در گروه عمومی هفدهمین دوره جایزه معمار، سه پروژه تقدیر شدند. مقیاسهای این سه اثر بهسختی میتواند متفاوتتر باشد — پاویونی ۱۶ مترمربعی در ورودی یک باغ تاریخی شیراز، ساختمان مرکزی یک پارک علم و فناوری ۱۲٬۰۰۰ مترمربعی در اصفهان، و ساختمان اداری ۷۰۰ مترمربعی در کوچهای فرعی از خیابان شریعتی تهران — اما هر یک پاسخی دقیق به شرایط سایت خود مییابد.
پاویون درنگ، شیراز
محل اجرا: جلوخان باغ عفیفآباد، گذر قوامالدین شیرازی · کارفرمایان: مهدی پیروی، عبدالوهاب زنگنه، سازمان نظام مهندسی ساختمان استان فارس، سومین کارگاه-مسابقه طراحی و ساخت قوامالدین شیرازی · همکاران طراحی: زهرا جعفری، امیر ایرانیدوست حقیقی · اجرا: سعید جمالی، سحر قرایی، مریم درابی، احسان شبانی، سارا زحمتکش فرد شیرازی · سازه و فلز: ایوب هاشمی، اصغر گرامی · اعضای ورکشاپ: رها نمازی، بنفشه کریمی، یاسمین توحیدی، میلاد محمدی · طراحی سهبعدی: مصطفی یکترزاده · گرافیک: مریم پورهاشمی، آیدا بازوبندی · مطالعات: الناز امینی خانیمنی، محمد موذنی · تأسیسات الکتریکی: محمدحسین نورزاد · عکس: امیرعلی غفاری
زیربنا: ۱۶ مترمربع
درنگ یکی از پاویونهای کارگاه-مسابقه قوامالدین شیرازی بود که طراحی و اجرای آن ۲۰ روز به طول انجامید. مکان پاویون، درست روبهروی باغ عفیفآباد، یکی از مهمترین باغهای تاریخی شیراز، انتخاب ما نبود، اما فرصتی بود که زیستن میان یک بافت تاریخی را به پروژه و کاربرانش ارزانی کند. ایده اولیه ما این بود که معماری را نه چون شیئی تک و تنها بلکه در زمینهاش دریابیم و به وجوه فرهنگی و اجتماعی بستر طرح توجه کنیم. برداشت ما از این سایت به دو صورت شکل گرفت: یکی بستر طرح به عنوان یک فضای شهری شلوغ و پرتردد و دیگری به عنوان پیش ورودی یک باغ تاریخی ایرانی. شکلگیری درنگ، به طور قطع با انگاره ما نسبت به باغ ایرانی مجاور در ارتباط است. باغ ایرانی محتوایی دارد و بر اساس خیالی پدید آمده که با کالبد آن مرتبط است؛ ما ریشههای مفهومی کار خود را از مفاهیم فکری متبلور در کالبد باغ ایرانی استخراج کردیم.
با توجه به اینکه حداکثر فضای مجاز مسابقه ۴×۴×۴ مترمکعب بود، تلاش شد تمام ایدهها و کانسپتهایمان را در همین فضا بگنجانیم و استاندارد و قوانین مسابقه را رعایت کنیم. به همین دلیل از یک حجم مکعب فلزی به همین ابعاد استفاده کردیم. صلبیت بیرونی فرم در تعارض با سیالیت بستر، که همان باغ است، تعریف میشود. ما، ادراک اثر را بر مبنای تعارض بصری از مقیاس دور و لمس محیطی و حسی در مقیاس نزدیک قرار دادیم. باغ محصور ایرانی پناهگاه به ستوه آمدگان از ناسازگاری و خشونتهای محیط است، نگاه ما در پروژه درنگ نیز رسیدن به ساختاری درونگرا است که بتواند حداقل برای یک لحظه کوتاه گریزگاهی از شلوغی شهر مدرن باشد. به همین خاطر مکعب فلزی از درون، حجم آجری معلقی را در دل خود نگاه داشت که ما با ایجاد یک گره حرکتی و سیرکولاسیون، طراحی حجمی منحنی درون سازه مکعب به وجود آوردیم. تلاش اصلی پاویون احیا کردن حواسی است که از آنها غافل بودهایم.
با این نگاه هنگام ورود به پاویون در ابتدا با گذر از دیواره آجری به فضایی بسته و تاریک میرسیم که جز صدای ورقههای زیر پای خود صدایی نمیشنویم و تنها با لمس بافت آجر به جلو حرکت میکنیم. سعی ما در این قسمت، برانگیختن و تشدید هر چه بیشتر حواس شنوایی و لامسه بوده است. به دنبال این دو عنصر راهنما به جلو حرکت میکنیم، در حالی که چشمانمان پیوسته در حرکت است تا شاید اثری از نور و بازشدگی بیابد. آینهها و انعکاس نور در آنها، رفتهرفته نمایان میشوند و به آرامی ما را متوجه یک اتفاق میکنند، نور اندکی نمایان میشود و در یک آن چشمه نور خیرهکنندهای از بالا، فضا را روشن میکند. در این بخش از طرح که هسته مرکزی پروژه است، از مرتفعسازی دایره به استوانه و از استوانه به مخروط رسیدیم، چرا که تفاوت شعاع حجم مخروط باعث ایجاد تنوع فضایی بین کف و سقف و موجب توجه بیشتر افراد به سمت آسمان میشود. در باغ ایرانی همواره کوشکی وجود داشته که لذت سکون و آرامش و مناظر زیبا را به انسان هدیه میکند. قرارگیری کوشک در مرکز یا روی محوری در مرکز باغ دلیلی است بر توجه به اصل انتظام مرکزی، زیرا مهمترین عنصر عملکردی باغ ایرانی کوشک است؛ همین مفهوم به وجود آورنده فضای اصلی و مرکزی ما در «درنگ» نیز بوده است.
ساختمان «مرکز رشد علم و فناوری»، اصفهان
محل اجرا: جاده شاهینشهر، شهرک صنعتی بزرگ اصفهان · کارفرما: شهرکهای صنعتی استان اصفهان — واحد فناوری نوین · همکاران طراحی: م. بهرامی، ا. پورنائبزاده، ع. خلیل پرور، ن. شجاعی · اجرا: شرکت مقاومکار · نظارت: محمد هادیان زرکش · سازه: دکتر میر قادری، رحمانی · تأسیسات مکانیکی: عابدی · گرافیک: میلاد حمیدی، مریم علیخانی راد، امیرحسین نیکزاد · عکس: اشکان قانعی، کوشان همتی، مولود نورانی، وحید ولیخانی · مدلسازی: میلاد حمیدی، پویا میرزایی
زیربنا: ۱۲٬۰۰۰ مترمربع
این بنا در شهرک صنعتی بزرگ اصفهان، در دامنه کوههای زاگرس (قمیشلو) واقع شده و جزء بناهای اصلی این شهرک و دارای نقش کلیدی برای کسب و کارهای آن مجموعه است. عملکرد اصلی بنا شامل دو گروه از مشاوران و مجموعه فضاهای عمومی است، از این رو حجم اصلی از دو بخش اصلی تشکیل شده است: سکویی برگرفته از سایت برای استقرار کاربریهای عمومی از جنس سنگ و یکپارچه با کوههای همجوار و روی آن دو لوح رنگی به صورت لایههایی نازک برای استقرار دو دسته از مشاوران. حجمهای نازک برای دسترسی آسان به نور و هوا به صورت طبقه و نیمطبقه برای افزایش پویایی و یکپارچگی فضا است.
مسیر صعود کوهنورد به قله، ایدهساز طراحی این بنا بود. سیرکولاسیونی برگرفته از مسیر فتح قله و رسیدن به آسمان در این مجموعه به گونهای ایجاد شد تا این مرکز به معنای واقعی پلکانی برای رشد علمی و فنی صنعت کشور باشد. شاخص بودن چنین مرکزی در یک مجموعه صنعتی بزرگ از اهمیت ویژهای برخوردار بود. البته میبایست، به گونهای این بنا طراحی میشد که به دید و منظر طبیعی دامنه کوه آسیبی وارد نشود. از این جهت این عنصر همچون عناصر شاخص شهر اصفهان، رویهای از کاشی هفترنگ به خود گرفت. با این تفاوت که در نقشمایههای این کاشیها همان تصویر زمینه عمارت به تصویر کشیده شد. گویی بنا تصویر کوه را در بدنه خود نمایش میدهد.
این عمارت از دو عملکرد عمده تشکیل شده، مجموعه فضاهای عمومی شامل سالن اجتماعات، نمایشگاه، رستوران و... که همگی در سکوی سنگی، در دسترسترین فضاهای ساختمان جانمایی شدهاند. مجموعه فضاهای اداری شامل، مدیریت و دفاتر مشاوران که در طبقات از پایین به بالا بر اساس درجه تخصص جانمایی شده تا هر چه مخاطب به سمت بالا حرکت میکند از مرتبه علمی و تخصصی بیشتری بهرهمند شود.
ساختمان اداری کار-خانه، تهران
محل اجرا: خیابان شریعتی، بالاتر از میرداماد، کوچه شوارد، پلاک ۱۳ · کارفرما: مهناز سیاحسینا · گروه طراحی: مونا اقتصادی، توکا محمودیان، بهار احسان · نظارت و اجرا: مهندسان معمار دات · طراح سازه: جلالالدین سجادیان · طراح تأسیسات مکانیکی: هادی مینایی · طراح تأسیسات الکتریکی: حامد نیکخو · مشاور نورپردازی: شرکت فاد (مهدی یوسفنیا) · همکاران نظارت و اجرا: غلامرضا امینی، جواد رضا طباطبایی · ارائه: مهدی اکرمی، فاطمه ناگهی، الناز شفیعزاده · عکس: دید استودیو (مسیح مستأجران) · ماکت: رضا حبیبی
زیربنا: ۷۰۰ مترمربع
عرصه پروژه پلاک شمالی ۱۷۰ متری به ابعاد ۸٫۴۰×۲۰ است. در همسایگی، ساختمانهای مسکونی وجود دارند که بنگاههای اقتصادی در آنها مشغول کسبوکار هستند. حد پیشروی ساختمانهای مجاور به گونهای است که در پلاک غربی، ساختمان تا حد مجاز قوانین شهری مشابه پروژه و با پخ ۴۵ درجه پیشروی کرده و در پلاک شرقی به دلیل وجود زمینی با طول دو برابر، حد پیشروی جنوبی ۱۰ متر عقبتر از ساختمان پروژه است. تنها جداره جنوبی پروژه امکان بهرهگیری از نور و منظر شهری را فراهم میسازد. با وجود مجوز مسکونی، به دلیل موقعیت اداری ملک، خواسته کارفرما یک ساختمان اداری بود. بهرهبردار، شرکتی نوآور و دانشبنیان بود که مدت طولانی را در محیط کار سپری میکردند. بنابراین پروژه علاوه بر فضای مدیریت مستقل، بخشهای مجزا، اتاقهای جلسات رسمی به فضایی برای استراحت موقت و فراغت از کار نیاز داشت.
دسترسی عمودی در انتهای شمالی پروژه قرار گرفت و با جانمایی ویدی کشیده در امتداد شرقی-غربی، امکان ایجاد نور در فضای پلکان و همچنین جبهه شمالی واحدهای اداری فراهم شد. همچنین پیشبینی یک جداره سبز عمودی در داخل وید، سبب لطافت بیشتر این فضاها شد. توزیع عمودی فضاها بهگونهای است که اتاقهای مدیریت در طبقات فوقانی، بخشها و فضاهای جلسات طوفان ذهنی در طبقات میانی، پارکینگ در همکف و فضای استراحت و فراغت از کار در طبقه زیرزمین جانمایی شدند. با توجه به عرض کم زمین و برای استفاده بهینه از فضا و افزایش انعطافپذیری در چیدمان داخلی مبلمان، بخش عمدهای از فضاهای محفوظ مانند اتاق سرور، محل قرارگیری فایلها و اسناد و مدارک و همچنین کتابخانهها با جداره جنوبی که بخش شفاف را نیز در بر میگرفت، ترکیب شد.
در پاسخ به پخ ۴۵ درجه در غرب و با در نظر گرفتن حد پیشروی ۶۰ درصد + ۲ متر، جداره جنوبی از الگوی ریتمیک فضاهای پر و خالی به صورت ترکیب جداره شفاف و بسته شکل گرفت. حاصل این لغزشها در طبقات، فضاهای پیشآمدهای برای گلدانهایی در جداره شهری بود. همچنین رقص سایههای ناشی از این لغزشها در ساعات مختلف روز سبب ایجاد پویایی در جداره شهر میشد. اختلاف ۱۰ متری حد جنوبی ساختمان پلاک شرقی و الزام قانونی و اقتصادی استفاده از سیمان سفید روی دیوار شرقی پروژه و ایجاد یک پلاستیک سهبعدی یکپارچه، باعث شد جداره جنوبی ساختمان نیز با پوشش سیمان اجرا شود. ضریب احتمال ترکخوردگی سیمان با استفاده از پودر سنگ خشخاش و تقسیم جداره ساختمان با ناودانیهای طراحی شده تا حد قابلملاحظهای کاهش یافت. استفاده از دو لایه از مواد آنتی استاتیک (سیلوکسان) نیز ضریب جذب آب سیمان را به صفر میرساند و از کثیف شدن جداره ساختمان بر اثر آلودگیهای شهر جلوگیری میکند.
