۱ ـ همایش دستاوردهای بیست و یکمین کنگرة جهانی معماری، برلین ۲۰۰۲
محل: خانة هنرمندان ایران ـ نهم تا یازدهم مهرماه ۱۳۸۱
در تاریخ ۹ تا ۱۱ مهر ماه ۱۳۸۱ جامعة مهندسان معمار ایران، با حمایت خانة هنرمندان ایران و شرکت لوگراند (Legrand)، همایشی برای ارائة دستاوردهای بیست و یکمین کنگرة جهانی معماری برلین ـ ۲۰۰۲ برگزار کرد. این همایش، که با استقبال وسیع معماران و به ویژه معماران جوان و دانشجویان معماری روبهرو شد، پس از برگزاری جایزة بزرگ معمار ۸۰ دومین تجربة همکاری نهادها و ارگانهای فرهنگی و صنعتی غیردولتی با تولیدکنندگان بخش خصوصی برای تدارک برنامههای فرهنگی است. مکان همایش، خانة هنرمندان ایران، نخست به همت جامعة مهندسان معمار ایران برگزار شد که هم اینک با طراحی و اجرای محوطهسازی زیبای باغ پیرامون آن، به مرکز مهم اجرای برنامههای هنری به ویژه هنرهای تجسمی برای تهران تبدیل شده است. در شمارة آینده بخشهایی از این برنامه برای اطلاع خوانندگانی که موفق نشدهاند در این همایش شرکت کنند به چاپ خواهد رسید. لازم به یادآوری است که برای این همایش کتابچة کوچکی با عنوان «مقالاتی از بیست و یکمین کنگرة جهانی معماری» نیز به همت جامعة مهندسان معمار ایران منتشر شد.
برنامة روزانه
روز اول ـ سهشنبه ۹ مهرماه ۱۳۸۱ ـ افتتاحیه ۵ بعدازظهر: نمایش فیلم «نگاهی به برلین امروز»، خوشآمدگویی، معرفی جامعة مهندسان معمار ایران، پذیرایی مختصر، افتتاح نمایشگاه «نگاهی به معماری برلین»، نمایشگاه و فروشگاه کتب خارجی معماری، قدردانی، معرفی Potsdamer Platz در برلین، نمایش فیلم «نگاهی به برلین امروز» و نمایش فیلم «معمار نقش خود را بازمییابد».
روز دوم ـ چهارشنبه ۱۰ مهرماه ۱۳۸۱ ـ اجرای برنامه ۶ الی ۹ بعدازظهر: معرفی سازمانهای بینالمللی معماری: UIA و ARCASIA؛ نمایش فیلم «بیست و یکمین کنگرة جهانی معماری در برلین»؛ گزارشی از نمایشگاههای جنبی کنگرة برلین و نقش اسپانسرها؛ نمایش فیلم سخنرانی پیتر آیزنمن در رابطه با موضوع کنگره؛ نمایشگاه «نگاهی به معماری برلین»؛ نمایشگاه و فروشگاه کتب خارجی معماری.
۲ ـ همایش بینالمللی «معماری برای جهان در حال تحول» ـ یزد و تهران، ۱۲ تا ۱۶ اکتبر ۲۰۰۲
موزة هنرهای معاصر تهران، سازمان میراث فرهنگی ایران، وزارت مسکن و شهرسازی و بنیاد آقاخان در روزهای ۲۰ تا ۲۵ مهر ماه ۱۳۸۱ همایشی را با عنوان «معماری برای جهان در حال تحول» در یزد و تهران برگزار کردند. در این برنامه جمعی از استادان دانشگاه و معماران سرشناس جهان به سخنرانی پرداختند و موضوعاتی نظیر شهر یزد، اماکن تاریخی، جوایز آقاخان، مطالعات موردی مرمت در کشورهای دیگر، سرمشقهای تازة معماری (یا الگووارههای تازة معماری)، مراکز جدید شهری در ایران، گرایشهای جدید معماری معاصر و معرفی کارهای برخی معماران بنام جهان مورد بحث قرار گرفت. در بخشی از همایش که به مدت سه روز در موزة هنرهای معاصر تهران برگزار گردید چند تن از معروفترین شخصیتهای نقد، نظر و معماری معاصر جهان شرکت داشتند: چارلز جنکس، مایکل سورکین، پیتر دیوی، فیلیپ جودیدیو و آراتا ایسوزاکی. استادان دانشگاه و معمارانی نیز از کشورهای همسایه در این برنامه مشارکت کردند. در سازماندهی همایش، آقایان سامی آذر سرپرست موزة هنرهای معاصر تهران، پیروز حناچی معاون وزارت مسکن و شهرسازی، سوها ازکان دبیرکل جایزة معمار آقاخان، داراب دیبا، ایرج اعتصام و منوچهر مزینی نقش مهمی به عهده داشتند. گروه کثیری از استادان، معماران و دانشجویان کشور در سمینار فوق شرکت کردند. این گردهمایی موقعیتی خوب برای گفتگو و بحث در مورد معماری و مسائل آن پدید آورد.
امید است مجلة معمار در شمارة آینده یک بررسی تحلیلی از نظریههای ارائه شده در این همایش و مصاحبههای ویژة انجام شدة معمار با مایکل سورکین و فیلیپ جودیدیو را منتشر کند. به عنوان مقدمهای بر مقالات بعدی، منتقدان شرکتکننده در این همایش به طور مختصر معرفی میشوند.
چارلز جنکس (Charles Jencks)
از نظریهپردازان مدرن و معروف معاصر است که از اوایل دهة ۷۰ بینش انتقادی خود را نسبت به جنبش مدرن اعلام کرد. جنکس در اواخر دهة ۷۰ به تئوریزه کردن جنبش پستمدرن پرداخت. کتاب «زبان معماری پستمدرن»، انتشار یافته در سال ۱۹۷۷، یکی از پرفروشترین کتب مربوط به این شیوه از معماری است. کتاب «معماری امروز» در اوایل دهة نود به بررسی انواع گرایشهای موجود و مشخصههای آنها میپردازد. با کتاب «معماری جهان در حال جهش»، که نخستین بار در سال ۱۹۹۵ منتشر گردید، جنکس به نسل جدید معماران شیفتة الگووارههای علوم جدید و روشهای طراحی متأثر از هندسة غیراقلیدسی پاسخ داد. در این کتاب جنکس به تئوریزه کردن شیوههایی از معماری میپردازد که عموماً همراه با چنین گرایشهایی پدید آمدهاند. سخنرانی اخیر تحت عنوان «سرمشق (الگوواره) جدید معماری» دنبال همان بحثی است که هفت سال قبل با کتاب «معماری جهان در حال جهش» عنوان شده بود. جنکس در ماه مارس در سیدنی سخنرانی دیگری نیز تحت همین عنوان برگزار کرده است. موضوع این سخنرانیها به کتاب آخر او با عنوان «سرمشق جدید معماری»، چاپ سال ۲۰۰۲، مربوط است.
پیتر دیوی (Peter Davey)
او سردبیر و همکار مجلة Architectural Review از سال ۱۹۸۲ است و تاکنون کتب متعددی را تألیف کرده است که از میان آنها میتوان به «معماری جنبش هنر و پیشه» و تکنگاری مربوط به آثار پیتر زمتور (سال ۱۹۹۸) و هایکینین و کومونن اشاره کرد. او همچنین مشاور RIBA (مؤسسة سلطنتی معماران بریتانیا) است و تاکنون عضو هیئت داوران چندین مسابقة بینالمللی معماری بوده است.
مایکل سور کین (Michael Sorkin)
او یکی از بحثانگیزترین معماران، شهرسازان، مدرسان و نویسندگان امروز است. کارهای او به شدت مجادلهآمیز، تخیلی و گاه حتی سخرهآمیز هستند. بحث او هرچند محتوای نظری مشخص داشت، اما عمدتاً دربارة تعدادی از پروژههای شهرسازی اخیرش بود. سورکین از معدود طراحانی است که آثارش دارای هر دو خصلت نظری و عملی است.
فیلیپ جودیدیو (Philip Jodidio)
او از منتقدان و پژوهشگران نسل جوان است که از سال ۱۹۸۰ با مجلة فرانسوی Connaissance des Arts همکاری داشته است. کتب مهم اخیر او ـ «معماری اکنون!» و «ساختن هزارهای نو» از انتشارات Taschen ـ به چندین زبان ترجمه و اکنون به ۱۳ زبان منتشر شده است. جودیدیو که در رشتة تاریخ هنر و اقتصاد تحصیل کرده است، معماری را از دیدی کاملاً متفاوت و خاص بررسی میکند. سخنرانی او تحت عنوان «معماری اکنون» که در ربط به مباحث مطرح شده در کتابهای اخیر او بود همین دیدگاه را عرضه کرد.
پینوشتها: 1. Modern Movements in Architecture 2. The Language of Post-modern Architecture 3. Architecture Today 4. Architecture of the Jumping Universe 5. Arts and Crafts Architecture, the definitive history of the key Turn-of-Century movement (1980) 6. Peter Zumthor 7. Heikkinen & Komonen 8. Architecture Now! 9. Building a New Millennium 10. Architecture Now 2
۳ ـ جایزههای یونسکو در آسیا و حوزة اقیانوس آرام برای حفظ میراث فرهنگی در سال ۲۰۰۲ میلادی
یونسکو برندگان جوایز حفظ میراث فرهنگی در آسیا و حوزة اقیانوس آرام در سال ۲۰۰۲ را اعلام کرد. مشاور منطقهای یونسکو در امور فرهنگی در آسیا و حوزة اقیانوس آرام، عمارت «آهیچاتراگار» واقع در «راجستان» هندوستان را سزاوار دریافت جایزة برتر حفظ میراث فرهنگی در آسیا و حوزة اقیانوس آرام در سال ۲۰۰۲ دانست. دو جایزة ممتاز نیز به «تالار استرالیا» در سیدنی و مساجدی در «گانیش» پاکستان تعلق گرفت. در این میان «خانة پلشیر» از ایران جایزة شایستگی را دریافت کرد.
جایزههای حفظ میراث فرهنگی در آسیا و حوزة اقیانوس آرام بهخاطر کوششها و دستاوردهای افراد و سازمانها در حفاظت و بهسازی بناها و مجموعههای ساختمانی با قدمت بیش از پنجاه سال اعطا میشود. علاوه بر این، پروژههای مشترک بخش خصوصی و دولتی نیز قابلیت دریافت جایزه را دارند. در سال ۲۰۰۲، چهل و شش پروژه از ۱۵ کشور واقع در قارة آسیا و حوزة اقیانوس آرام برای این مسابقه دعوت شدند. گروهی از استادان بینالمللی حفاظت از میراث فرهنگی، که در رشتههای معماری و شهرسازی و منظرهآرایی سابقه دارند، در طول سه روز به داوری پروژههای شرکتکننده در مسابقه پرداختند. برندگان جایزهها از نظر داشتن درکی از مسائل مربوط به فرهنگ و اجتماع و ساختمانهای دارای اهمیت تاریخی و معماری، مرمت و بهسازی بنایی ارزشمند، بهکارگیری تمهیدات ویژه و شیوههای هنری و استفاده از مصالح مناسب، تأثیر مطلوب و چشمگیر در محیط پیرامون، و سهیم شدن در تداوم فرهنگی تاریخی جامعه برگزیده میشوند.
یونسکو بر این باور است که قدردانی از کوششهای موفق در جهت حفظ میراث فرهنگی و حفاظت از ساختمانهایی که در اغلب موارد به دلیل توسعة بیرویه، غفلت از ارزشهای تاریخی و فرهنگی، و استفادة نامناسب از میراث تاریخی در خطر است، به رواج پروژههای دیگری در همان جوامع میانجامد و صلای فرهنگ حفاظت از میراث را با بهکارگرفتن شیوهها و فنون مناسب درمیدهد.
«خانة پلشیر»، اصفهان ـ جایزة شایستگی
«خانة پلشیر»، واقع در منطقة «جلفا»ی اصفهان، بنای تاریخی سیصد سالهای است که ساختمانهای سه جبهه از حیاط این خانة قدیمی به دوران صفوی، زندی و قاجاری بازمیگردد. معماری خاص و تزئینات ویژه باعث شده است که این بنای تاریخی در فهرست آثار میراث فرهنگی ثبت شود. مرمت اساسی و اصولی و تغییر کاربری این بنای ارزشمند، از مسکونی به دفتر یک شرکت معماری و شهرسازی، و تأثیر چشمگیری که در محیط پیرامون ساختمان داشته است باعث شد که این اثر جایزة شایستگی را از طرف دفتر یونسکو در منطقة آسیا و حوزة اقیانوس آرام به دست آورد.
نظر هیئت داوری دربارة «خانة پلشیر»: بازسازی خانة حیاطدار سنتی ایرانی، با قدمتی ۳۰۰ ساله، نشاندهندة نمونهای برجسته در رهیافت خاصی به حفاظت از میراث فرهنگی است که در عین حال به ساختار اصلی ساختمان وفادار میماند. پروژة «خانة پلشیر» به تمام وجوه لازم در امر حفاظت وفادار است؛ و در نتیجه، بافت تاریخی ساختمان حفظ میگردد و فضاهای داخلی جواهرآسا و باشکوه آن حیاتی دوباره مییابد. گروه دستاندرکار پروژه، از نظر انتخاب عمارتی کهن برای کاربری مدرن سزاوار تحسین بسیار است؛ و تلاشهای آنان را میتوان به عنوان سرمشقی فنی برای حفاظت از میراث فرهنگی به شمار آورد که به کار بخش خصوصی ایران در حفاظت از میراث فرهنگی پویایی میبخشد.