حفظ كرده است. اين راستة تجارى امروزه بيشتر در مقياس محلى استفاده مي شود، اما در حال تبديل به يك مركز توليد و فروش كفش، )در ارتباط با بازار بزرگ تهران( است. مسير اين بازار در اغلب ساعات روز پر رفت و آمد، شلوغ و سرزنده و محلى مناسب براى تعاملت اجتماعى ساكنان است. بيمارستان رازى در مرز جنوبى اين محله از بناهاى مهم محله است كه با حدود دو هكتار مساحت از طرف ميراث فرهنگى براى ثبت پيشنهاد شده است. حضور اين بيمارستان، محليت و خصوصيات مسكونى بلوك هاى اطرافش را به شدت كاهش داده كه در نتيجه بافت جنوب محله به توجه و برنامه ريزى مضاعفى احتياج دارد. جدا از تك پلك هاى با ارزش موجود در بافت محورهاى طرخانى، مغفورى و وزير دفتر كه مهم ترين محورهاى تاريخى محدوده اند، تلش شده در تعامل با سازمان فضايى كل محلة سنگلج، بر مرمت و بهسازى و نقش تاريخى و فرهنگى اين محورها تأكيد شود. حفاظت فعال در محور طرخانى، ارائة ضوابط خاص ساخت و ساز در كل محدودة مرمت و عناصر شهرى سنتى باقى مانده و طراحى شهرى ميدان شاپور به عنوان مكان سابق دروازة قزوين در دستور كار تهية طرح منظر شهرى محله سنگلج غربى قرار دارند. سياست گذارى هاى مربوط به جمعيت 20 هزارنفر در محدودة6 تراكم جمعيت در اين محله به نسبت بالست و سكونت هكتارى سنگلج غربى نشان مى دهد كه اين منطقه نسبت به متوسط تهران و منطقه، درصد 50) يك محدودة متراكم محسوب مى شود. تراكم پيشنهادى طرح تفصيلى نفر است كه 3900 درصد تراكم( به معناى كاهش جمعيت تا100 + سطح اشغال هر چند به دليل كمبود خدمات عمومى و عدم امكان تأمين اراضى مورد نياز براى ايجاد كاربرى هاى خدماتى مورد نياز جمعيت ساكن و اضافه جمعيت احتمالى قابل توجيه است، با سياست هاى كلى، از جمله جلوگيرى از مهاجر فرستى و متروكه شدن ساختمان ها و تغيير در توازن اقشار و اقوام ساكن در منطقه مغايرت دارد. در حال حاضر بخش عمدة ساكنان سنگلج غربى را ساكنان اصيل محله تشكيل مى دهند كه با وجود بافت قومى مختلط و گوناگون، اعتماد و همبستگى اجتماعى قابل توجهى در اين محدوده به چشم مى خورد. در ضمن، به دليل درصد بالى مالكيت شخصى خانواده ها بر محل سكونتشان و ارتباط و تعاملى كه با هم دارند، تمايل ساكنان به مشاركت در بهسازى و نوسازى زياد است. پيشنهاد پروژه در اولويت قرار دادن بهبود كيفيت كالبدى، افزايش نفوذپذيرى و سهولت دسترسى به خدمات است كه موجب افزايش تعلق خاطر ساكنان بومى و جذابيت بافت براى سكونت طبقة متوسط مي شود و روند رو به رشد مهاجرت قشرهاي كم درآمد به اين بافت را متوقف مي كند. سكونت مهم ترين نقش اين محله است، بنابراين توسعة فعاليت هاى توليدى به ويژه فعاليت هاى توليدى وابسته به بازار و انباردارى در سنگلج غربى از طريق محدوديت هاى اعمال شده ممنوع خواهد بود. درعين حال ارزش افزودة اقتصادى ناشى از ارتقاي كيفى سكونت در محله، توسعة فعاليت هاى انباردارى را از نظر اقتصادى توجيه ناپذير مي كند. فضاهاى همگانى و گذران اوقات فراغت: اگرچه بافت فرسودة محلة سنگلج امكان تملك در مقياس وسيع و ايجاد فضاهاى باز همگانى متعدد و بزرگ را فراهم نمى كند، اما در طرح تفصيلى منطقه گشودگى هاى فضايى متعددى در مجاورت معابر براي ايجاد پاتوق هاي محله پيش بينى شده كه به همراه پارك موجود شمال شرقى محدوده، فضاهاى مكث و توقف لزم در شبكة عبور و مرور پياده را تشكيل مى دهند. علوه بر اين ها بازارچة طرخانى به عنوان فعال ترين و سرزنده ترين محور موجود در محدوده، در حال حاضر هم مهم ترين فضاى همگانى سنگلج غربى به شمار مى آيد و تقويت آن به شكل دهى سازمان فضايى محدوده كمك خواهد كرد. هر چند محلة سنگلج زمانى محل استقرار باغ هاي حاشية شهر تهران بوده، امروزه اثرى از باغ هاي قديم باقى نمانده. ايجاد فضاهاى سبز در كنار فضاهاى همگانى، توسعة فضاهاى سبز خطى در محورهاى اصلى به ويژه محورهاى طرخانى، مغفورى و وزير دفتر مى تواند در كوتاه مدت چهرة محله را تغيير دهد. استفاده از عنصر آب در محور مغفورى در كنار درختانى كه در آينده به اين محور اضافه مى شوند، مى تواند مسيرى مفرح و خرداد ادامه يابد.15 چشم نواز در محدوده ايجاد كند كه تا شمال محله و خيابان اگرچه برنامه ريزى براي گذران اوقات فراغت شهروندان مى بايد در قالب برنامه هاى بلندمدت و ميان مدت مديريت شهرى صورت پذيرد اما پيشنهاد مشاور توجه به مداخلت كوتاه مدت و نسبتاً كم هزينة كالبدى در مقياس محلت است. ايجاد فضاهاى سبز، مراكز فرهنگى و ورزشى از ابتدايى ترين اقداماتى است كه در كوتاه مدت بر ارتقاي كيفيت سكونت ساكنان محله مؤثر خواهد بود. با توجه به نياز ساكنان دو مجموعة فرهنگى در محدوده پيش بينى شده كه يكى از واحدها، با توجه به استقرار در مركز بافت هاى مسكونى محله، مى تواند انحصاراً به فرهنگسراى كودكان اختصاص يابد. دربارة راستة تجارى طرخانى، ممنوعيت عبور وسايل نقلية موتورى در بيشتر ساعات شبانه روز در اين محور توصيه شده كه به اين ترتيب، بازار طرخانى به مكانى ايمن براى تردد و تعاملت اجتماعى بدل خواهد شد. طراحى كف سازى، جداره ، ساماندهى كارگاه هاى موجود و توسعة فضاى سبز خطى از مهم ترين اقدامات بهينه سازى بازارچة طرخانى به عنوان يك فضاى همگانى است. همچنين جانمايى فضاهاى سبز متعدد در مقياس واحد همسايگى علوه بر بهبود كيفيت فضاى شهرى موجب امنيت و سرزندگى هر چه بيشتر بافت خواهند شد. تجميع و نوسازى محدود به تجربه ثابت شده تعيين محدوده هاى وسيع تجميع و نوسازى، غير اجرايى و غيرواقع بينانه است كه خوشبختانه سازمان نوسازى شهر تهران نيز اين سياست خود را در خصوص نوسازى محلت فرسوده تغيير داده است. پيشنهاد مشاور استوار كردن روية نوسازى در محلة سنگلج بر نوسازى و مرمت تك پلك ها بر اساس ضوابط ارائه شده است، با اين تبصره كه آن دسته از محدوده هاى مسكونى كه از نظر شناسه قلمرو )حوزه تأثيرگذاري( محدوده طرح سازمان فضايي پيشنهادي حوزه محلي خدماتي كه محصوريت - توده هاي ساختماني با لبه فعال تجاري و پيوستگي بدنه را در امتداد خيابان ايجاد مي كنند حوزه هاي ورودي كه با روش هاي طراحي خوانا مي شوند. محورهاي شرياني محدود كننده حوزه نشانه هاي قابل رويت )عناصرشاخص معماري( محورهاي پيشنهادي پياده محورهاي سواره اصلي محورهاي سواره فرعي فضاهاي باز در مقياس محله گره هاي اصلي دراطراف بافت حوزه هاي شاخص فعاليت خدماتي كه - تجاري- توده هاي ساختماني با لبه فعال مسكوني محصوريت و پيوستگي بدنه را در امتداد خيابان ايجاد مي كنند پيشنهاد ايجاد لبه هاي متداوم در امتداد خيابان هاي درون خدماتي- تجاري- بافت با كاربري هاي مسكوني حوزه هاي گره گاهي بافت كه به عنوان فضاهاي شهري طراحي مي شوند.
\\nكالبدى قابل نگهدارى نيستند و به علت ريزدانگى قطعات پس از اعمال تعريض هاى پيشنهادى، امكان نوسازى با ضوابط ارائه شده را ندارند، به عنوان محدوده هاى تجميع و نوسازى مشخص خواهند شد. تأمين پاركينگ: ضريب پايين مالكيت خودرو در ميان خانوارهاى ساكن در محدوده و عدم امكان تردد اتومبيل در بسيارى از معابر بافت موجب شده تاكنون معضل كمبود پاركينگ در داخل بافت چندان چشم گير نباشد، اما با اجراى طرح تعريض معابر كه امكان تردد سواره در بيشتر نقاط بافت را فراهم مي كند، بايد مسئلة تأمين پاركينگ براى خانوارهاى ساكن و صاحبان مشاغل موجود در بافت مورد توجه قرار گيرد. تمام دستگاه هاى ذيربط متفق اند كه در بسيارى از بافت هاى فرسودة قديم امكان درصد پاركينگ وجود ندارد. در اين محدوده نيز به نظر مى رسد استفاده از 100 تأمين پاركينگ هاى جمعى مقرر براى منطقة تاريخى، بتواند چاره ساز باشد. در نهايت با توجه به اينكه پاركينگ برخى از واحدهاى مسكونى، به ويژه واحدهايى مترمربع ساخته مى شوند، در خود قطعه تأمين 200 كه در اراضى مسكونى بالى خواهد شد، و اينكه معابر موجود در بافت در يك دورة زمانى بلند مدت تعريض خواهند شد و شرايط خيابان ها در اين مدت، امكان استفاده از بخشى از فضاهاى معبر براي پارك حاشيه اى را فراهم مى كند و علوه بر اين وجود دو قطعه پاركينگ و تعميرگاه در شمال و جنوب ميدان شاپور )كه پيشنهاد مشاور تبديل آن ها به پاركينگ طبقاتى است، با حفظ كاربرى و تملك اراضى مجاور و تغيير الگوى استقرار واحدهاى خدماتى(، به نظر مى رسد منطقه دچار مشكل كمبود پاركينگ نخواهد شد. ايمنى و تأمين امنيت: تأمين ايمنى ساكنان در مقابل بلياى طبيعى مهم ترين عامل تلش در نوسازى بافت هاى فرسودة شهرى به شمار مى آيد. پيش بينى تلفات زياد انسانى در بافت هاى فرسوده در صورت وقوع زلزله در تهران، موجب اولويت نوسازى چنين بافت هايى شده. گرچه با توجه به نوع مصالح به كار رفته در بناهاي قديمى مو جود در محلة سنگلج غربى، مناسب ترين گزينه از جنبة فنى تخريب و بازسازى بناها با مصالح بادوام و مقاوم در برابر زلزله است، اما محدوديت هاى مالى، محدوديت هاى موجود در اسكان موقت ساكنان و مهم تر از آن ويژگى هاى معمارى و شهرسازى تاريخى بافت هاى كهن، انتخاب اين گزينه را ناممكن مى كند. براين اساس با توجه به محدوديت هاى موجود و اولويت هاى اقدامات نوسازى در پهنه هاى تجميع و نوسازى ، ساختمان هاى باارزش كه نيازمند مرمت و استحكام بخشى هستند و ساختمان هايى كه مداخله در آن موجب افزايش فورى نفوذپذيرى در بافت خواهد شد مشخص شده اند. بايد توجه داشت يكى از دليل تلفات زياد احتمالى در بافت هاى فرسوده عدم امكان امدادرسانى به مصدومان است كه با تعريض معابر و پيش بينى هاى لزم تا حد زيادى برطرف خواهد شد. نوسازى و استحكام بخشى ساير بناها نيز به تدريج و در قالب ضوابط تشويقىِ ارائه شده در طرح انجام خواهد شد. در زمينة امنيت اجتماعى، سنگلج غربى با مشكل چندانى رو به رو نيست و پيوندهاى اجتماعى محله در سطح مطلوبى قرار دارد و فشردگى بافت و فقدان فضاهاى رها شده و غير قابل دفاع، امكان نظارت عمومى بر فضاهاى شهرى محدوده را فراهم كرده. علوه بر اين فشردگى بافت، تردد وسايل نقليه موتورى را محدود كرده و از اين لحاظ نيز تردد پياده در بافت با مشكل جدى روبه رو نيست. پيشنهاد مشاور براى افزايش ايمنى تردد پياده، آرام سازى تردد سواره درمحور مغفورى و پياده سازى بازارچة طرخانى است. اصفهان، فوق ليسانس معماري از دانشگاه تهران، دانشكدة 1334 * فريبرز جبارنيا متولد هنرهاي زيبا و مديرعامل مشاور باغ انديشه است.
\\nمقدمه اى بر مديريت پروژه هاى مرمت و بازسازى بناها و محوطه هاى تاريخى مهرداد بهمنيMehrdad Bahmani AN INTRODUCTION TO THE MANAGEMENT OF RESTORATION PROJECTS OF HISTORICAL MONUMENTS AND SITES IN TEHRAN شناخت تاريخ از راه شناخت انديشة انسانى مقدور است. يكى از راه هاى شناخت انديشة انسانى، شناخت مصاديق عينى اين ساختار ذهنى است. به عبارت ديگر تجلى عينى ذهن انسانى در منظر فرهنگى و به طور خاص در ميراث فرهنگى و به طور خاص تر، در محوطه ها و بناهاى تاريخى مشهود است. به همين دليل ضرورت شناخت، حفاظت و نگهدارى اين محوطه ها و بناها به عنوان سند قابل پژوهش تاريخى، گروه هاى مطالعاتى، طراحى و اجرايى را به اين عرصه وارد مى كند. اين ورود به منظور شناخت )مطالعه و لحاظ در برنامه هاى توسعة شهرى(، و برنامه ريزى و طراحى )طراحى حفاظت از اين بناها متناسب با ويژگى هاى تاريخى( و حفاظت )براي حفظ اين مصاديق براى آيندگان و جلوگيرى از تخريب و آسيب آن ها( است. حوزة مرمت و بازسازى بناها و محوطه هاى تاريخى به سه بخش فعاليت هاى نظرى )نظريه پردازى، آموزش و ترويج( و فعاليت هاى طراحى و فعاليت هاى اجرايى )تملك، بازسازى و كاربرى( تقسيم مي شود. در حوزة اجرايى سه گروه فعاليت مي كنند: مجريان بخش دولتى )وزارتخانه ها و...( در عرصة بناها، محوطه ها، بافت ها -1 .و... . كاخ گلستان بخشى از اين ساختمان هاست مجريان بخش عمومى )شهردارى ها، نهادها و...( در بناها، محوطه ها، -2 . ...بافت ها و مجريان بخش خصوصى )صاحبان املك، گروه هاى سرمايه گذارى -3 .خصوصى و...( به ويژه در بخش بناها البته در اينجا روى سخن با آن بخش از مجريان بخش دولتى، عمومى و حتى خصوصى نيست كه به رغم قوانين هرچند ناقص با تخريب آگاهانه، بناهاى تاريخى فضاها و فرهنگ عمومى را به قيمتى ناچيز به دللن و بساز بفروش هاى شهرى ارزانى مى دارند. در بخش دولتى مرمت بناها و محوطه هاى تاريخى عمدتاً براي بازسازى ساختمان هاى موجود يا خريدارى شده در خدمت سازمان هاى دولتى، و محوطه هاى اطراف آن هاست. بازسازى ساختمان وزارت امور خارجه و محوطة آن، ادارة پست در خيابان امام خمينى)سپه(، سازمان ثبت و احوال، ساختمان قزاق خانه، ساختمان پخش شركت نفت و ... در محوطة تاريخى ميدان مشق، عمارت باغ دربند، مدرسة دارالفنون، خانة قوام )موزة آبگينه(، خانة عدل )انجمن حكمت و فلسفه(، خانة مشروطيت تبريز و عمارت مسعوديه، و بسياري ساختمان ها در اصفهان، يزد، تبريز و ... از آن جمله اند. در بخش عمومى از مرمت و بازسازى ساختمان هايى مثل بانك ملى ايران، خانة دكتر شريعتى، خانة دكتر چمران، ... بازسازى و مرمت بسيارى از مساجد همچون مسجد سپهسالر )مدرسة شهيد مطهرى(، مدارس علميه و بازار و... مى توان نام برد. در بخش خصوصى مرمت و بازسازى بسيارى از خانه هاى تاريخى را صاحبان يا خريداران جديد به قصد حفظ وضع موجود يا تغيير كاربرى به رستوران، مهمان خانه، فروشگاه، موزه و.. انجام داده اند. مرمت و بازسازى بناها و محوطه هاى تاريخى توسط بخش دولتى داراى ويژگى هاى زير است: ـ معمولً اين بناها از نظر قدمت تاريخى، تعداد، ارزش و كيفيت تزئينات، 1 وسعت بناها و محوطه هاى داخلى و بيرونى، ثبت آثار ملى و استفاده هاى بيش از ظرفيت كالبدى در كاربرى هاى نامناسب، خاص اند. عوامل فوق خود سبب هزينه هاى قابل ملحظه در مرمت و بازسازى اند. در بسيارى از اين بناها تنها مقاوم سازى سازه اى براي زلزله يا بازسازى بسيارى از تزئينات خاص از ساخت، اسكلت، يا خود بنا پر هزينه تر است، ولي ضرورت حفظ آن ها شاخص هزينه هاى فوق را منطقى مى سازد. ويژگى هاى برشمرده و مشكلت غير فنى پروژه هاى فوق، حساسيت خاصى -2 را سبب مى شود، كه بسيارى از مديران و ادارات فنى دولتى از عهدة آن برنمى آيند و لزوم حضور شوراى راهبرى كه بتواند تصميمات اصلى پروژه را كه (عمارت شهرباني سابق )وزارت امور خارجة فعليOld police central station, now foreign affair ministry
\n