گزارش هیئت داوران دومین جایزه بزرگ معمار: معماری مسکونی پس از انقلاب

فراخوان دومین دوره جایزه بزرگ معمار برای معماری مسکونی پس از انقلاب با حمایت شرکت سوپرپایپ اینترناشنال در مرداد ماه سال جاری منتشر شد و در آن از معماران طراح بناهای مسکونی ساخته‌شده بعد از انقلاب که در طراحی و اجرای آنها هنر معماری، دانش مهندسی و فناوری ساختمان در خدمت بهداشت، ایمنی، آسایش، زیبایی محیط زندگی و اقتصاد خانواده، همچنین غنا بخشی به معماری شهری و تحکیم وابستگی‌های محیطی قرار گرفته و حداقل دوسال از بهره‌برداری آنها گذشته باشد، خواسته شد در رقابت شرکت کنند. موعد تحویل مدارک ۲۰ آذر و موعد اعلام نتایج ۲۷ دی اعلام شده بود.

هیئت داوران

هیئت داوران متشکل از مهدی علیزاده، هادی میرمیران، علی‌اکبر صارمی، کامبیز ناظرعمو و کامران افشار نادری، پیش از فرارسیدن موعد نهایی تحویل مدارک، جلساتی مقدماتی برای تدوین دستورالعمل داوری و بحث درباره معیارهای مورد نظر داوران برای بررسی آثار شرکت‌کننده تشکیل داد. داوران ساختمان‌های مسکونی را به چهار گروه تقسیم کردند: بناهای مسکونی یک و دو خانواری؛ بناهای مسکونی تا پنج طبقه؛ بناهای مسکونی بیش از پنج طبقه؛ و مجتمع‌های بزرگ.

دستورالعمل داوری

داوران معتقدند که به دلیل تفاوت شرایط، اهمیت ارزش‌ها در هر یک از گروه‌های چهارگانه متفاوت است و مقایسه آنها با معیارهای یکسان امکان‌پذیر نیست. درعین حال شهرهای ما به سرمشق‌هایی نیاز دارند که بالاترین قابلیت الگوبرداری را داشته باشند. دستورالعمل داوری به شرح زیر تدوین و به امضای هر پنج داور رسید:

1. درباره ارزش‌های کلیدی معماری مسکن، داوران معتقدند هیچ اولویت خاصی برای تلفیق یک ارزش با ارزش‌های دیگر وجود ندارد. داوران در ارزیابی هر اثر، علاوه بر ارزش‌هایی که به نظر خودشان مهم است، ارزش قابل اشاعه و ترویج بودن آنها را نیز مد نظر داشته باشند.
2. تمام آثار یکجا و با هم در معرض مشاهده داوران قرار خواهد گرفت. چنانچه هر پنج داور درباره کنار گذاشتن اثری اعلام نظر کنند آن اثر کنار گذاشته می‌شود. اگر حتی یک داور به باقی ماندن کاری نظر بدهد آن کار کنار گذاشته نخواهد شد.
3. حذف کارها آن‌قدر ادامه پیدا خواهد کرد که بیش از یک‌پنجم کل آثار باقی نمانده باشد.
4. کارهای باقی‌مانده در چهار گروه تفکیک و چیده می‌شوند.
5. هر داور پنج طرح برتر مورد نظر خود را بدون رتبه‌بندی اعلام می‌کند و دلایل انتخاب خود را بیان می‌کند. طرح‌هایی که توسط هیچ یک از داوران انتخاب نشده باشند کنار گذاشته می‌شوند.
6. برای تعیین رتبه‌های اول تا پنجم، هر یک از داوران امتیازاتی از یک تا ده می‌دهد و آراء جمع می‌شوند. در صورت تساوی، کار امتیازدهی با نمرات یک تا پانزده تکرار می‌شود.
7. بیانیه هیئت داوران براساس اظهارات داوران تدوین و در جلسه تدوین بیانیه به نظر داوران می‌رسد و متن نهایی به امضای هر پنج داور می‌رسد.

ارزش‌های معماری مسکن

علاوه بر تدوین دستورالعمل، طی جلسات قبل از داوری بحث‌های مفصلی درباره معیارهای داوری و ارزش‌های معماری مسکن انجام شد. این گفتگوها به مسائل بنیادی درباره رابطه معماری و مسکن، نقش اقتصاد در شکل‌دهی طرح مسکونی، تمایز بین نوآوری معمارانه و راه‌حل‌های عملی مسکن و میراث مدرنیسم در ساخت مسکن پرداخت.

داوران به بحث گسترده‌ای درباره ماهیت بنیادی معماری مسکونی پرداختند. افشار نادری استدلال کرد که در طول تاریخ، سازندگان معماری یادبودی — اهرام، کلیساهای بزرگ، مساجد جامع — از کسانی که خانه می‌ساختند متفاوت بودند. مسکن همیشه امری محلی و مبتنی بر تداوم و تکامل بوده نه نوآوری. میرمیران بر اهمیت عوامل اقتصادی و فنی در مسکن تاکید کرد و اشاره کرد که حتی معماران بزرگی چون گروپیوس و لوکوربوزیه هنگامی که وارد مسکن انبوه شدند با مشکلات بزرگی مواجه شدند. صارمی به اهمیت عملکرد در مسکن و چالش حل‌نشده درک واقعی فونکسیونالیسم در معماری ایران اشاره کرد.

بحث همچنین به بررسی نیروهای اقتصادی شکل‌دهنده مسکن ایرانی، از توسعه اولیه خانه‌های ردیفی در یوسف‌آباد تا پیدایش آپارتمان‌های بلندمرتبه پرداخت. میرمیران سیر تحول گونه‌های مسکونی در تهران را بررسی و استدلال کرد که عوامل اقتصادی — نه آرمان‌های اجتماعی — تحول را هدایت کرده‌اند. داوران درباره تاثیر الگوهای مسکن غربی بر شیوه زندگی ایرانی، چالش آپارتمان‌نشینی در مقابل خانه‌های حیاط‌دار سنتی و ضرورت مقررات ساختمانی که بین بیان فردی و هماهنگی شهری تعادل برقرار کند بحث کردند.

داوری

کار داوری صبح روز پنج‌شنبه ۲۸ آذر با حضور هر ۵ داور در محل خانه هنرمندان شروع شد و تا دیروقت ادامه داشت. صد پروژه شرکت یافته در مسابقه از ۱۰۱ تا ۲۰۰ شماره خورده بود که از میان آنها پروژه‌های ۱۰۱، ۱۶۳، ۱۶۹، ۱۹۴، ۱۹۵ و ۲۰۰ به دلیل عدم مطابقت با موضوع مسابقه یا نقص مدارک خارج از مسابقه شناخته شدند و ۹۳ پروژه در معرض قضاوت قرار گرفتند.

داوران آثار را در سه جلسه طولانی در ۲۸ آذر، ۱ دی و ۷ دی بررسی کردند. پس از بررسی‌ها و اعلام آمادگی، داوران آراء خود را درباره صلاحیت راهیابی کارها به مرحله بعدی اعلام کردند. کارهای دارای حتی یک رای می‌توانستند به مرحله بعد راه یابند. در نهایت ۲۰ اثر به عنوان آثار منتخب داوران انتخاب شدند.

در جلسه دوم هر یک از داوران ۵ کار برتر مورد نظر خود را بدون رتبه‌بندی انتخاب کرد. ۸ کار که رای هیچ یک از داوران را به دست نیاورد کنار رفت و ۱۲ کار باقی‌ماند. از این ۱۲ کار، ۴ کار ۳ رای یا بیشتر و ۸ کار فقط ۱ یا ۲ رای کسب کردند. داوران سپس به اظهار نظر درباره ۸ کاری که آراء کافی نداشتند پرداختند.

بحث داوران درباره آثار

کار شماره ۱۳۶ — ساختمان شماره ۲۴، رضا علی‌آبادی

کارهای شماره ۱۸۷ و ۱۱۰ — مجموعه‌های مسکونی پارس و منظریه، داریوش شهنواز

کار شماره ۱۵۴ — خانه کردان، فیروز فیروز

کار شماره ۱۶۱ — ویلای ملکار، رشید خمارلو

کارهای شماره ۱۵۰ و ۱۳۳ — ساختمان‌های مسکونی الهیه، بهروز بیات

کار شماره ۱۰۱ — ویلای لواسان، بهرام شکوهیان

کار شماره ۱۰۵ — خانه صدری، اصفهان — قانعی و شیخ‌الاسلام (برنده رتبه اول)

کار شماره ۱۰۴ — خانه نواب صفوی، اصفهان — قانعی و شیخ‌الاسلام (برنده رتبه سوم)

کار شماره ۱۰۲ — خانه شماره ۳، شیراز — مهرداد ایروانیان (برنده رتبه چهارم)

کار شماره ۱۳۳ — ساختمان مسکونی الهیه، بهروز بیات (برنده رتبه دوم)

کار شماره ۱۵۹ — مجتمع مسکونی کامرانیه، فرامرز شریفی (برنده رتبه پنجم)

تعیین برندگان

با پایان یافتن بحث‌ها، کارهای ۱۰۲، ۱۰۴، ۱۰۵، ۱۳۳، ۱۵۹ و ۱۸۷ برای رتبه‌بندی نهایی انتخاب شدند. هر یک از داوران امتیازهای ۱ (پایین‌ترین) تا ۶ (بالاترین) را بین ۶ کار توزیع کردند و کاری که جمع امتیازاتش از همه کمتر شد خود به خود از رتبه‌بندی خارج شد. پس از امتیازدهی نهایی، پنج برنده تعیین شدند.

مراسم اعطای جوایز

مراسم اعطای جوایز در ۲۷ دی‌ماه در تالار آبگینه برگزار شد. ابتدا سهیلا بسکی، مدیر اجرایی موسسه معمار نشر، گزارشی از چگونگی برگزاری رقابت ارائه داد و اسامی ۲۰ طرح منتخب داوران را اعلام کرد. سپس سیدرضا هاشمی مدیرعامل موسسه معمار نشر سخنرانی کرد. پس از آن مهرداد یوسفی مدیرعامل شرکت سوپرپایپ اینترناشنال با مهمانان سخن گفت. سرانجام سخنگوی هیئت داوران، مهندس سید هادی میرمیران، ۵ طرح برگزیده را اعلام کرد.

به دارنده رتبه اول نشان جایزه معمار، مبلغ صد میلیون ریال و لوح تقدیر و به دارندگان رتبه‌های دوم تا پنجم نیز لوح تقدیر اهدا شد. همچنین جایزه ویژه سوپرپایپ برای استفاده از سیستم گرمایش کفی (مبلغ ۵۰ میلیون ریال) به طرح پردیسان سازمان میراث فرهنگی کشور، به پاس زحمات و فعالیت‌های مستمر سازمان میراث فرهنگی برای حفظ و احیای معماری تاریخی ایران اهدا شد.

سخنرانی مهرداد یوسفی

مدیرعامل شرکت سوپرپایپ اینترناشنال، حامی جایزه بزرگ معمار ۸۱

کارخانه سوپرپایپ اینترناشنال در خرداد ماه سال ۱۳۷۶ در منطقه آزاد قشم با ۱۸ نفر پرسنل شروع به کار کرد. محصولی که ما تولید می‌کنیم آخرین تکنولوژی تولید لوله در دنیا محسوب می‌شود. ماشین‌آلات و دانش فنی کلا متعلق به کشور آلمان — شرکت یوپونور — است. امروز آن جمع کوچک به خانواده بزرگی تبدیل شده که به غیر از ۱۳۰ پرسنل، نمایندگان فروش و مجریان را نیز شامل می‌شود.

ما اولین تولیدکننده لوله‌های تلفیقی در خاورمیانه هستیم. در همه محصولاتمان اولین عرضه‌کننده بوده‌ایم. اولین گواهی ایزو ۹۰۰۰ را در مناطق آزاد کشور گرفته‌ایم، ستاره طلایی کیفیت ژنو ۲۰۰۰ و جایزه اعتبار تجاری پاریس ۲۰۰۱ را به خودمان اختصاص داده‌ایم. صادرکننده نمونه مناطق آزاد کشور شناخته شده‌ایم.

بزرگ‌ترین افتخار ما اعتماد جامعه مهندسی کشور به ما و نتیجه آن اجرای بیش از شش میلیون متر لوله در هزاران پروژه در سراسر کشور است. شعار ما «انتخاب با شماست» — یعنی ما معتقدیم تنوع محصولات ما باید طوری باشد که بتوانیم مورد انتخاب مشتریان قرار بگیریم و از طرف دیگر نهایتا این مشتری است که انتخاب می‌کند.

ما محصولی داریم که با استانداردهای بالایی تولید و عرضه می‌شود. ساخت بنا هم یک زنجیره است. هر اقدامی که باعث تقویت هر کدام از حلقه‌های این زنجیره بشود و استاندارد ساخت مسکن را ارتقا بدهد، ما هم موفق‌تر خواهیم بود. اولین حلقه ارتباط ما با معماری است.

ما به این موضوع اعتقاد داریم که «معماری خوب اولین شرط مسکن خوب است». مسائل تاسیساتی وقتی حل می‌شود و درست حل می‌شود که در مرحله طراحی در نظر گرفته شود. سیستم گرمایش کفی در اروپا خیلی متداول است و ما این سیستم را به صورت یک مجموعه عرضه می‌کنیم — از طراحی تا پایان اجرا. تجربه اجرای ده‌ها هزار متر مربع گرمایش کفی را داریم، از جمله گرمایش چمن ورزشگاه آزادی، تلفیق با انرژی خورشیدی در شیراز و بناهای تاریخی متعددی که تحت نظر میراث فرهنگی مرمت می‌شوند.