شیگرو بان

شیگرو بان، در سال ۱۹۵۷ در شهر توکیو به دنیا آمد. بین سال‌های ۱۹۷۷-۸۰ در انستیتوی معماری کالیفرنیای جنوبی به آموزش معماری پرداخت. پس از آن در سال‌های ۱۹۸۰-۸۲ در مدرسهٔ معماری کوپر یونیون به تکمیل آموخته‌های خود پرداخت. مدت دو سال در دفتر آراتا ایسوزاکی کار کرد (۱۹۸۲-۸۳)، و در سال ۱۹۸۴ موفق به دریافت لیسانس معماری مدرسهٔ کوپر یونیون شد. نتیجهٔ مطالعات خود را در سال ۱۹۸۵ منتشر کرد. در سال‌های ۱۹۹۳-۹۵ استاد افتخاری معماری در دانشگاه هنر تاما، و از ۱۹۹۵ تا ۲۰۰۰ مشاور کمیسیون عالی سازمان ملل در امور مهاجران و پناهندگان (UNHCR) بود. شیگرو بان در سال ۱۹۹۷ برترین معمار جوان ژاپن شد و جایزهٔ JIA را دریافت کرد.

سوابق دانشگاهی او عبارت‌اند از: ۱) پروفسور افتخاری معماری از دانشگاه ملی یوکوهاما (۱۹۹۵-۹۹). ۲) پروفسور افتخاری معماری از دانشگاه نیهون (۱۹۹۶-۲۰۰۰). ۳) پروفسور مدعو دانشگاه کلمبیا (۲۰۰۰). ۴) عضو مدعو مرکز دونالد دانشگاه کلمبیا. ۵) پروفسور دانشگاه کیو.

بی‌تردید، تحصیل در مدرسهٔ کوپر یونیون تأثیر به‌سزایی در شکل‌گیری تفکر شیگرو بان داشته است. او ابتدا علاقهٔ بسیار زیادی به پنج معمار نیویورک داشت و بر اثر همین علاقه به مدرسهٔ کوپر یونیون وارد شد. در آن زمان سه عضو از پنج معمار نیویورک — جان هیدک، پیتر آیزنمن و ریچارد میر — در مدرسهٔ کوپر یونیون تدریس می‌کردند. تأثیری که جان هیدک بر شیگرو بان گذاشت، در آثار اولیهٔ او بسیار محسوس است (در ادامهٔ بحث به آن می‌پردازم). شیگرو بان تلاش خستگی‌ناپذیری جهت کشف روش‌های سازه‌ای نو از خود نشان داد و توانست آثار معماری بدیعی با این روش‌ها به وجود آورد. آثار او را می‌توان به دسته‌های زیر تقسیم کرد:

شیگرو بان در ادامهٔ تفکر هیدک، از خانه به‌عنوان مهم‌ترین فضای زندگی شروع به کار کرد. خانه‌هایی که او طراحی کرده بسیار متفاوت از خانه‌های طراحی‌شده توسط هیدک هستند. او در پروژهٔ Villa K (۱۹۸۷) — که تحت تأثیر خانهٔ دیوار هیدک است — به نقش دیوار در ساختمان توجه کرده است. ویلا از سه دیوار تشکیل شده است: دیوار خطی، که سیرکولاسیون خانه را سازماندهی می‌کند؛ دیوار منحنی؛ و عنصر سوم در پشت هر دو دیوار.

در پی ویلا K، شیگرو بان خانهٔ دیوار را در سال ۱۹۹۴ در محلهٔ ستاگایای توکیو ساخت — قرائتی پروریده‌تر از موضوع دیوار هیدک. خانهٔ دیوار جعبه‌ای پنج‌طبقه‌ای از دیوارهای سفید است، که بر روی پایه‌های لاغر بلند شده، و در آن یک دیوار منحنی یگانه، مقطع را سازماندهی می‌کند. از این دوره به بعد، صفحه‌های مسطح سفید این خانه‌ها، انحنای جسورانه و تفکیک دقیق میان فضاهای خدمت‌گرفته و خدمت‌دهنده، به امضای قابل‌تشخیص معماری مسکونی بان تبدیل شدند.

در یکی از پروژه‌های بسیار اولیه‌اش، خانهٔ مبلمان (۱۹۹۵)، بان مسئلهٔ معمولی نحوهٔ یکپارچه کردن مبلمان و سکونت را به یک کشف سازه‌ای بدل کرد. دیوارهای خانه خودشان واحدهای قفسه هستند؛ این واحدها، که از کارخانه حمل می‌شوند، با کنار هم گذاشته شدن دیوار را تشکیل می‌دهند. با همین یک تمهید سازه‌ای، خانه سریع‌تر ساخته می‌شود و دیوار، انبار و پارتیشن یکی می‌شوند.

در یک سری طراحی‌های نمایشگاه موزه‌ای در دههٔ ۱۹۹۰ — برای نمایشگاه Emilio Ambasz (۱۹۸۹) و دیگران — بان یک سامانهٔ نمایشگاه از تیوب‌های کاغذی و قاب‌های چوبی طراحی کرد، که بعدها بر تحول سازه‌های لوله‌مقوایی او اثر گذاشت.

شاخص‌ترین سهم بان در معماری، کار او بر سازه‌های لوله‌مقوایی و کاغذی است. خانهٔ کاغذی ۱۹۹۵ — خانه‌ای تفریحی در دریاچهٔ یاماناکا، نخستین استفادهٔ سازه‌ای از لوله‌های مقوایی که الزامات آیین‌نامهٔ ساختمانی را برآورده می‌سازند — کلیسای کاغذی ۱۹۹۵ که برای بازماندگان زلزلهٔ کوبه ساخته شد، گنبد کاغذی ۱۹۹۸ در هانوفر، خانه‌های الوار کاغذی، که برای پناهگاه آوارگان در کوبه و سپس در رواندا و ترکیه استفاده شد، و پاویلیون نمایشگاه هانوفر ۲۰۰۰ (با همکاری فرای اوتو)، شاخص‌ترین نمونه‌های این کارند. در همگی یک کوشش واحد دیده می‌شود: یافتن مصالحی که از نظر سازه‌ای کافی، قابل بازیافت، و به‌سادگی قابل حمل باشد، برای استفاده در پناهگاه‌های موقت یا سریع‌ساخته‌شده، و این کار را انجام دادن بدون مصالحه با کیفیت معمارانهٔ نتیجه.

در یک سری از خانه‌های اواخر دههٔ ۱۹۹۰ — خانهٔ پرده‌ای (Curtain Wall House) ۱۹۹۵ و خانه‌های اواخر آن دهه در Naked City — بان به مسئلهٔ دیوار بازگشت. در خانهٔ پرده‌ای، تمام نمای جنوبی توسط یک پردهٔ پارچه‌ای تک‌تکه جایگزین شده است، که ساکنان می‌توانند به دلخواه بکشند یا باز کنند. نتیجه، ساختمانی است که پوسته‌اش هم نفوذپذیر و هم معمارانه است — بازخوانی نرم و خانگی پردهٔ شیشه‌ای مدرنیستی.

در گروه‌های گوناگون آثار بان، آنچه معماری او را یکپارچه می‌سازد، یک نظم خاص است: او یک ابزار سازه‌ای — دیوار، لولهٔ مقوایی، پرده، واحد قفسه — را پدید می‌آورد و اجازه می‌دهد همان ابزار، معماری، مقطع و پلان را همزمان بنویسد. ازاین‌رو خروجی هم پیراسته و هم پرتنوع است — مسائل مختلف هرکدام در شرایط خود حل می‌شوند، اما همواره از طریق یکی از این ابزارهای مشخص.

^۱ Shigeru Ban.
^۲ Southern California Institute of Architecture.
^۳ Cooper Union.
^۴ Arata Isozaki.
^۵ Tama Art University.
^۶ Yokohama National University.
^۷ Nihon University.
^۸ Columbia University.
^۹ Donald Lab.
^۱۰ Keio University.
^۱۱ The New York Five.
^۱۲ John Hejduk.
^۱۳ Peter Eisenman.
^۱۴ Richard Meier.
^۱۵ Wall House.
^۱۶ Frei Otto.