باغ بی‌ته و سر، اصفهان

خواسته کارفرما یک ویلای کوچک آخر هفته با یک استخر با کارکرد ذخیره آب و آب‌تنی بود؛ فضایی که زمستان بتوان از فضای بسته آن استفاده کرد و در تابستان فضای باز آن به‌عنوان سایبان مورد استفاده باشد و دید باغ مهم‌ترین خواسته کارفرما به‌شمار می‌رفت. بافت گیاهی سایت و نوع درختان موجود طراح را به سمت حفظ هر چه بیشتر بافت و باغ ماندن پروژه در مقابل تبدیل آن به ویلا سوق داد و ایده اولیه پروژه را در سایت شکل داد. باکس به‌عنوان یک هندسه ساده با قابلیت حذف دو عنصر (ته و سر)، پروژه را در سمت شمال و جنوب کاملاً شفاف می‌کند و دید کامل را در همه فضاها به پروژه می‌بخشد؛ گویی یک جعبه را در باغ قرار داده‌اند و باغ از میان جعبه عبور کرده است. ریزکاربری‌هایی که نیاز به فضایی با حریم بسته‌تر داشتند با جعبه‌های صلب‌تر در میان جعبه شفاف اصلی قرار گرفتند و فضای میانی این ریزکاربری‌ها راهروی ورودی را شکل داد. باکس بی‌ته و سر یک ساختار خودایستا و بدون هیچ‌گونه ستون یا نگهدارنده است و لزوم پیوستگی فضایی، صداقت مصالح و نوع شکل پروژه، یک ساختار بتنی نمایان (اکسپوز) را برای پروژه شکل داد.

دوگانه‌ای که کارفرما درنظر داشت، با ایجاد یک مرز باریک و شفاف (شیشه) که از میان جعبه‌های صلب و در میان جعبه شفاف می‌گذرد، دو فضای کاملاً متفاوت را در کمترین فاصله از هم پدید آورد. این دوگانگی با قابلیت جمع‌شدن مرز میانی (شیشه‌ها) می‌تواند در مواقعی به یکپارچگی فضا تبدیل شود. در حقیقت معمار از میان خواسته‌های مرزبندی‌شده کارفرما (فضای زمستانی، فضای تابستانی) با تقلیل مرز به کمترین میزان ممکن و قابلیت جابه‌جایی و حذف آن، سعی در ایجاد نوعی درهم‌تنیدگی فضایی کرده است.

مرز باریک میان فضای داخل و بیرون، عریض و شفاف کردن دیوار شرقی (مرز شرقی)، گشودگی مرز جعبه در محل سقف جعبه‌های صلب برای استفاده از دید اطراف باغ در ارتفاع، و در نهایت قرار دادن جعبه‌های صلب در میان جعبه شفاف، همه تلاش‌هایی است در جهت تشدید تداخلات فضایی موردنظر معمار.

این نوع درهم‌تنیدگی فضایی که در روند طراحی موردتوجه معمار بوده، در حقیقت با ایجاد و تغییر در مرزهای درونی و بیرونی پروژه سعی در تداخل دوگانه‌ها (درون و بیرون-باز و بسته-شفاف و مات) داشته است و شاید «بینابین» بهترین واژه‌ای است که می‌توان برای این گونه از فضاها متصور شد.

پروژه از ابتدای ورود به باغ تا مسیر ورودی و فضاهای داخلی تلاشی است در راستای ایجاد تجربه‌های فضایی گوناگون و دوگانه‌های درهم‌تنیده (درون و بیرون-باز و بسته-شفاف و مات) و مرزهای باریک و ضخیم مشخص و نامشخص که همگی سعی می‌کند مخاطب را به‌صورت پیوسته در فضاهای تعریف‌شده خود قرار دهد. در حقیقت مخاطب قادر به تشخیص مرز ورود به فضاها و تجربه‌های متفاوت نخواهد بود. فضای اصلی پروژه به‌واسطه یک لایه شیشه با قابلیت جابه‌جایی کامل می‌تواند از یک فضای بسته به یک فضای باز در کنار ایوان نیمه‌باز مجاور تبدیل شود.