مسجد جامع، قزوین

معمارى مساجد ابتداى حكومت اعراب در ايران، همچون مسجد تاريخانة دامغان فوق العاده ساده بوده و پيرايه ها و تزئينات به تدريج، همراه با طرح هاى پيچيده تر و تكامل كالبدى فضاها به آنها افزوده شده است. مسجد جامع قزوين يكى از نمونه هاى بارز حركت فضايى و توسعة كالبدى مساجد شاخص ايرانى از اشكال ساده به حجم هاي كامل است كه تحولات تاريخى آن نيازمند توجه و مطالعة عميق است. ساخت مساجد جامع در شهرهاى بزرگ ايران يكى از نشانه هاي تشخص و اعتبار شهر بوده، مساجد اصولاً نه تنها فضايى براى نيايش و نمازهاى روزانه بلكه عرصه اى براى انواع تعاملات و برگزارى مناسبت هاى مختلف آيينى و اجتماعى بوده و در غياب بسيارى از نهادهاى مدنى امروز، مكاني براي حل مشكلات، تنازعات و هم انديشى ها و تصميم گيرى با حضور طبقات مختلف اجتماع به شمار مى آمده است، به همين دليل عموماً فضايى پويا و زنده در تمامى روزهاي سال و در شرايط مختلف تاريخى بوده است. توجه پادشاهان و فرمانروايان به ساخت و يا مرمت مساجد نيز ناشى از نياز آنها به برقرارى روابط مستحكم با مردم و نشانة اعتقاد به دين و آيين رسمى جامعه بوده كه در شكل گيرى و رونق هر چه بيشتر مساجد به خصوص مساجد جامع متجلى مى شده است. در معمارى اين مسجد الگوى مساجد چهار ايوانى با عناصر مهمى شامل صحن اصلى، مناره هاى رفيع گنبد و شبستان هاى متعدد و وجود شبستان و گنبد بزرگ در راستاى قبله و درگاه ورودى، به درستى رعايت شده. نكتة قابل توجه اينكه طرح تكوين و تحول مساجد شبستانى به مساجد چهار ايوانى نخستين بار در مسجد جامع اصفهان، و سپس ديگر نيايشگاه هاى بزرگ كشـور مورد گرته بردارى قرار گرفته است، مساجد چهار ايوانى در عين رعايت اصول كلى و مشابهت هاى معمارى در تطابق با شرايط ويژة محيطى و جغرافيايى و اقتصادى، خصوصيات منحصر به فرد بانيان آنها را نيز نشان مي دهد كه براى پژوهشگران و معماران علاقمند جاذبة موضوع را بيشتر مي كند. بناى مسجد جامع قزوين كه به فراخور موقعيت و اقتدار سلسله هاى مختلف حكومتى دستخوش تحولات مختلف و حتى در حملة مغول ويران شد، از نمونه هاى بارز مساجد چهار ايوانى است. اين مسجد بزرگ به اعتبار مستندات معتبر يكى از قديمى ترين مساجد ايران

\n