عکس بال: روستاى اُمام، شرق گیلن، عکس: حمیدرضا اکبرى / عکس پایین: محمد کوچک پور کپورچالى
\\nپلکباب گیلنى، گذر آرام زندگى GUILAN PELAKEBAB, THE QUIET PASSING OF LIFE .کسى مى گفت اگر در گیلن پلوکباب نخوردید، یعنى اصلً پلوکباب نخوردید مسافران و توریست ها معمولً در رستوران هاى گیلن انواع غذاهاى گیلکى را در منو مى بینند ولى بیشتر مردم گیلن، فقط خوردن پلکباب را در رستوران به رسمیت مى شناسند. برنج نقش مهمى در گیلن دارد. گیلنى ها به اعضاى خانواده خود »پلخور« مى گفتند. سرده پل )کته سرد( را به ویژه در روستاها به جاى نان با پنیر و چاى صبحانه مى خوردند. کته سرد با دوشاب و شیر و شکر هم از غذاهاى بومى گیلن است. حتى قدیم اگر کسى نان مى خرید، جایى پنهان مى کرد که همسایگان ظن فقر و ندارى بر او نبرند. برنج در معمارى روستایى گیلن هم نقش مهمى دارد. پوست زبر برنج )فل( را با گل رس قاطى مى کنند و آن را در گل مالى ساختمان به کار مى برند. با ساقه برنج )کولوش( شیروانى خانه را مى پوشانند و با آن ریسمان و حصیر مى بافند. این برنج که معمولً به صورت کته پخته مى شود با کباب که به صورت تکه اى است هنوز پلکباب گیلنى نیست بلکه این غذاهاى کنارى است که آن را گیلنى مى کند. اشپل، مغز گردو، باقلى خیس خورده یا تازه، کره، پیاز، سیرترشى، زیتون، خیار با دَلر) مخلوطى از سبزى و نمک(، ماست بورانى، کال کباب و... مجموعه اینها پلکباب گیلنى است. در واقع کباب تکمیل کننده این مجموعه است. یک قاشق پلکباب، یک دانه گردو، یک دانه باقلى، بعد کمى اشپل، یک دانه سیر و ... غذا خوردن را از سرعت مى اندازد، ریتم شما را کند مى کند و کم کم عادت مى کنید که از غذا خوردن نه براى سیر شدن که به عنوان بخش مهمى از زندگى لذت ببرید. گیلنى ها با این چاشنى ها، کباب را به مجموعه این لذت آرام زندگى متصل مى کنند. در معمارى هم همین طور است. اگر شما معمارى گیلن را به پلن هاى باز، کرسى چینى و ارتفاع گرفتن از زمین، تلر و ایوان و بام شیب دار خلصه کنید، تقریباً چیز زیادى از معمارى گیلن دستگیرتان نمى شود. بلکه نحوه درآمیختن اینها با متن زندگى گیلنى هاست که معمارى گیلن را برایمان عیان مى کند. در واقع اینها به عنوان ایده هاى معمارانه چندان اهمیتى ندارند. بلکه این فضاها تکمیل کننده صرفاً نحوه زندگى و همزیستى گیلنى ها با طبیعت و نوع نیازشان هستند. براى درك معمارى گیلن، صرفاً به کتاب ها و موزه ها و اجساد معمارى باقیمانده گیلنى رجوع نکنید، بروید یک رستوران گیلنى، پلکباب سفارش بدهید و با هر قاشقى از غذا، دانه دانه چاشنى ها را مزه کنید تا ببینید چطور گذر آرام زندگى بر فعالیت غذا خوردن و هدف که سیر شدن است، غلبه مى کند. یادداشت دوم یادداشت دوم رضا حبیب زادهReza Habibzadeh (عکس: حمیدرضا اکبرى )با همکارى رستوران چلوشیش 1399 ،عکس: حمیدرضا اکبرى ، موزه روستایى گیلن
\\n23/23عکس ها : محمد کوچک پور کپورچالى
\\nمعمارى بومى گیلنGUILAN VERNACULAR ARCHITECTURE معمارى هر منطقه، پاسخى به شرایط گوناگون بیرونى همچون اقلیم و پهنه بندى جغرافیایى است. مجموعه متنوع اقلیمى گیلن، در درون خود احکامى را براى ساخت انواع بنا داشته که معمار گیلنى را موظف به اجراى دستور العمل هاى نانوشته معمارى کرده است. به دلیل نبود مرزبندى مشخص در محدوده هاى اقلیمى این منطقه، امکان جدا کردن انواع معمارى در حوزه هاى جغرافیایى به طور خاص، امکان پذیر نیست؛ چنان که در برخى مناطق که مرز بین دو پهنه اقلیمى است، از انواع معمارى، هم مصالح و هم شیوه هاى ساخت، گاه به صورت تلفیقى بهره برده شده است. در این مقاله، نگارنده کوشیده به بخش هایى از انواع عناصر ساخت بناهاى موجود در پهنه هاى مختلف منطقه، که فراوان تر است، بپردازد. شالوده و کرسى چینى شالوده شِکیلى: معمارگیلنى، در مناطق پست و جلگه اى، براى جلوگیرى از نفوذ رطوبت بالرونده به کف بنا، از کرسى استفاده کرده، ولى با توجه به تراز منطقه نسبت به سطح دریا و نوع مصالح بومى، از روش هاى مختلف در کرسى چینى بهره برده است. در برخى مناطق براى جریان یافتن باد در زیر بنا و در نتیجه خنک شدن کف ساختمان درفصول گرم، از نوعى کرسى چینى متخلخل به نام شِکیلى استفاده مى شود. در این روش، زمین را از قبل صاف، کرسی را از سنگ و گلِ ورز داده شده برپا مى کنند و روي آن را با کاهگل مى پوشانند. این کرسی با انواع قطعات چوب با ابعاد متفاوت )به نام هایى چون ریت، زى، کتل و فک( براى پیشگیري از سرایت رطوبت به بخش فوقانى ساخته مى شود. دو الوار )بنه دار( روي این ردیف ها مستقر مى شود و سپس تیرهایى قطور )سرکش( که کف خانه را (.1تشکیل می دهد روي الوارها قرار مى گیرد )تصویر شالوده پاکونه اى: براى ساخت این شالوده )مختص مناطقى با رطوبت خاك کمتر( ابتدا تیرهایى به نام پاکونه را براى اسکلت شالوده در نظر مى گیرند و بخشى از آن را در گودالى که لیه زیرین آن خشکه چینى شده، قرار مى دهند. سپس آن و گل رس )کولوش گل( و گاه ترکیب شن و آهک محکم 1را با ترکیب کولوش می کنند و بقیه طول تیر به نام کرسى را بیرون از زمین قرار مى دهند. پس از این مرحله، چهار تیر قطور )به نام محلى جیرنال( با کارکرد زیر سرىِ ستون ها و به مینو خاکپورMinoo Khakpour . شالوده شِکیلى در روستاى کنف گوراب-1 . نعل گذارى بنا روى کرسى سنگى در روستاى لتون-3 . شالوده پاکونه اى در روستاى شالما-2 . دیوار زگمه اى بدون اندود در روستاى سیاهرود-5 نقدونظر نقدونظر
\n