کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، ماکت معماری
سیدهادی میرمیران از شاخصترینها و جاهطلبترینهای معماریهای دهههای اخیر ایران است. در این مقاله، چالش میان معماری استعاری و مفهومی قدرتمند میرمیران و محدودیتهای عملکردی مورد بحث قرار میگیرد.
سیدههای میرمیران از شخصیتهای جاهطلب و با اجرایی که برای مسابقات تهیه شدهاند شناخته شدهاند. در عین حالی، برخی از این پروژهها که اجرا شدهاند نشاندهنده این اهمیت است: علاوه بر این اجزا، این پروژهها با نگاهی ویژه در پروژههای گذشتهاش از اهمیت بیشتری نسبت به فرایندهای خلق ممکن برخوردار هستند.
سفارت ایران در فرانکفورت
در پروژه جدید میرمیران — سرکنسولگری ایران در فرانکفورت — به نظر میرسد که در کارهای متعدد قبلیاش فرسایشها و بحرانهایی مشهود بوده است. رستاخیزی، کمال، حل نقصها و پاسخگویی بخششهایی در تراز و مرتفعات در این پروژه از فرایندهای پیشین آن اجراییتر و مفهومیتر و مفصلتر بودهاند. این بار توجه بر تحلیل شرایط واقعی سایت، تعامل میان ساختمان و محیط، و بررسی دقیق زمینه و کیفیتهای محلی در شکلدهی و بازنمایی طرح متمرکز شده است.
کانون وکلا (کانون وکلای دادگستری تهران)
پروژه کانون وکلا با وجود قطعه زمین باریک خود، دارای ویژگیهای برجستهای است: جذابیت فرم و استفاده خلاقانه از نوری که به عمق مجموعه نفوذ میکند و از طریق فضایی بسیار سبک، فضاهایی با نور طبیعی فراهم میآورد. با این حال، مشکلاتی نیز کیفیت پروژه را کاستهاند: تنش دائمی میان ساختمان و تابش آفتاب از سمت غرب، چیدمان ناهمگون فضاهای کار — که ناسازگار با نقش ویژه فضای خالی روشن میانی است — و خلأ طبقه همکف که فاقد روح زندگی است.
مجموعه ورزشی رفسنجان، نمای جنوبی
مجموعه ورزشی رفسنجان
مجموعه ورزشی رفسنجان که الهامگرفته از فرمهای باستانی معماری ایرانی است، دارای فرمهای برجسته، تناسبات ظریف و ترکیب زیرکانهای از مصالح هم در بخشهای بیرونی و هم در بخشهای داخلی ساختمان است. با این حال، طراحان جنبه دیگری از معماری ایرانی — یعنی منطق خاص آن — را فراموش کردهاند. سایه، الزام اساسی معماری اقلیم گرم و خشک، خود را به عنوان استعاره یا موضوعی انتزاعی در سطح شیشهای مایل که استخر را میپوشاند، نمایان میسازد.
کتابخانه ملی ایران
پروژه اجرانشده کتابخانه ملی نقطه عطفی در مسیر تغییر ذائقه میرمیران در طراحی است. با فرمی به یادماندنی و تأثیرگذار، که شاید بتوان آن را دراماتیکترین پروژه میرمیران تلقی کرد. درصورتی که پروژه تحقق مییافت، یکی از اصلیترین عناصر مفهومی و از قضا جذابترین عنصر شکلی آن — یعنی سطح شیشهای وسیع به عنوان پوشش نمادین وحدتبخش فرم مجموعه — بسیار مهم شده بود، هرچند که در آن شرایط اقلیمی خاص کارکردی ندارد.
کتابخانه کرج (با بهرام شیردل)
در کتابخانه کرج — کاری با همکاری بهرام شیردل — که میتوان آن را قهرمانانهترین پروژه میرمیران دانست، تغییر ذائقه طراحی او به اوج خود میرسد. طراحان طبقات را تا حدی در زمین فرو بردهاند تا به مفاهیم از پیش تنظیمشده و تناسبات نمای بیرونی وفادار بمانند. این یک نقص جدی برای پروژه است.
کتابخانه کرج (با بهرام شیردل)، ماکت معماری
نتیجهگیری
رویکردهای میرمیران در بسیاری از پروژههایش با مجموعهای از مضامین استعاری و مفهومی درگیر میشود. زبان، کلمات و مجموعه انتخابی از میان بشر متن بشری میباشند، ولکه از مرز نسبت و حدود آن نیز فراتر و به نظر مفهوم ریشهدار میباشد. با این حال، همچون بسیاری از معماریهای از این دست، پرسشی بنیادین پابرجاست: این جاهطلبیهای مفهومی تا چه حد به فضاهای عملکردی و قابل سکونت ترجمه میشوند؟ تنش میان استعاره و عملکرد، میان شاعرانه و عملی، شاید ویژگی تعیینکننده آثار میرمیران باشد — و همان چیزی است که همچنان هم تحسین و هم نقد برمیانگیزد.
اهمیت میرمیران به عنوان یکی از برجستهترین معماران معاصر ایران انکارناپذیر است. تمایل او به خطرپذیری، گسترش مرزهای فرم و مفهوم، و مواجهه هم با میراث معماری ایرانی و هم با سنتهای مدرنیستی بینالمللی، او را در جایگاهی منحصربهفرد قرار میدهد. با این حال، همین جاهطلبی گاه به پروژههایی منجر میشود که چارچوب مفهومی بر کیفیت تجربی محیط ساختهشده سایه میافکند. چالش ارزیابی آینده آثار او در تمایز میان قدرت ایده معمارانه و موفقیت تحقق فضایی آن نهفته است.