معماری معاصر

ایستگاه متروی شماره ۱ چهارباغ، اصفهان

استودیو بی اِی, بابک کریم‌پور·عکس: محمد سروش جوشش·معمار ۱۵۴ — بیست و پنجمین دوره جایزه معمار
ایستگاه متروی شماره ۱ چهارباغ، اصفهان
محل اجرا: چهارباغ عباسی، ایستگاه مترو انقلاب، اصفهان · سرمایه‌گذار: گروه ساختمانی الوند · همکاران معماری: ژاله رزاقی، سروش رفیعی · اجرا: بهنام رمضانی · گرافیک: بهروز باجغلی، جواد جولایی، ژاله رزاقی، علی شفیق، مهتاب موسوی‌نسب، افروز امیری‌فر، رضا بلدی · عکس: محمد سروش جوشش · همکار پژوهش: ساناز تولاییان · گرافیک محیطی: پردیس قریشی · مساحت: ۹۱۷ مترمربع · زیربنا: ۴۵۰۰ مترمربع
«از پشت شیشه‌ها چارباغ را دید. هیچ وقت چارباغ را از بالا تماشا نکرده بود. اینجا خیلی بالا بود، نوک درختان، چنارهایی که سردشان بود، آبی آسمان که نزدیک‌تر بود...» — علی خدایی، آدم‌های چهارباغ

پروژه عبارت بود از طراحی روی ساختار بتنی چهار طبقه که در نتیجه عبور خط مترو از چهارباغ ایجاد و سپس رها شده بود و سرمایه‌گذار بخش خصوصی درصدد تکمیل و اجاره به واحدهای صنفی مختلف بود.

با عبور خط مترو از محور چهارباغ و به دنبال آن ساخت ساختارهایی با عنوان ایستگاه و ورودی مترو، ساختمان ورودی شماره ۰۱ انقلاب در نزدیکی سی و سه پل و در تقاطع چهارباغ با محور عباس‌آباد ساخته شد. ساختاری کاملاً بی‌ربط به ایستگاه مترو که پس از سال‌ها به صورت اسکلتی نیمه‌کاره رها شده بود. در سال‌های اخیر با واگذاری برخی از این بناها به بخش خصوصی با عنوان BOT، طرح مجموعه متروبام به دفترمان ارجاع شد.

رندر مفهومی مجموعه متروبام با تصویر تاریخی چهارباغ — ایوان ستون‌دار، عابران، درختان چنار
رندر مفهومی: طرح در گفت‌وگو با حافظه تاریخی چهارباغ

پروژه متروبام در اصل تقابلی است در راستای ایفای نقش مسئولیت اجتماعی معمار. همه این تقابل‌ها ناشی از شرایط پیچیده و ابهامات پشت‌پرده این پروژه است. نوع شرایط واگذاری، ابهام در برنامه فیزیکی و کاربرهای آینده، توجیه اقتصادی، نوع اسکلت و ساختار موجود و تعجیل برای بهره سریع از جمله مواردی بودند که بر پیچیدگی روند طراحی تأثیر مستقیم داشتند. بنابراین جدا از روند طراحی، جلوگیری از آسیب به طرح و مراقبت در روند اجرایی شاید مهم‌ترین بخش از مسئولیت اجتماعی در این پروژه بود.

دیاگرام تحلیلی وضعیت محور چهارباغ در زمان شروع پروژه — مقطع سایت، ساختمان‌های اطراف، مراحل تحول طرح
وضعیت محور چهارباغ در زمان شروع پروسه طراحی — تحلیل سایت و روند تحول طرح

با مطالعه الگوهای معماری محیط مشخص شد، ساختمان‌هایی پست‌مدرن نظیر هتل سیروس و هتل ایران تور و سایر بناهای دوره پهلوی اول و دوم در این مکان و محدوده آن قرار داشتند. همه با ایوان‌های کشیده و ستون‌دار، رو به خیابان بودند که به مرور زمان تخریب و ساختارهای جدید جایگزین شده بودند. بنابراین طرح مجموعه به نوعی ادامه این روند معماری فراموش‌شده است که تلاش می‌کند در نهایت همخوانی و هماهنگی با بستر چهارباغ، گویای معماری زمان خود و همچنین پاسخگوی نیازهای روز باشد.

پلان‌های مجموعه متروبام در سه طبقه — همکف با رستوران، ورودی مترو، کافی‌شاپ و ورودی عباس‌آباد؛ طبقه اول با مجموعه شهر کتاب و ایوان‌ها؛ طبقه دوم با رستوران و نگارخانه
پلان طبقات: همکف، طبقه اول و طبقه دوم — هر سطح حول ایوان‌های عمومی و ورودی مترو سازماندهی شده
· · ·

روند طراحی

دسترسی به ایستگاه مترو از طریق ورودی بنای نیمه‌کاره بود. بنای ایستگاه ۱۱ سال به سرمایه‌گذار خصوصی واگذار شده بود (بهره‌برداری به شرط تکمیل — BOT). طرح قبلی مجموعه در کمیته منظر شهری تأیید نشده بود و پیشنهاد تعویض طراح و مشاور ارائه شده بود.

بنای متروبام در گوشه خیابان چهارباغ عباسی — حجم آجری بالا با طبقه همکف ستون‌دار، عابران و درختان چنار در بلوار
مجموعه متروبام در تقاطع چهارباغ و عباس‌آباد — ایوان ستون‌دار احیای سنتی فراموش‌شده شهری
جزئیات نمای آجری در سطح همکف با الگوی آجر عمودی، دیوار پرده شیشه‌ای و فضای سبز
آجر و شیشه: نما در سطح همکف در محل تلاقی ایوان با فضای داخلی
نمای نزدیک ستون بتنی در محل اتصال به زیر سقف آجری — انتقال منحنی بین ستون و سقف
جزئیات ستون: بتن در تلاقی با زیرسقف آجری به شکلی نرم
فردی ایستاده بر بام‌تراس با نمای سرسبز چنارهای چهارباغ و گنبد فیروزه‌ای مسجد در دوردست
از بام، نوک درختان چهارباغ و گنبد مسجد نمایان می‌شود
بام‌تراس با دیوار آجری مشبک، کفپوش چوبی، نرده شیشه‌ای، میز و صندلی و فضای سبز بالای دیوار
بام‌تراس: صفحه آجری مشبک فضای نشیمن را محصور می‌کند
حجم آجری مشبک متروبام از میان شاخه‌های لخت زمستانی درختان چنار، با بازشوی افقی نمایانگر فضای داخلی
حجم آجری مشبک از میان چنارهای چهارباغ — بازشوی افقی بلوار زیرین را قاب می‌کند
فضای پذیرش داخلی با دیوار آجری حامل تابلوهای کافه و رستوران، پیشخوان خاکستری، کف صیقلی تیره و نورپردازی خطی سقف
پیشخوان پذیرش: پوشش آجری زبان نما را به درون می‌آورد
مجسمه سیمی آویزان از سقف چوبی ایوان در برابر دیوار کاشی سبز و شاخه‌های درخت
مجسمه سیمی آویزان در سقف ایوان

موجودیت‌های مرتبط در بانک اطلاعات معماری