شامیل محمدزاده، متولدِ ۱۳۲۴ در بندرِ انزلی، فوقلیسانسِ معماری از دانشگاه شهید بهشتی در ۱۳۵۱. او از ۱۳۴۶ همکاری با مهندسان مشاور و دفاترِ مهندسی را در زمینهٔ طراحی و نظارت شروع کرد و در چند مسابقهٔ معماریِ داخلی و خارجی شرکت داشته است. حجمِ کارهایی که محمدزاده در زمینهٔ بناهای مسکونی، فرهنگی، تفریحی، ورزشی، صنعتی و نظامی ــ از طراحی گرفته تا نظارت و ادارهٔ کارگاه ــ در آنها مشارکت داشته، بسیار زیاد است، و همین تجربهٔ متنوع و طولانی، پختگیِ کنونیِ او در طراحی و ورزیدگی در اجرا را باعث شده است.
محمدزاده در طولِ همکاریِ طولانیِ خود با مهندسان مشاورِ آرتک، در طراحیِ مجموعههای ورزشیِ استخرِ سرپوشیده و سالنِ چندمنظورهٔ بانوانِ تبریز، استادیومِ پنجاههزارنفریِ تبریز و استادیومِ هفتادهزارنفریِ اصفهان مشارکت داشته است. محمدزاده به موازاتِ همکاری با مشاوران دیگر، دفترِ شخصیِ خود را نیز اداره میکند. ساختمانِ اداریِ خانم صارمی، ساختمانِ اداریِ آقای مغزی، پروژهٔ مرکزِ ارتباطاتِ جهانِ اسلام، و طرحِ مسابقهٔ سینما آزادی از کارهای شخصیِ اوست.
بعدِ شاعرانهٔ تکنولوژی — کامران افشار نادری
یکی از وجوهِ مهمِ معماری، تکنولوژیِ ساختمان است. منظورم طبیعتاً روشهای حلِ مسائلِ فنی از قبیلِ ایستایی و گرمایش و سرمایشِ ساختمان نیست: بعدِ شاعرانهٔ تکنولوژی مدِ نظرم است. معماری میتواند عمدتاً معطوف به فرم باشد؛ در چنین حالتی وظیفهٔ تکنولوژی تحقق بخشیدن و عملی ساختنِ فرم است. مصالح و اجزاءِ فنی «هستند» ولی «حضور» ندارند؛ فقط سطوحِ مجرد، رنگها و احجام خودنمایی میکنند. ساختمان به ماکتی بزرگشده میماند که فاقدِ جنسیت است و گویی جسمِ آن اسکلت ندارد.
معماری ماهیتاً هنری ناخالص است و نمیتوان آن را به بحثِ فرم تقلیل داد. با بتنِ مسلح میتوان فرمهای متنوعی تولید کرد؛ این مصالح به طراح این امکان را میدهند که با آزادیِ یک مجسمهساز به خلقِ اثرِ خود بیندیشد. تأسیسات نیز امروزه به گونهای هستند که میتوانند تنها به صورتِ یک خدمت ــ و نه «حضورِ فیزیکیِ» ملموس ــ به کار روند. سازه، تأسیسات و جنسیتِ مصالح، چنانچه به تنِ آن بنا گرفت و به هر شکلی درآمد، فلزِ زبانِ خود را دارد و کسی که بخواهد با آن حرف بزند باید قواعدِ آن زبان را بشناسد. سنگ نیز به همین صورت است و زبانِ خود را دارد؛ رگههای سنگ و رنگِ غیریکدستِ آن در ارادهٔ طرح دخالت میکنند. برای استفاده از سنگ باید با آن کلنجار رفت. برای کسی که مصالح، جنسیتها، سازه، تأسیسات و جزئیاتِ اجرایی را واردِ معماریِ خود میکند، خلاقیت به معنی یافتنِ بهترین و مؤثرترین روش برای بهکار گرفتنِ همهٔ این عناصر و قابلیتهای ساختمان به مفهومِ فیزیکیِ آن است.
این معماری یکصدم یا یکدویستمِ اندازهٔ اصلی نیست که به روشِ معجزهآمیزی بزرگ شده باشد؛ معماریِ «یک یکم» است، که در آن هر جزء در ابعادِ واقعی خلق و طراحی شده است. بنابراین توجه به تکنولوژی نشانهٔ ضعفِ معماری در مقابلِ مهندسی نیست، بلکه به معنی گسترشِ ابعادِ زیباییشناسی و توسعهٔ فعالیتِ خلاقه در مراحلِ طراحیِ اجرایی و اجرایِ ساختمان است. معماری ــ نظیرِ نقاشی و موسیقی ــ ضمنِ اجرا خلق میشود، و بدونِ توجه به امکاناتِ بیشمارِ اجرایی نمیتواند شکوفا شود.
اگر خواسته باشم مثالی بزنم و طراحی را معرفی کنم که معماری را همچون موسیقی مینوازد، قطعاً شامیل محمدزاده از اولین کسانی است که از نظرم خواهد گذشت. ساختمانی که با سنگِ سرخ، با کنجکاوی و سماجتِ یک محقق، به تجربه و اجرای دهها یا شاید صدها عنصرِ ساختمانیِ نمونه میپردازد. این ساختمانی است که با انسان حرف میزند. پوستهٔ بیرونی، نمای داخلی، سازه، تأسیسات، کف و سقف، هم به لحاظِ فنی و هم به لحاظِ زیباییشناسی، مجزا هستند و بنا به اصطلاح از «خوانایی»ِ کامل برخوردار است. ساختمانی صنعتی است که به صورتِ صنعتگرانه ساخته شده است ــ درست مانندِ یک الگو یا نمونه.
صنعتِ ساختمان هرگز با ابنیهای که به صورتِ صنعتی ساخته شدهاند به جلو نرفته است. این تکنولوژی است که صنعت را به پیش میبرد، و تکنولوژی از همین ابداعاتِ صنعتگرانه به وجود میآید. تمامیِ آثارِ معماریهای هایتک (High-Tech) به صورتِ صنعتگرانه تولید شدهاند؛ زیرا منحصر به فرد و پیشرو هستند. روشهای تولید به تَبعِ آن به وجود میآیند.
شامیل تاکنون آثارِ انگشتشماری را به وجود آورده است و از این بابت نمیتوان او را سرزنش کرد؛ تا در ایران کارفرماها و کسانی که نبضِ ساختمان در دستشان است حقیرانه، بیاتکا به نفس و بیاعتنا به اصالت و خلاقیت عمل کنند، شامیلها بیش از این نمیتوانند انجام دهند. در هر حال در بحثِ ما معیارهای کمی ملاک نیستند، و شامیل به مصداقِ همین چند کار آنچنان پختگی از خود نشان داده است که بهحق میتوان او را در ردیفِ بهترین معمارانِ ایران قرار داد.
ساختمانِ اداریِ آقای مغزی — کارفرما: حسن مغزی. طراحی و نظارت: شامیل محمدزاده. اجرا: امانی توسطِ کارفرما با مدیریتِ حسن مغزی. سرپرستِ کارگاه: شهرام رامتین و فرخنده عسگری. همکارانِ طرح: فرخ ملک، مجید جلوه، منوچهر باباهادی، محمد خلیلپور، سیروس پیلهرودی. تهیهٔ نقشههای اجرایی: روشنک صرافی، حمید میرزایی. سازه: مهدیزادگان. تأسیساتِ مکانیکی: پورزند، اتابکی (از مهندسان مشاور ستک). اجرایِ کانالهای تأسیساتی: کارلو سوله و بستِ ایران. شبکههای فلزی: شرکت گریتینگ، شکوهی. تأسیساتِ برقی: مهرام (از مهندسان مشاور آرتک)، شرکتِ ژیتال. تکنیسینهای اجرا ــ کارهای فلزیِ سبک: پیروز، ریموند، روبرت آقاجانیان؛ کارهای فلزیِ سنگین: حسامالدین. ساخت و ساز: استاد مولایی، استاد محمد. برق: شاهمرادیان. انتخابِ رنگ و رنگآمیزیِ داخلی: حسین غفاری. عکاس: عطاءالله امیدوار.
ساختمانِ اداریِ کارخانهٔ سیمانِ کارون — کارفرما: شرکتِ صنایعِ سیمانِ کارون. طراحی: شامیل محمدزاده با همکاریِ محمد خلیلپور.
ساختمانِ کنترلِ کارخانهٔ سیمانِ بوشهر — کارفرما: کارخانهٔ سیمانِ بوشهر. ساخت: شاهصنم. مهندسانِ مشاور: سازهاندیشان. طراحی: شامیل محمدزاده، محمد خلیلپور، منوچهر باباهادی.
ساختمانِ اداریِ خانمِ صارمی — خیابانِ کریمخان، ۱۳۶۱ ـ ۶۴. کارفرما: اعظم صارمی. طراح: شامیل محمدزاده. اجرا: امانی توسطِ کارفرما با مدیریتِ مهرداد صارمی. طراحی و محاسباتِ سازه و برق و تأسیسات برای ۱۰ طبقه انجام شده است، ولی تا کنون سه طبقه ساخته شده است.