مورخان معماری معاصر، هر جا به بیان ریشههای آغازین معماری مدرن پرداختهاند، حضور همزمان مواد و مصالح ساختمانی جدید و کاربریهای جدید را ذکر کردهاند. ایستگاه راهآهن از کاربریهایی است که شاخص آغاز دوران مدرن است.
معماری شهر مشهد به لحاظ سابقهٔ تاریخی آن، عمدتاً متوجه حرم مطهر و بافت پیرامون آن بوده است. اما معدود آثار متعلق به جریانهای معماری معاصر نیز ارزش توجه کارشناسانه را دارند. در میان این مجموعه، ایستگاه راهآهن از شاخصترینهاست. ادارهٔ ساختمان و تأسیسات راهآهن ایران، بین سالهای ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۶ ساختمان راهآهن مشهد را به سرپرستی مهندس غلامرضا کباری اجرا کرد.
نمای داخلی سازه خرپایی سقف سالن اصلی
تضاد تیرگی و روشنی، تضاد عمودی و افقی
ساختار مستطیلی پلان، نمای کلاسیک با ستونهای منظم و سقف منحنی، مجموعهٔ زیبایی را پدید آورده که فضایی مطلوب برای انبساط خاطر هر مسافر مضطرب است. حجم ساختمان از دو بخش متمایز ترکیب شده است. سالن اصلی مسافران با سقف قوسی و پوشش منحنی، یک حجم مجزا به کنارهٔ این معبد متصل شده است. این حجم، فضاهای اداری را در بالا، فضاهای ورودی، اداری، بانک و غرفهها را در همکف و همچنین سرویسها و تأسیسات را در زیرزمین شامل میشود.
در میان قسمتی از این ستونهای سفید سنگی، در جایی که اتصال بلافاصلی با فضای اداری پشت برقرار میشود، صفحات متحرک آلومینیومی کنترلکنندهٔ زاویهٔ تابش آفتاب هستند. این صفحات در دو امتداد موازی در طول سالن، از بالا به پایین مقطعهای کوچکی بر ستونهای بسیار بزرگ مهار شدهاند. ترکیب کلی فضا، چه در عناصر انتخاب بتن مسلح به عنوان مادهٔ غالب، در ستونهای سفیدسنگی که صدای آشنای قطار را تداعی میکنند و سایه روشن مطبوعی زیر منحنی تیرهٔ سقف پدید میآورد، یادآور آثار برجستهٔ دوران معماریهای جاودان بعد از جنگ دوم جهانی در اروپاست.
ترکیب کلی فضا، چه در عناصر و نحوه طراحی آنها و چه در ترکیب شایسته و دلپذیری را فراهم کرده که یادآور آثار دستهٔ دوران معماری بتونی میماند. این معماری از حالتها و حرکتهای خاصی ساخته شده است: معماری آن از تأثیرات فضایی متنوع و آگاهانه. پلان مستطیل با توانی منحصر به فرد در نما، ستونهایی که در دو طرف دارد، رستورانها و فضاهای اداری، همه در خدمت ساختمانی هستند که از لحاظ مقیاس فضا، حضور شهری و مدیریت، نمونهای قابلتوجه از معماری مدرن ایرانی عصر خود است.
پروژه: ایستگاه راهآهن مشهد
معمار: مهندس غلامرضا کباری
کارفرما: اداره ساختمان و تأسیسات راهآهن ایران
دوره ساخت: ۱۳۳۸ تا ۱۳۴۶ (۱۹۵۹ تا ۱۹۶۷)
موقعیت: مشهد، ایران