى 1006 شمسى مطابق با سال375 هـ ق برابر با قابوس بن وشمﮕﯿر ساخته شده است. اﯾن نوع بناهاى بلند همﯿشه دو ﮐاربرى داشته اند، هم نشان و راهنماى شهر، هم مدفن بانى آن بوده اند. در معمارى اﯾران به ﭼنﯿن بناهاﯾى به نام مﯿل، برج ﯾا ﮔنبد در طول راه ها بر مى خورﯾم ﮐه براى تعﯿﯿن مسﯿر ﮐاروان ها و نشان دادن جهت شهرها ساخته مى شده و شﮑى نﯿست ﮐه ﮔنبد قابوس هم ﭼنﯿن نقشى را داشته، زﯾرا از فاصله هاى دور در دشت ترﮐمن صحرا به خوبى نماﯾان است. شﯿوه رازى ﭼهارمﯿن شﯿوه معمارى اﯾران است. آغاز آن هر ﭼند از شمال اﯾران بوده، اما در شهر رى ﭘا ﮔرفته و بهترﯾن ساختمان ها در آن ساخته شده اند، ﮔرﭼه در ﭘى غارت شهر به دست محمود غزنوى از مﯿان رفته اند. در اﯾن شﯿوه ساختمان هاﯾى با ﮐارﮐردهاى ﮔوناﮔون ﭘدﯾد آمدند. مانند آرامﮕاه هاى برجى و مﯿل ها. در شﯿوه رازى ساخت طاق و ﮔنبد بسﯿار ﭘﯿشرفت ﮐرد و ﮔونه هاى ﭼفد تﯿزه دار براى طاق و ﮔنبد به ﮐار رفت. به جاى طاق ساده آهنﮓ )ﮐه در شﯿوه خراسانى باب بود( از طاق هاى ﭼهاربخش، ﮐاربندى، طاق ﮐلنبو و طاق ﭼهار ترك استفاده شد. ﮔنبدها نﯿز به روش هاى ﮔوناﮔون در سبﮏ رازى ساخته مى شدند. ﮔنبد ﮔسسته رك ﮐه در شمال اﯾران ساخته مى شد )مانند ﮔنبد قابوس(، در رى و سﭙس در مرﮐز اﯾران نﯿز ساخته شد. همﭽنﯿن نخستﯿن نمونه ﮔنبد ﮔسسته نار در برج هاى خرقان ساخته شد. سﭙس ﮔونه هاى ﭘﯿشرفته تر آن در شﯿراز به ﮔونه ترك دار ساخته شد. اﯾن بنا عبارت از مناره اى به شﮑل استوانه، ﭼندضلعى و داراى ده ترك )ﭘره ﯾا ﭘاﭘﯿل( متساوى و عرض ضلع ﭘنج متر و ﭼهل سانتى متر است و هر ﮐدام از اﯾن ده ضلع مرﮐب از سه ترك است و هر ترﮐى دو متر عرض دارد. آجرهاى رﯾشه دار بدنه مخروطى داراى رﯾشه ها و بدنه هاى متفاوتى هستند، بدﯾن ترتﯿب ﮐه از ﭘاﯾﯿن به بال به نسبت خاصى از زﯾادى رﯾشه و ﭘهنا و درازاى بدنه آن ﮐسر مى شود. تا اﯾنﮑه در ضلع جنوبى ﯾﮏ در ورودى قرار دارد و درون طاق هللى و سر در آن دو رشته مقرنس ﮐارى زﯾبا به ﭼشم مى خورد، اﯾن مقرنس ها در عﯿن سادﮔى در شمار نخستﯿن مقرنس ﮐارى هاى بعد از اسلم در اﯾران اند. ﮔنبد رفﯿع مخروطى بنا ﮐمﮏ مى ﮐرده ﮐه اﯾن بنا به عنوان نماد شهر و ﮐاروا ن سرا جلوه بﯿشترى داشته باشد. بنا در عﯿن سادﮔى ﯾﮑى از غرورانﮕﯿزترﯾن بناهاى معروف به بناى آرامﮕاهى است. منﯿره ﭼوﭘانىMonireh Choopani ( هجرى شمسى )آرشﯿو ﭘاﯾﮕاه مﯿراث جهانى ﮔنبد قابوس1292 عﮑس قدﯾمى (1389 ،ﭘلن بنا )عﮑس هاى ﭘرونده ثبت جهانى اثر (1389 ،ترانشه حفارى شده در مجاورت شالوده بنا و تصاوﯾر شالوده در قسمت هاى مختلف )عﮑس هاى ﭘرونده ثبت جهانى اثر (1397،بدنه بنا )آرشﯿو ﭘاﯾﮕاه مﯿراث جهانى ﮔنبد قابوس
\nمتر است. با افزودن ضخامت9,34 ﭘلن بنا به صورت داﯾره اى با دهانه داخلى متر مى رسد. 17,33 و با احتساب ﭘاﭘﯿل ها به14,89 دﯾوارها، قطره داﯾره بنا، به برج قابوس داراى ﭘى آجرى است. در آخرﯾن بررسى در ﭘاﯾه برج عمق دقﯿق سانتى متر اندازه ﮔﯿرى شده، همﭽنﯿن بر اساس مطالعات 82 متر و9 رﯾشه مترى خاك دستى بوده 4,5 ژئوتﮑنﯿﮏ، خاك ﭘى از مصالح رﯾزدانه، و تا عمق است و از اﯾن عمق به بعد خاك زمﯿن طبﯿعى شروع مى شود. بنابراﯾن ﭘى سازى متر با آجر و مصالح 9,82بناى ﮔنبد قابوس از زمﯿن سفت آغاز و تا ارتفاع 2200 متر و با حجمى در حدود17,08 مشابه خود بنا انجام شده است. قطر ﭘى مترمﮑعب، استوانه اى ساخته شده است. در مقاﯾسه با دﯾﮕر آثار تارﯾخى به نظر مى رسد ﯾﮑى از عظﯿم ترﯾن ﭘى ها اجرا شده است. ﮐف بنا با آجر بزرگ معمولى ﭘوشانده شده ﮐه البته اﯾن سنﮓ فرش مربوط به زمان ساخت بنا نﯿست، زﯾرا ﭘوشش بنا ﭼندبار توسط ﮐاوشﮕران تخرﯾب و بازسازى شده است. متر از سطح 36,971ﭘره مثلث شﮑل به ارتفاع10 بنا داراى ساقه مدور و با شالوده است ﮐه به فواصل مساوى از ﯾﮑدﯾﮕر قرار دارند. فاصله بﯿن ﭘره ها از ﭘاﯾﯿن به بال ﯾﮑسان است ﮐه اﯾن ﮐار با ﮐوﭼﮏ ﮐردن دنده ها در ارتفاعات بالتر اﯾجاد شده است. مﯿان اﯾن ﭘره ها با آجر ﭘر شده و حجمى ﯾﮑدست و متراﮐم اﯾجاد ﮐرده متر و در 35,266 است. ارتفاع بدنه بنا در قسمت داخلى از ﮐف تا شروع ﮔنبد متر ثبت شده ﮐه با احتساب 36,971 بخش خارجى از ﭘاﯾه تا ﮐف مخروط ﮔنبد متر به دست آمد. تمام ساقه با آجر هاى زرد ﮐم رنﮓ )آجر هاى 52,844 ارتفاع بام قرمز ﮐه با ﮔذشت زمان و تابش خورشﯿد به رنﮓ زرد طلﯾى در آمده( ساخته شده ﮐه ﮐﯿفﯿتى عالى و متراﮐم دارد. در ورودى بنا در قسمت جنوب شرقى قرار دارد. ارتفاع ورودى در دﯾواره متر 1,30 متر از بﯿرون و1,60 متر و عرض4,328 و در داخل بنا5,565 خارجى از داخل است. ابعاد ﮐوﭼﮏ درﮔاه در مقاﯾسه با ابعاد باشﮑوه بنا، تأﮐﯿدى است بر ارتفاع بنا. در سر هللى آن، ﮔلوﯾى مقرنسى قرار دارد ﮐه به نظر مى رسد ﯾﮑى از نخستﯿن ﮐاربردها و توسعه اﯾن نوع تزئﯿنات در معمارى اسلمى اﯾران بوده است. ﭘشت بند مثلثى شﮑل}ﭘاﭘﯿل{، دﯾوار بشن را در 10 ،بﯿرون از ضخامت دﯾوارها بر مى ﮔﯿرند. اﯾن ﭘشت بندها وظﯿفه مهم خنثى ﮐردن نﯿروى رانش ﮔنبد را ﮐه با ﯾﮏ ﮔشتاور بزرگ تبدﯾل مى شوند، دارند. هنر سازندﮔان بنا در اﯾن بوده است ﮐه ﭘشت بندها را به صورت بخشى از اجزاى نما نماﯾش داده اند. دو ردﯾف ﮐتﯿبه ﮐوفى بناﯾى به صورت ﮐمربند بدنه را آراﯾش ﮐرده ﮐه ﯾﮏ ردﯾف آن در هشت متري ﭘاي آن و دﯾﮕري بال در زﯾر ﮔنبد مخروطﯽ قرار دارند. اﯾن ﮐتﯿبه ها به خط ﮐوفى ساده )معلقى( در مﯿان قاب هاى آجرى به درازاى دو متر و ﭘهناى هشتاد سانتى متر نصب شده اند. ﮐتﯿبه ها از ضلع جنوب شرقى بنا و شرق در ورودى شروع مى شوند و در جهت عقربه هاى ساعت از شرق به غرب حرﮐت مى ﮐنند. سمت شروع ﮐتﯿبه ها همانند برج رادﮐان غربى، ﮐردﮐوى است. براى اﯾنﮑه ﮐتﯿبه ها بهتر خوانده شود ﯾا نقص ها را بﭙوشاند حروف را با دوغاب ﮔﭻ ﭘوشانده بودند، هر ﭼند معلوم بوده اﯾن ﭘوشش به سرعت از بﯿن خواهد رفت، ولى مى خواستند عجالتاً ﮐتﯿبه ها با ﭘرداخت بﯿشترى به نظر آﯾند. اﯾن دو رشته ﮐتﯿبه ﮐه از نظر متن و ﮐلمات مانند هم در بال و ﭘاﯾﯿن تﮑرار شده اند، شامل نام بانى، تارﯾخ ساختمان و منظور بانى از ساخت بنا هستند. ترجمه متن ﮐامل ﮐتﯿبه هاى سازه و ترتﯿب آن به اﯾن شرح است: به نام خداوند بخشاﯾشﮕر، اﯾن است ﮐاخ عالى، امﯿر شمس معالى، امﯿر ﭘسر - ،امﯿر، قابوس بن وشمﮕﯿر، فرمان داد به ساخت آن در حﯿاتش، سال نود و هفت سى صد قمرى، و سال هفتاد و ﭘنج، سى صد خورشﯿدى. متر دارد. آجرهاى 15,87 بالى بدنه ﭘره دار ﮔنبدى مخروطى شﮑل به ارتفاع مورد استفاده در ﮔنبد با بدنه بنا متفاوت است. در ساخت سطح مخروطى سقف از ﯾﮏ نوع آجر رﯾشه دار استفاده شده ﮐه سبب شده از تبدﯾل بام به هرم جلوﮔﯿرى شود. مخروط ﮐنونى ﮐه شاهﮑار صنعتى برج به شمار مى آﯾد، داراى سطحى صاف و ﯾﮑدست است. در ساخت اﯾن ﮔنبد از آجرهاى مخصوص دنباله دار ﮐفشﮑى استفاده شده است. در رأس ﮔنبد از آجرهاى ﮐوﭼﮏ تر و در قسمت ﭘاﯾﯿن از آجرهاى بزرگ تر استفاده شده است. انتهاى بارﯾﮏ آنها به طور ﮐامل در داخل ملت قرار ﮔرفته و اﯾن باعث استحﮑام زﯾاد آجرها در سر جاى خود شده است. ﮐاربرد ﭘوشش شﯿب دار رك در شمال اﯾران با الزامات اقلﯿمى هماهنﮕى داشته و موجب حفظ بنا در برابر بارش هاى زﯾاد مى شده است. ضخامت ﭘوشش بام بر اساس تقاطع هندسى دو سطح داخل و خارج از ﮐد سانتى متر به دست آمده است. 103 ارتفاعى تﯿزه منفذ از داخل تا تﯿزه بام حدود مترى از لبه آب رو، در سمت شرقى سقف، ﭘنجره اى به طول 3,53 در فاصله متر وجود دارد ﮐه رابطى با فضاى داخلى است. فرم اﯾن 1,85 متر و عرض2,13 ﭘنجره به صورت باز و با ﭘهناى ﮐم و با ﮐشﯿدﮔى عمودى از ﭘاﯾﯿن به بال و براى تهوﯾه قرار داده شده است. قرار ﮔرفتن روزنه در شرق مخروط مانع ورود باران و برف به داخل ﮔنبد بوده. تنها از همﯿن روزنه روشناﯾى درون ﮔنبد تأمﯿن مى شود. مصالح در ﭼهار نوع خلصه مى شود: آجر، ملت، اندود، بندﮐشى. آجر: در ساخت قسمت هاى مختلف بنا تماما از آجر استفاده شده و سطح آجرهاى بﯿرونى بنا آب ساب شده است ﮐه سطح صافى دارد. خمﯿر اﯾن آجرها مقطع ورودى نماى سردر ورودى و طاق هللى ﮔنبد ( 1389 ،قابوس )ﭘرونده ثبت جهانى اثر نماى طاق ﭘتﮑانه ﮔنبد قابوس )عﮑس آرشﯿو (1397،ﭘاﯾﮕاه مﯿراث جهانى ﮔنبد قابوس نماى ترك ﯾا ﭘاﭘﯿل ﯾا ﭘشت بند از بدنه ﮔنبد قابوس )آرشﯿو ﭘاﯾﮕاه مﯿراث جهانى ﮔنبد قابوس( (1397،نماى ﮐتﯿبه هاى ﮔنبد قابوس)آرشﯿو ﭘاﯾﮕاه مﯿراث جهانى ﮔنبد قابوس
