معماری هم آیینهٔ دیگری است که وضعیت فرهنگی، سیاسی و اقتصادی ما را به ما مینمایاند. تصویر واقعی ما همان چیزی است که در شهرهایمان ساخته شده و میشود. توسل به میراث معماری گذشته فقط دستاویزی است برای اینکه خود را توجیه و دلخوش کنیم و آنچه را پیرامون خود میبینیم نادیده بگیریم. در این شرایط عملاً معماران برجستهٔ ایرانی از امکان فعالیت جدی در عرصهٔ حرفهٔ خود محروم ماندهاند و تصمیمگیران دربارهٔ حاصل کار و نتیجهٔ تصمیمگیریهایشان در معرض پاسخگویی قرار نمیگیرند.
در هیچ کجای دنیا مسئولان سازمانهای دولتی و عمومی از چنین اختیارات وسیعی برای تصمیمگیری در این زمینه برخوردار نیستند و توزیع کار تا این اندازه شخصی و بیحساب و کتاب نیست. در اغلب کشورهای پیشرفتهٔ جهان مسابقه مهمترین وسیلهٔ توزیع دموکراتیک کار و پرورش استعدادها و ترویج نوآوریهاست. اما در ایران بعد از برگزاری چند مسابقهٔ معماری برای پروژههای دولتی در اوایل دههٔ ۷۰، که تقریباً در تمامی آنها (همانطور که در بحث مسابقات معماری در معمار ۹ به آن پرداختیم) کارها عملاً به برندگان مسابقات ارجاع نشد، این رویه به فراموشی سپرده شده است و در عمل هیچ نوع نظارتی از هیچ جهت بر امر واگذاری پروژههای دولتی به معماران واجد شرایط صورت نمیگیرد.
در این شماره طرحی از مهندس علیزاده برای مجتمع تجارت جهانی تهران معرفی میشود که به موجب قرارداد خدمات مهندسی مشاور منعقد شده با صندوق ضمانت صادرات ایران در بهمنماه ۷۸ تهیه شده است. پس از تأیید فکر اولیه، چهار جزء طرح شامل صندوق ضمانت صادرات ایران، مرکز توسعهٔ صادرات ایران، ساختمان ستادی وزارت بازرگانی و ساختمان مشترک بیمههای داخلی و خارجی و سرانجام دفاتر بانکهای داخلی و خارجی، برنامهریزی کالبدی و طراحی مجتمع آغاز شد و با توجه به نیاز فوری برای اجرا، ابتدا نقشهٔ دفتر تجهیز کارگاه برای ابلاغ به پیمانکار و سپس نقشههای فاز صفر و فاز اول برای تأیید نهایی تحویل شده است. پس از تأیید آنها نقشههای اجرایی برای دو بخش ساختمان — یعنی صندوق ضمانت صادرات و مرکز توسعهٔ صادرات ایران — تهیه و هزینهٔ خدمات مهندسی نیز برآورد و اعلام شده است. اما به رغم انجام همهٔ این امور، ظاهراً در جریان مناقصهٔ محدود ساختمان، کار به شرکت دیگری سپرده شده است؛ بی آنکه دلایل رد این طرح روشن باشد.
و این برای همهٔ دستاندرکاران این حرفه جریان آشنایی است که بیبهره از حداقل نظامهای قانونی و رویههای تشخیص و تعیین صلاحیت برای ارجاع کار، با شرایطی بسیار دشوار و طاقتفرسا و فاقد حداقل امنیت کاری رویارویند.
در اینجا ضمن معرفی طرح مهدی علیزاده برای ساختمان مجتمع تجارت جهانی تهران، ابراز امیدواری میکنیم طرح آتی این مجتمع مهم که به دلیل نوع کارکرد آن باید مظهر توان فکری و مهندسی کشور باشد، واجد مشخصههایی به مراتب بارزتر باشد.
مشخصات طرح
مجتمع تجارت جهانی تهران در شمال بزرگراه چمران، روبهروی ساختمان اجلاس سران کشورهای اسلامی، احداث خواهد شد. این مجتمع با چهار بلوک — مرکز توسعهٔ صادرات ایران (توسعه)، صندوق ضمانت صادرات ایران (صندوق)، ادارات ستادی وزارت بازرگانی (وزارت) و نمایندگی بانکها و شرکتهای بیمه (بانک و بیمه) — ۲۱۵۰ کارمند را در خود جای میدهد و روزانه حدود ۳۶۰۰ مراجعهکننده را خواهد پذیرفت.
سرسرای مشترک طبقهٔ همکف هر چهار بلوک و سرسراهای مشترک طبقات پنجم و ششم بلوکهای توسعه و صندوق را به هم مرتبط میکند. همهٔ بلوکها همچنین از مهمانسراها و تالارهای همایش مشترک استفاده میکنند. در ترکیب بلوکها از الگوی حیاط و ایوان ایرانی استفاده شده است.
مساحت بلوک توسعه ۱۰٬۲۷۶ مترمربع در ۹ طبقه، بلوک صندوق ۱۱٬۳۷۶ مترمربع در ۱۰ طبقه، بلوک وزارت ۲۵٬۱۴۱ مترمربع در ۲۱ طبقه، و بلوک بانک و بیمه ۲۵٬۳۹۵ مترمربع در ۱۸ طبقه است. ابعاد همهٔ بلوکها ۳۳×۳۳ متر است.
طراحی سازه به روش جذب و انتقال نیروی زلزله خواهد بود. دوازده ستون قوطی ۵۰ سانتیمتر، با فاصلههای ۳ متری، صفحات خرپایی مشبکی را در نماهای چهارگانه میسازند که به صورت گیردار به سازهٔ مشبک فضاکار پوشش کفها متصل میشوند. پوشش کفها با دو دهانهٔ ۱۲ متری از دو نمای متقابل به دو محور ستونهای هستهٔ مرکزی با فاصلهٔ ۹ متر وصل میشوند. اجرای سازه با جوشکاری اجزا و نصب پیچ و مهره خواهد بود.
مجتمع تجارت جهانی دارای سیستمهای الکتریکی و الکترونیکی توزیع فشار قوی ۲۰ کیلوولت، توزیع فشار ضعیف (۳۸۰/۲۲۰ ولت)، روشنایی، پریز و برقرسانی به دستگاههای مکانیکی، پریزهای برق بدون قطع (UPS)، کابلکشی و باسداکتهای برق اضطراری، سیستم تلفن، سیستم اعلام حریق اتوماتیک، سیستم اطفای حریق اتوماتیک، سیستم صوتی (پیجینگ)، سیستم ساعت مرکزی، سیستم تلویزیون مدار بسته، سیستمهای حفاظتی، سیستم آنتن مرکزی تلویزیون، شبکهٔ کامپیوتری، سیستم مدیریت هوشمند ساختمان، سیستمهای کنفرانس، سیستم ترجمهٔ همزمان سالن اجتماعات، سیستم صوتی حرفهای سالن اجتماعات، سیستم پخش ویدیویی سالن اجتماعات، سیستم ضبط تصویری سالن اجتماعات، سیستم جلوگیری از صاعقه (برقگیر)، سیستم اتصال زمین فشار ضعیف و اتصال زمین الکترونیک و اتصال زمین سازه، آسانسورها و درهای برقی است.