نکات مهم دستورالعمل شرکت در مسابقه
نحوة انجام مسابقه و حقالزحمة شرکتکنندگان: مسابقه بین تعداد محدودی از گروههای همکاری ایرانی/خارجی که از طریق ارزیابی از فهرست بلند مشاورین ایرانی و خارجی انتخاب گردیدهاند برگزار میگردد. حقالزحمة خدمات هر یک از دعوتشدگان مقطوعاً به میزان ۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ (یک میلیارد) ریال تعیین شده که در صورت رعایت کامل شرایط و کسب رتبة اول مسابقه، قرارداد خدمات مهندسی برای ادامة کارهای مربوط به پروژه (بخش ج جلد اول) منعقد خواهد شد. برندة مسابقه توسط هیئت داورانی که از میان اساتید بنام معماری ایران و خارج از کشور برگزیده شدهاند، براساس ضوابط و معیارهای مشخص از پیش تدوینیافته و بر اساس روش امتیازدهی تعیین خواهد گردید.
هیئت داوران عبارتاند از: نادر اردلان، ایرج اعتصام، آراتا ایسوزاکی، داراب دیبا، علیاکبر صارمی، عمید مسعودی، و سر مایکل هاپکینز.* نمایندة واحد مدیریت طرح (بدون حق رأی) وظایف دبیر هیئت داوران را انجام خواهد داد. هیئت داوران از همکاری کارشناسان مختلف در زمینههای سازه، تأسیسات الکتریکی و مکانیکی و غیره (بدون حق رأی) استفاده مینماید. زبان رسمی برای ارائة طرحها، گزارشها و پیشنهادها، زبان فارسی و انگلیسی است. (* شایان ذکر است که پیتر دیوی جایگزین مایکل هاپکینز در هیئت داوران شد.)
معیارهای ارزیابی طرح: ۱ـ ارزشهای طرح از نظر مفاهیم معماری معاصر ـ ماندگاری، خلاقیت و نوآوری. ۲ـ شایسته بودن طرح به جهت اهمیت ویژة صنعت نوین نفت در ایران. ۳ـ انطباق صحیح و بهینة فضاها و بسترهای ساختاری با نیازهای مدیریتی حال و آینده. ۴ـ توجه به ایستگاههای کاری (Work Station) در طراحی فضاهای اداری. ۵ـ استقرار مناسب در سایت و ارتباط بهینه با محیط طبیعی و مصنوع. ۶ـ میزان سازگاری با محیط زیست و استفاده از معماری سبز. ۷ـ صرفهجویی در مصرف انرژی و تنظیم اقلیم. ۸ـ استفاده از تکنولوژیهای نو، اتوماسیون اداری، مدیریت ساختمان و هوشمندی. ۹ـ نوآوری و مناسب بودن سیستمهای پیشنهادی برای سازه و شیوة ساخت. ۱۰ـ برنامة زمانبندی پیشنهادی. ۱۱ـ سازمان و کارکنان پیشنهادی برای ادامة کار.
گفتگو با مهندس محسن بحیروی، مشاور وزیر نفت و مجری طرح
دلیل عمدة اين طرح، پراکنده بودن نیروهای ستادی وزارت نفت در حدود ۷۲ ساختمان در سطح شهر بود که ارتباط را مختل میکرد. در نتیجه ضرورت ایجاد یک ساختمان مرکزی کافی، که بتواند نیروهای ستادی صنعت نفت را که با هم در ارتباط نزدیک هستند در خود جای دهد، همواره احساس میشد. پس از پایان دورة پنجم مجلس، پیگیری این پروژه یکی از خواستهای وزیر نفت بود.
برآوردی که صورت گرفته نشان میدهد نزدیک به ۸٬۰۰۰ نفر نیروی انسانی در سطوح مختلف این مجموعه کار خواهند کرد و نزدیک به ۱۰۰ هزار مترمربع فضای مفید و ۱۷۰ هزار مترمربع فضای ناخالص مورد نیاز است. زمینهای عباسآباد و شرق پارک طالقانی، در محدودة بین شهید حقانی و شهید همت که در گذشته کاربری تجاری داشتند، برای این ساختمان پیشنهاد شد. در مذاکرات مفصل با مسئولان شرکت نوسازی عباسآباد، کمیسیون مادة ۵، و شهردار محترم آقای الویری، توانستیم سی هزار متر از این منطقه را برای این ساختمان اختصاص دهیم.
بدین ترتیب اجرای طرح آغاز شد و تمام تلاش ما در اين بود که هزینهها درست مصرف شوند و هدر نروند. از ۱۰ مشاور برگزیده، هشت گروه در مسابقه شرکت کردند و طرحهای خود را در مدت زمان تعیینشده ـ یعنی ۴ ماه پس از عقد قرارداد ـ تهیه کردند. هیئت داوری از میان داورها و کارشناسان بینالمللی انتخاب شدند که عبارت بودند از پنج ایرانی، یک انگلیسی و یک ژاپنی. یک گروه کارشناسی نیز تعیین شد تا اطلاعات و گزارشهای ارائهشده توسط طراحان را از نظر هوشمندی ساختمان، محیط زیست، معماری، سازه و سایر دیدگاهها در بخشهای مختلف پنجگانة ساختمان مورد بررسی قرار دهد. بر این اساس، کارشناسان ۴ روز و معماران ۲ روز را به بررسی طرحها پرداختند.
ما به اين طرحها به عنوان یک فرصت مغتنم نگاه میکنیم، چرا که هر یک از این موارد نه فقط برای دانشجویان، بلکه برای اساتید و معماران فعال در صحنه نیز خود یک درس است. مجری طرح با نظر هیئت داوری منطقاً برخورد خواهد کرد و سعی خواهد کرد با نفر اول قرارداد را منعقد کند، مگر اینکه به دلیلی منطقی طرح اول کنار گذاشته شود.
بیانیة هیئت داوران (ترجمه شده از متن اصلی به زبان انگلیسی)
مقدمه: هدف برگزارکنندگان مسابقه این بود که در منطقة عباسآباد ـ که یکی از باارزشترین اراضی پایتخت است و تعدادی از بزرگترین نهادهای دولتی در آن مستقر خواهند شد ـ بنایی شاخص و در عین حال هماهنگ به وجود آورند. این بنا میبایست اهمیت سازمانهای مستقر در خود را به نمایش گذارد و نمادی شهری از فناوریهای نو و اهداف مترقی اجتماعی و فرهنگی باشد. معماری این بنا باید در عین الهام گرفتن از جهتگیریهای عمومی آیندة کشور، روندهای متعالی و انسانی علم و فناوری را به نمایش بگذارد و افقهای توسعة اجتماعی و فرهنگی را روشن کند.
طرحهای دریافتی: هر هشت طرح دربارة مسائل محیطی، خصوصاً روشهای جدید صرفهجویی در مصرف انرژی، سازگاری با اقلیم و جلوگیری از آلودگی، پیشنهادهای خلاقانهای داده بودند. بیشتر شرکتکنندگان راهحلهای تازهای دربارة نحوة کارآمدسازی و انسانی کردن دفاتر و محیطهای کار داده بودند؛ در بسیاری موارد، فضاهای عمومی برای ایجاد راحتی و ارتباط اجتماعی بیشتر به طرز خلاقانهای طراحی شده بودند. از سوی دیگر، بعضی از شرکتکنندگان بدون توجه کافی به زمینة فرهنگی و شرایط مسابقه سلیقههای بیگانهای را اقتباس کرده بودند. ارتباط نور و فضا نیز اکثراً به لحاظ مورد استفاده، شرایط اقلیمی، زاویة تابش و عرف اجتماعی بهخوبی مورد توجه قرار گرفته بود.
نظر داوران
نظر داوران، که مبتنی بر مداقهای کافی در کارها بود، به شرح زیر است: ۱ـ طرح شمارة (۲) شایستة احراز رتبة اول است که باید قرارداد تهیة طرح اجرایی با آن بسته شود و ملاحظات مشروحی که داوران دربارة آن اظهار کردند میتواند در مرحلة نهایی در آن اعمال شود. ۲ـ طرح شمارة (۱) شایستة احراز رتبة دوم است.
طرح ۱ ـ مهندسان مشاور باوند + کرکلند پارتنرشیپ اینترنشنال (تورنتو، کانادا) ـ رتبة دوم
گروه طراحی: مدیر ارشد پروژه: ایرج کلانتری. مشاور ارشد پروژه: حسین شیخزینالدین. مدیر اجرایی: مجید زندیه. مدیریت ساخت: محمد مقدم. هماهنگکننده: شهرزاد مهدوی. معماران همکار: کیوان کدیری، حسین لطفی شمیرانی. مسئول پروژه و سرپرست گروه طراحی (Kirkland): مایکل کرکلند. مدیر پروژه: کیت والاس. مدیر تولیدات طراحی: استیون رابینسون. معماران همکار: آنجلا چنگ، یانگ لی، کراسیمر واسیلیف. سازه: شرکت هالسال (تورنتو). تأسیسات مکانیکی و برقی: شرکت جین و همکاران (تورنتو). برآورد مقدماتی هزینه: کوران، مککابه، راویندان، راس (تورنتو) با همکاری کوری و براون (لندن). دفتر طراحی دایره: علی مقدم، فرشاد افضلینژاد، علی فریور صدری، اشکان قدیرینیا. طراحی پانلها و سهبعدیسازی: جمشید بایندور.
زمین مورد نظر در مرکز یک منظومة پیشنهادی از ساختمانهای نهادهای عمومی، پارکها و میدانها قرار دارد. ما از توان طراحی این شکلبندی ساختمانی استقبال میکنیم که به عنوان یک «ناظر» و «برج» برای این ناحیة ارزشمند عمل کند. با تفسیری آگاهانه از خطوط نامتعارف محصورکنندة زمین، نظم شبکهای موجود از شمال به جنوب و جهتگیری جغرافیایی به سوی قبله، یک نظام هندسی بنیادی بر طرح حکمفرما میشود؛ در مرکز این ترکیب، محوری قرار دارد که جانمایی برج اصلی و منارة نشاندهندة ورودی به حیاط مسجد را تعیین میکند. یک شبکة ۹ متری حول این محور مرکزی میچرخد و سازهای ساده و راستگوشه را شکل میدهد که با فضای پارکینگ سازگار است.
بخشهای پنجگانة صنعت نفت در پایة سکویی مشترک قرار میگیرند که یکی از مهمترین احجام ـ ساختمان وزیر نفت ـ در بالای آن قرار میگیرد. حرکت در طرح بهوسیلة یک سلسله مسیرها و راههای پیادة منظم تأمین میشود؛ هر شرکت تابع، ورودی مستقلی از خیابان دارد که به هال ورودی جداگانه و حیاطی مرتبط پیوند میخورد. حیاطها در مجموعة خود ردیفی از تراسهای پلکانی را شکل میدهند. ایمنی ساختمان از یک سیستم سهوجهی استفاده میکند، با کارتهای عبور الکترونیکی قابل ارتقا به اثر انگشت. یک نظام سایبان (brise soleil) برای جبهة رو به خیابان ساختمانها پیشنهاد میشود که دیوار مشبک ۲٫۲ متری با فضاهای خالی مربعی ۱٫۶ متری دارد و نوعی فضای غیرمشرف ایرانی ایجاد میکند. مجموعة ساختمانی بر مدول پایة ۹ متری ساخته میشود؛ پوشش نما از سنگ تراورتن، با پانلهای آلومینیومی و یک دیوارة مرمرین که نوری عسلی و درخشان از خود ساطع میکند.
طرح ۲ ـ مهندسان مشاور گنو + گروه نور (تورنتو، کانادا) ـ رتبة اول
مهندسان مشاور گنو: دارای تجربة ۲۹ ساله در امر تأمین خدمات مشاورهای چندرشتهای برای کارفرمایان داخلی و خارجی است. مشاوران گنو اولین شرکت مهندسی مشاور خصوصی ایرانی است که موفق به اخذ گواهینامة ISO 9001 شده و در سال ۲۰۰۲، از بین ۲۰۰ شرکت مهندسی مشاور از سراسر دنیا که دارای گواهینامة ISO 9001 هستند، جایزة افتخاری ویژة Arch of Europe را از آن خود کرده است. گروه نور (NORR Group Consultants International): مجموعهای از مهندسان معمار و رشتههای مهندسی، با دفاتر مرکزی در تورنتو و دفاتر منطقهای در ابوظبی و دبی. شرکت مادر، Giffels Associates Limited، در سال ۱۹۴۸ تأسیس شد و یکی از مهمترین مهندسان مشاور کانادا محسوب میشود.
این پروژه ضمن بهرهگیری از حداکثر امکانات زمین، با در نظر داشتن نیازهای صنعت نفت و خواستههای معطوف به آرمانهای محیط زیست، ارزشهای جامعة ایرانی را متبلور میکند. حجم بزرگ ساختمانی در هماهنگی با کوههای شمال تهران طراحی شده است و مجموعهای است از ساختمانهای پلهپله که با یک آتریوم شیشهای ۶ طبقه به یکدیگر متصل میشوند؛ محوطة سبز سرپوشیدة این آتریوم در زمستان و تابستان نقش باغی را دارد که در طول سال آب و هوای درون را متعادل میکند و گرمای هوای تهران را تعدیل میکند. فضاهای بین ساختمانها به شکل مجموعهای از حیاطهای نیمهعمومی سرپوشیده و سرباز گسترده شدهاند.
بخشهای پنجگانة صنعت نفت به شکل ساختمانهای مجزا متصل به آتریوم مرکزی طراحی شدهاند: شرکت پتروشیمی در منتهیالیه شمال آتریوم با ۸ طبقة اداری و ۴ طبقه برای فضاهای عمومی؛ شرکت گاز با ۹ طبقة اداری و ۴ طبقه برای فضاهای عمومی؛ شرکت پالایش و پخش با ۱۳ طبقة اداری بالای فضاهای خدمات عمومی؛ شرکت نفت، بلندترین حجم در جنوب با ۱۷ طبقة اداری؛ ساختمان وزارت نفت در بخش شمالی زمین، در سوی محور شرقی، با موقعیت برتر، ۶ متر بالاتر از سکو. آتریوم ۶ طبقه ساختمانها و فعالیتهای مختلف را به هم متصل میکند، با باغ پلکانی، عناصر آبی و گیاهی، آسانسورهای پانورامیک شیشهای، و یک دیوار شیشهای منحنی در امتداد ضلع شرقی که به باغی محصور باز میشود. بام بالاترین طبقة هر برج تراس و باغ بام دارد، با چشماندازی دیدنی به کوههای شمالی. نمای خارجی از سنگ گرانیت ایرانی صیقلخورده و چکشخورده، با پانلهای یکپارچة آلومینیومی است.
طرح ۳ ـ مهندسان مشاور نقشجهانپارس + NHT & Partners (فرانکفورت، آلمان)
نقشجهانپارس: در سال ۱۳۶۷ توسط مهندس سید هادی میرمیران، با همکاری چند تن از معماران و مهندسان ایرانی در زمینههای تخصصی معماری و شهرسازی تأسیس شد. NHT & Partners: در سال ۱۹۶۵ در فرانکفورت، جمهوری فدرال آلمان، توسط سه شریک تأسیس شد. این شرکت در سالهای متمادی در ارتباط تنگاتنگ با گروههای متنوع کاری بوده و چندین پروژة شاخص در مقام ژنرال پلنر بر عهده داشته است، از جمله یک ساختمان بلندمرتبه برای Hanseatic Trade Center در هامبورگ و یک ساختمان بلندمرتبة دوم برای صندوق بازنشستگی IBM (WaG) در فرانکفورت.
گروه طراحی: مدیر طراحی: سید هادی میرمیران. همکاران طرح: حمید میرمیران، سمیرا بهرامی، ابراهیم سینا، کیارش نخست، میترا کیخسرویان، سامان سیار، پویا رضوی. ماکت: حمید عسگری. ترسیم سهبعدی و انیمیشن: سامان معایر.
طرح ۴ ـ مهندسان مشاور بافت شهر
اعضای متخصص مهندسان مشاور بافت شهر فعالیت حرفهای و تخصصی خود را از حدود سه دهه قبل آغاز نموده و از سال ۱۳۶۰ تشکیلات خود را با ضوابط جدید سازمان برنامه و بودجه تطبیق و به فعالیت خود ادامه دادهاند.
طرح ۵ ـ شرکت طرح و تکوین بنا + کارلوس اوت و همکاران (مونتهویدئو/تورنتو)
شرکت طرح و تکوین بنا، علاوه بر طراحی پروژههای متنوع مسکونی و اداری، طراحی برج میلاد تهران (از آغاز پروژه تاکنون) و شهرک آیندهساز را بر عهده دارد. کارلوس اوت با سابقة بسیار در مسابقات بینالمللی، طراح پروژههای کلان و برندة بسیاری از مسابقات بینالمللی است، از جمله مسابقة ساختمان مرکزی وزارت نفت ابوظبی، ساختمان مرکزی بانک ملی ابوظبی، اپرای باستیل فرانسه (۱۹۸۹، مدال شوالیة افتخاری Légion d'Honneur)، دفتر مرکزی انجمن معماران آلمان، ساختمان مرکزی ناسا، جایزة معماری دانشگاه واشنگتن آمریکا و دیگر افتخارها.
تیم طراحی معماری: کارلوس اوت، سیلویا منندز، فرناندو آلبا، مهدی غفاری، مسعود طبیب غفاری، محمدرضا اسدیکیا، غلامحسین افشارزاده، آربل تومه، مجتبی رجبی، با همکاری محمدرضا حافظی. مطالعات سازه (تیم سازة طرح و تکوین): بهمن حقیقی، معمار حلبیان، مجید تابش، مهران اورنگی، افشین ایوبی. مطالعات تأسیسات: با همکاری مهندسان مشاور انرژی.
طرح ۶ ـ فرهاد احمدی و همکاران + فرانکلین اندروز ـ باتل مککارنی
با توجه به معیارهای دستورالعمل مسابقه که بر معماری سبز، پایدار زیستمحیطی و هوشمند با استفاده حداکثر از انرژیهای طبیعی، کوتاهی ارتفاع ساختمان، انعطافپذیری جهت برنامهریزی مجدد، و جنبة سمبلیک برای صنعت نفت تأکید فراوان داشت، در طراحی شیوههای زیر دنبال گردیده است: تپهای که تنها درختزار باقیمانده در اراضی عباسآباد است بازسازی شده و با ایجاد یک دریاچه و پیوند با پارک در جدارة جنوب، به ساختمان وحدت بخشیده، به آن جنبة نمادین میدهد. در بخش منشور بلورین، فضاهای منضبط کار مستقر شده و فضاهای خدماتی-رفاهی در جدارة دیگر دریاچه در زیر سطحی سبز و در فضایی توپولوژیک شکل گرفتهاند.
با استفاده از واحة طبیعی و میلههای تهی شده در ساختمان، مصرف انرژی جهت نور و تهویه بیش از ۸۵٪ کاهش مییابد و کارکنان خود را در محیطی طبیعی حس میکنند، و یکپارچگی حجم امکان برنامهریزی مجدد را فراهم میسازد. حداکثر ارتفاع ساختمان از خیابانهای مجاور ۱۰ طبقه است. اسکلت فلزی ساختمان با قطعات بتنی H شکل که کف کاذب، کانالهای هوا و نور را در خود جای میدهد ترکیب شده است. نمای ساختمان کاملاً شیشهای است و صفحة سایهبان از فلز ساخته شده است.
طرح ۷ ـ گودرز معنوی + فرانسوا دوبویسون + کارشناس HQE میروسلاو ژورگاسویچ
ساختمان مرکزی صنعت نفت بنایی است ماندگار که میباید آگاهیهای درونی آن، در کالبدی ساده و شاخص، عملکرد داشته باشد. باور ما این است که طرح برای ساخته شدن است؛ بدین لحاظ توجه به عملکرد، سرعت عملیات کارگاهی، مصالح و امکانات اجرایی کشور، هزینههای ساخت، سهولت نگهداری و در نهایت رعایت ضوابط، قوانین و استانداردهای حاکم بر طرح، از اولویت بالایی برخوردار خواهد بود. اساسیترین مشغولیت فکری طراحان متوجه ایجاد فضایی مطبوع و راحت برای کارمندان و مراجعان خواهد بود. عمل به توصیههای برآمده از استانداردهای محیط زیست ISO 14001 مربوط به HQE، Green Building و Ecological Building در این مورد راهگشا بوده است.
طرح ۸ ـ هشتمین گروه شرکتکننده در مسابقه
هشتمین گروه ـ هشتمین تیم همکاری ایرانی-خارجی که در مسابقه حضور یافت ـ نیز طرح خود را بر اساس همان معیارهای مسابقه (مهندسی سبز، فناوری روز، اتوماسیون اداری، فضاهای کاری انعطافپذیر، و حضوری شاخص در زمینة شهری اراضی عباسآباد) ارائه کرد. صفحات پایانی مقاله ماکت، پلانها و نماهای این طرح را معرفی میکند.