معماری معاصر

پروژه پَتی، صومعه سرا

آتلیه ایف, دفتر معماری میدون·عکس: سروش مجیدی·معمار ۱۵۴ — بیست و پنجمین دوره جایزه معمار
پروژه پَتی، صومعه سرا
دفتر معماری: آتلیه طراحان اگر در همکاری با دفتر مِی‌دان (امیرعلی علایی، علی چایی‌چیان، میثم سلطانی) · محل اجرا: روستای کلنگستان، صومعه‌سرا، گیلان · کارفرما: میثم سلطانی · تیم طراحی: ساجد خیراللهی، تینا زارعی، طهورا زارعی · اجرا: میثم سلطانی، طهمورث زهرابی · نظارت: دفتر مِی‌دان · سازه و جزئیات اجرا: میثم سلطانی، تینا زارعی، ساجد خیراللهی، محمد کریمی · تأسیسات برقی: فرزان رحمتی · تأسیسات مکانیکی: رضا نصیری · گرافیک: آتلیه طراحان اگر · عکس: سروش مجیدی · زیربنا: ۱۰۲ مترمربع · مساحت: ۴۵۷ مترمربع
معنی «پَتی» در فرهنگ معین: (پَ) (ص.) (عا.) ۱. خالی، ساده. ۲. برهنه، لخت. ۳. آشکار.

پروژه در مرحله‌ای به ما پیشنهاد شد که کالبدی با هشت ستون بتنی و تیرهایی در تراز اولش اجرا شده بود. خواسته اولیه کارفرما، طراحی ویلایی با مساحتی حدود صد مترمربع، کمی باکیفیت‌تر از ساخت‌وسازهای مشابه بود. نحوه جانمایی سازه در سایت، موجب می‌شد کریدورهای ارتباطی در کنار پروژه که اتصال شمال و جنوب را برقرار می‌کرد بسیار کم‌عرض باشد. فکر کردیم چه می‌شود اگر کاربری‌های خدماتی، در جعبه‌ای متراکم به درون جمع شوند تا امکان ارتباط و نورگیری جداره‌های ویلا از هر سمت فراهم باشد.

نمای جنوبی پروژه پَتی در غروب — ویلای بتنی با دیوارهای شیشه‌ای بزرگ، سقف فلزی موج‌دار با تیرهای چوبی و باغچه تازه‌کاشته
نمای جنوبی در غروب — دیوارهای شیشه‌ای، سقف چوبی-فلزی، باغچه تازه‌کاشته

انگار پروژه اطراف خود را طوری تمیز کند که از هر سو شفاف شود و فقط بخش‌هایی از خود را با پرده بپوشاند که به حریم نیاز دارد، درست مثل لحظه بیرون آمدن از زیرِ دوش با در دسترس‌ترین و حداقلی‌ترین پوشش. این وضعیتِ نیمه‌عریان و آشنا، ما را یاد واژه «پَتی» انداخت. به این ترتیب مسئله پَتی بدل به این شد که سکویی برهنه و وسیع‌تر از محدوده تعیین‌شده‌اش باشد و سفره‌اش را تا جای ممکن پهن‌تر کند.

این گسترش، در کف به واسطه ادامه‌دار شدن اسلب بتنی موجود و در سقف با پوششی ساده و حفاظ‌گونه (شبیه بافت منطقه) روی تیرهای موجود فراهم شد. پَتی شدن این شجاعت را به پروژه داد تا در مرحله جزئیات اجرایی نیز تقریباً از هر پوشاننده اضافه‌ای پاکیزه شود، طوری که هر چیزی خودش باشد و خود را به بی‌پیرایه‌ترین شیوه نمایان کند. این بی‌پیرایگی، در تصمیمات بعدی نیز مانند ایجاد سازه‌های فلزی نیمه‌باز در سایت، تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، جزئیات بازشوها و ساخت مبلمان پروژه تمرین شد.

پنل‌های فلزی دروازه ورودی باز شده و ویلا با سقف شیبدار و سکوی بتنی پشت آن نمایان است
دروازه ورودی باز — ویلا پشت پنل‌های چرخشی نمایان است
دروازه فلزی موج‌دار ورودی پروژه پَتی کاملاً بسته، دیواری نقره‌ای بر روی سکوی بتنی
دروازه ورودی بسته — پنل‌های فلزی موج‌دار دیواری نقره‌ای می‌سازند
· · ·

سه عرصه

پروژه از هم‌نشینی سه عرصه کلی شکل گرفته و تلاش کرده در نقشه و مقطع به آنها وفادار بماند. عملکردهای خدماتی نظیر آشپزخانه، سرویس‌های بهداشتی و رختکن‌های خصوصی، در قامت یک جعبه چوبی طوری در مرکز پروژه جانمایی شده‌اند که از هر جبهه، نقشی متفاوت ایفا می‌کنند (بخش خدماتی). تجربه استراحت بر سقف این جعبه یا وجه پنجم آن نیز از دیگر نقش‌هایی بود که در این عرصه آزموده شد. فضاهای زندگی در قالب نشیمن، غذاخوری و اتاق‌های خواب در اطراف این هسته خدماتی، با رابطه‌ای دوسویه میان درون و بیرون جای گرفته‌اند (بخش زندگی). و بیرون که دربرگیرنده فضاهایی مثل سکوی امتدادیافته، استخر، فضای تماشای فیلم و دورهمی است، عرصه خوش‌گذرانی نامیده می‌شود (بخش فراغت).

نمای وسیع فضای داخلی پروژه پَتی با جعبه مرکزی روکش‌شده با او.اس.بی زیر سقف فلزی موج‌دار، مبل‌های خاکستری و میز غذاخوری
جعبه مرکزی با روکش او.اس.بی فضای باز داخلی را سازمان‌دهی می‌کند — زندگی، غذاخوری و خدمات در یک حجم
آشپزخانه با کابینت‌های او.اس.بی و صفحه استیل ضدزنگ
آشپزخانه درون جعبه خدماتی — کابینت‌های او.اس.بی، صفحه استیل
نمای داخلی هسته خدماتی او.اس.بی با پنجره عبوری، سقف فلزی با تیرهای چوبی
هسته خدماتی او.اس.بی — پنجره عبوری آشپزخانه، سازه نمایان بالا
· · ·

زیست‌پذیری

سازه موجود به واسطه سه تصمیم، زیست‌پذیر شده است. اول، سقفی دوپوسته هماهنگ با همسایگان پروژه برای در امان بودن از بارش‌ها و نور آفتاب روی تیرها گذاشته شد. امتداد پیدا کردن پوسته بیرونیِ سقف، علاوه بر گسترش فضای قابل زیست و ایجاد سایه، موجب هدایت آب باران به نوار سبز مجاورِ کریدورهای جانبی می‌شود. دوم، بین دهانه‌های سازه‌ای با جداره‌های شیشه‌ای پوشیده شد تا شرایط دمایی محیطی مناسب برای پروژه فراهم شود. از طرفی با گشایش جداره‌ها، تهویه طبیعی در سراسر پروژه دور از تماس مستقیم با بارشِ باران برقرار می‌شود. سوم، کفِ فضای زندگی به واسطه ضخامت فونداسیون، جایی بالاتر از بستر خاکی سایت قرار می‌گیرد.

عناصر یادشده فرآیندِ زیست‌پذیری در عین هم‌دستی، استقلال خود را حفظ می‌کنند. به عبارت دیگر، این اجزا، به جای ادغام در هم تنها کنار هم می‌نشینند.

تراس سرپوشیده پروژه پَتی با سقف فلزی دوپوسته، میز غذاخوری او.اس.بی از پشت دیوارهای شیشه‌ای باز دیده می‌شود
سقف دوپوسته فراتر از دیوارهای شیشه‌ای امتداد می‌یابد و تراسی سرپوشیده می‌سازد
کریدور جانبی پروژه پَتی با دیوار شیشه‌ای باز بین داخل و خارج، سقف فلزی بالای سر
بازشوهای دوجداره برای آسایش محیطی — دیوارهای شیشه‌ای برای تهویه طبیعی باز می‌شوند
· · ·

بستر و ساخت

تلاش پروژه این بوده تا با احترام به ادبیات جاری بستر، کالبد خود را نسبت به داشته‌های محیط تنظیم کند. از این رو به دنبال عناصر آشنای همان جا می‌گردد. تصمیماتی مانند برپایی سقف حفاظ‌گونه متشکل از عناصر چوبی و پوشاننده فلزی یا استفاده از جداره‌های بلوک سیمانی از دلِ این جست‌وجو پدید آمده‌اند. مسیری که تنها به شناخت تکنیک‌های محلی و در دسترس محدود نشد بلکه به پیشبرد پروژه با همراهی تکنسین‌های محلی نیز انجامید.

نمای نزدیک دیوار شیشه‌ای و ستون بتنی با سقف فلزی و باغچه تازه‌کاشته
دیوار شیشه‌ای و باغچه — سقف فراتر از سازه امتداد می‌یابد
پروژه پَتی از جنوب در روز — ویلای بتنی با پرده‌های سفید و استخر کوچک
پارچه‌های سفید برای تنظیم نور و دید — تراس استخر در روز
استخر و فضای فراغت پروژه پَتی — استخر فیروزه‌ای بین ویلای اصلی و سازه فلزی
عرصه فراغت — استخر، فضای دورهمی و سازه فلزی نیمه‌باز
پروژه پَتی از دور در غروب، میان درختان سبز با کوه‌های گیلان در پس‌زمینه
ویلا در غروب، آرمیده در منظره سبز گیلان با کوه‌ها در پس‌زمینه

موجودیت‌های مرتبط در بانک اطلاعات معماری