معماری معاصر

برنامه‌ریزی تسهیلات توریستی

احمد عظیمی بلوریان·معمار ۳۶

در توسعه خدمات زیربنایی توریسم از چند چیزها غفلت کرده‌ایم؟ توسعه صنعت توریسم راه مؤثر و مناسبی برای تنوع‌بخشی به اقتصاد ایران و ارتقای سطح و استانداردها و بازگشت اقتصادی صنعت توریسم به حساب می‌آید. صنعت توریسم توسعه‌یافته جانشینی بالقوه برای درآمدهای نفتی و ابزاری مرجّح برای توزیع درآمد در جامعه ایرانی محسوب می‌شود. حتی امروز و با وجود اینکه صنعت گردشگری هنوز به طور کامل توسعه نیافته، بخش مهمی از اقتصاد ملی به شمار می‌رود و از این رو در برنامه‌های پنج‌ساله توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور مورد توجه قرار گرفته است.

توریسم در ایران به طور کلی به دو شاخه اصلی «داخلی» و «بین‌المللی» تقسیم می‌شود که هر یک به نوبه خود به «گردشگری» و «زیارت» منشعب می‌شوند. بسیاری از این اماکن مقدس به‌ویژه در مشهد، قم و شیراز میلیون‌ها زائر داخلی و صدها هزار گردشگر خارجی را جذب می‌کنند. با این حال، شبکه‌ای برنامه‌ریزی‌شده و هماهنگ از تسهیلات گردشگری وجود ندارد.

تاکنون سرمایه‌گذاری در صنعت گردشگری عمدتاً بر ساخت اقامتگاه‌ها نظیر هتل‌ها، مهمان‌پذیرها و مسافرخانه‌ها متمرکز بوده است. شهرداری‌های شهرهای بزرگ نظیر مشهد، اصفهان، قم، شیراز و تبریز نیز امکانات اردوگاهی برای گردشگران کم‌درآمد فراهم کرده‌اند. با این حال، کمبودهای قابل توجهی در تسهیلات کنار جاده‌ای وجود دارد.

نیاز به پارکینگ، امکانات اردوگاهی و خدمات پایه‌ای نظیر آب آشامیدنی سالم، تلفن، سرویس‌های بهداشتی و نمازخانه در مسیر بزرگراه‌ها احساس می‌شود. راه‌ها و ابزارهای بازسازی تسهیلات مذکور از طریق طرح جامع و نوسازی شهری تشریح شده است.