کلیسای مریم مقدس، جلفا، اصفهان

رتبة سوم: دفتر معمارى ديگر •تيم طراحى: عليرضا تغابنى، حميد عباسلو، شهاب رمضانى، روح االله رسولى •همكاران: سمانه مظفر، مجيد جهانگيرى، يگانه قزل لو، نويد غفارى •مشاور سازه: مجيد قره خانى نيا •مشاور لندسكپ: بابك صدرى 3rd place: Next Office •Design team: Alireza Taghaboni, Hamid Abbaslou, Shahab Ramezani, Rohollah Rasoli •Associates: Samaneh Mozafar, Majid Jahangiri, Yeganeh Gezellou, Navid Ghafari •Structural consult- ant: Majid Ghareh Khaninia •Landscape consultant: Babak Sadri استراتژى طراحى در اين پروژه حفظ درختان به همراه ايجاد تنوع ديد و حداكثرى كردن آن در واحدهاى مسكونى بود، به اين شكل كه كل ساختمان حجمى يكپارچه در نظر گرفته شد كه در نواحى درختان از حجم آن كاسته مي شود، گويى درختان باعث خوردگى حجم سفيد شده اند ، نواحى خورده شده شامل تراس ها و پنجره ها و نورگيرها، از جنس چوب و ديواره هاى صلب بيرونى بتنى و به رنگ سفيد خواهند بود. كاستن از حجم اصلى به گونه اى است كه عقب نشينى هايى دردل هر واحد به وجود بياورد و با اين عقب نشينى ديدهاى متنوع ترى در جهت هاى گوناگون براى هر واحد فراهم كند )شكل هاى الف و ب(. اهميت اين مسئله به دليل ديدهاى جذابى كه از طبقة شش به بال در شمال و از طبقة چهار به بال در جنوب وجود دارد، بيشتر به نظر مى رسد. در نهايت فقط پنج درخت جابه جا شده اند )شكل هاى الف و ب(. وجود ديوارة صلب سازه اى در پيرامون زمين باعث عملكرد سازه اى بهتر و سبك تر شدن سازه و كوچك شدن ابعاد ستون هاى داخلى مي شود. ساختمان در هر طبقه چهار واحد و دو راه پله و آسانسور دارد كه به وسيلة راهرويى با هم ارتباط دارند. دو طبقة باليى نيز به سه واحد دوبلكس اختصاص داده شده. در طبقة يازدهم نيز حياط بزرگى براى استفادة همة واحد ها در نظر گرفته شده است )شكل د(. پاركينگ و فضاهايى مثل سالن سينماى سه بعدى، سالن 218 در زيرزمين تعداد اسكوآش و استخر جانمايى شده است. فضاى همكف به شكلى طراحى شده كه انگار جريان پياده از ميان جزيره هايى عبور مي كند و از خيابان به فضاى حياط اصلى مي رسد. در حقيقت فضاى همكف پر است از فضاهاى نيمه باز مسقف يا غير مسقفى با انبوه درختان كه گياهان آويخته از تراس هاى طبقات بال، فضايى جذاب مانند كوچه باغ هاى قديمى ايجاد مى كنند )شكل هـ(. در اين فضا سرسراها، نگهبانى ها و سالن اجتماعات ساكنان تدارك ديده مى شود. دوگانگى درون و بيرون و تضاد بين فضاى تكه،تكه / پوسته، پوستة چوبى پر چين و شكن داخل حجم كه به دليل ارتباط با درختان تناسبات عمودى به خود گرفته با ديوارهاى يك تكة سفيد عمودى، شخصيت بصرى قوى به وجود آورده و ساختمان هم در مقياس شهرى )از ديد شهروندان و از دور( و هم در مقياس محله اى )ساكنان و هم محله اى ها( با مخاطبان ارتباط برقرار مى كند. در قسمت هاى چوبى، از عشقه استفاده خواهد شد، گياهى پيچكي كه با توجه به ميزان نور آفتاب و دورة گلدهى مناسب اين پروژه است. شكل ب شكل الف شكل ه شكل د

\\n

دارد، فضاى محراب يا كرسى خطابه با تزئينات ظريف گل و برگ نيز در انتها با چند پله در سطحى بالتر از جايگاه نمازگزاران مشخص شده است. در زير محراب دخمه اى درون خاك وجود داشته كه به كار تدفين مى آمده، نورگيرى طبيعى سالن از گنبد كوچكى در سقف و همچنين از پنجره هاي كوچكى در ارتفاع و در محدودة راهروى غلم گردشى سالن تأمين مى شده است. گزارش مسئول مرمت كليساى حضرت مريم حاوى نكات جالبى در خصوص پيشينة كليسا و وجود عزمى جدى براى ترميم آن در دوران اخير است، و در آن اشاره شده: »طرح اولية كليسا بر اساس مستندات تصويرى داراى يك سالن مركزى بزرگ بوده كه از تمامى جوانب در ميان ساختمان هاى ديگرى قرار مى گرفته است، همان گونه كه آمد در احداث مدرسة موسوم به مدرسة فرانسوى ها در جبهة شمالى كليسا عملً يكى از بناهاى حايل فضاى كليسا تخريب و سبب بروز تخريب ها و ايجاد ترك ها و شكست هايى در طاق سالن اصلى و پايه هاى بنا شده بود، خوشبختانه كار مرمت و ايجاد سازواره اى براى تحكيم و تقويت عناصر اصلى و در شرف انهدام كليسا توسط سازمان ميراث فرهنگى و با مشاركت سفارت واتيكان در ايران و نمايندگان انجمن ملى آناستازيس با 1384 ( از ايتاليا و بر اساس انعقاد يك تفاهم نامة مشترك در سالNGO) تعبية تمهيداتى نظير شمع گذارى و ايجاد ديواره هاى حائل در داخل و خارج از سالن به منظور جلوگيرى از تخريب بيشتر به صورت يك اقدام عاجل عملى گرديد و در ادامه اقدامات لزم براى ترميم تخريب ها و تحكيم پيكره و سازه هاى اصلى آن صورت پذيرفته است.« كليساى حضرت مريم در طول دوران طولنى چهار سلسلة حكومتى در ايران دستخوش بيشترين تغييرات ساختارى در كالبد خود شده است، در واقع بناى كليساى كوچك اوليه در دوران شاه عباس اول، با توجه به نياز اين اقليت مذهبىِ استقرار يافته در جلفا، به كليساى بسيار بزرگ ترى تبديل شده، به گونه اى كه از كليساى پيشين بقاياى اندكى باقى مانده، تغييرات در كالبد كليساى جديد مدام ادامه يافته تا جايي كه به رغم وجود اطلعاتى حاكى از ساخت كليساى حضرت مريم در دوران صفويه، شواهد بسيارى نيز حاكي از معمارى مرتبط با دوران قاجار در آن وجود دارد. بر اساس بررسى هاى مرمتى و مطالعات انجام شده، ساخت مدرسـه فرانسـوى ها سبب بـروز تغييرات ماهـوى زيادى در كالبد كليسا شده، در عمل، وضعيت كنونى و فضاهاى به جاى مانده در محدودة كليسا انجام عمليات ساختمانى در دوره هاى زمانى متفاوت و دخالت هاى مكرر در آن را اثبات مى كند. اين امر نه تنها در مورد سازواره و اركان اصلى معمارى بنا، بلكه در فضاى داخلى و تزئينات نمازخانه نيز مشهود است، در بررسى هاى متخصصان مرمتـى سازمان ميــراث فرهنگى، مشخص شد زير سطــوح تزئينى كليسا ، تزئينات و نقاشى هاى ديگرى وجود داشته كه در زير لية جديدترى از نظر پنهان شده اند. شالودة بناى كليسا بر بستر نسبتاً متراكم و مقاومى از خاك ، با استفاده از گلِ شفتة آهك ساخته شده و روى آن ديواره هاى قطور و باربر تالر نمازخانة اصلى كليسا تماماً از خشت خام ساخته شده اند، ديواره هاى چهار جانب فضاي مذكور نيز همگى خشتى هستند، اما مصالح تويزه هاى اصلىِ روى ديوارهاى باربر آجر پخته شده است و شكلى نيم دايره دارند، پوشش طاق هاى حدفاصل اين تويزه ها نيز همچنان خشتى و به شكل تيغه اى است. استفاده از تيرهاى چوبى به صورت كلف در بطن قوس هاى پوششى در دو جهت متقاطع، و در شروع شكل گيرى تويزه ها با هدف مهار و تحكيم سازه در قسمت فوقانى بنا و جلوگيرى از رانش تويزه ها به سمت خارج بوده كه به نظر مى رسد تا پيش از ساخت مدرسة فرانسوى ها و تخريب بخش هايى از ساختمان هاى جانبى به درستى عمل مى كرده اند. كليساى حضرت مريم داراى دو ورودى در شمال و جنوب است و ورودى جنوبى با عبور از دالن بسيار طويلى مستقيماً به حياط مرتبط مى شود، اما ورودى شمالى ابتدا مراجعان را به فضاى مربع شكل كوچك و تاريكى

\n