طاق بستان، کرمانشاه

طاق بستان در اصل نام کوهی در استان کرمانشاه در محدوده پیرامونى و شرق شهر کرمانشاه است، در بدنه این کوه دو طاق عظیم که یکی کوچک تر از دیگري است، در پیشانى صخره سنگى عظیمى از دوران ساسانى به جاى مانده اند و سراسر پوشیده از نقوش برجسته و حکایت کننده اى هستند که به استادى تمام تراشیده شده اند. این دو طاق سنگى به دلیل قرارگیرى در بطن این کوه به همین نام خوانده مى شوند و یکی از مهم ترین آثار میراثى بازمانده از دوران شکوهمند امپراتورى ساسانیان در خارج از محدوده جغرافیایى استان فارس به شمار مى آیند. به جرئت مى توان ادعا کرد که هنر و معمارى شکوفاى حاکمیت طولانى مدت ساسانیان هیچ گاه به صورت شایسته مورد بررسى و واکاوى پژوهشگران قرار نگرفته است و جا دارد به این بهانه مختصرى درمورد چگونگى اعتلاى معمارى و مجسمه سازى در این دوران باشکوه نگاشته شود: اگرچه ساسانیان خود را بیش از همه میراث دار امپراتورى معظم هخامنشیان مى پنداشتند، اما از دوران اقتدار سلوکیان و اشکانیان و پیشرفت هاى آنان در پوشش سقف ها و مشخصاً ابداع گنبد و ایوان نیز متأثر بودند، معمارى آنان هرچند بر عظمت دیرینه پاى مى فشرد و آثار مهمى نیز به یادگار گذاشت، اما درعمل با معیارهاى معمارى عظمت طلب و فاخر هخامنشیان به مثابه نخستین امپراتورى واقعى در جهان )آن گونه که هگل مى گوید ( تفاوت هاى ماهوى بسیار داشت. در سال هاى آغازین شکل گیرى حکومت پادشاهى ساسانیان، اردشیر اول با ساخت کاخ فیروزآباد موسوم به »رام فیروزآباد« با بهره گیرى از معمارى پارتى، کاخى شاهانه و عظیم بنا نهاد که خود نشانه اى از ظهور قدرتى جدید در پایان 600 دوران حکومت پارتیان محسوب مى شد، قدرتى که به رغم گذشت بیش از سال از عصر طلایى هخامنشیان سعى در پیوستن به سلاله این امپراتورى نخستین ایرانیان و وجود نسبتى با آنان داشت. بنیان گذار این سلسله که هنوز فاقد اقتدار کافى و امکاناتى وسیع همانند پادشاهان هخامنشى بود، بر آن شد تا به مدد بهره گیرى از پیشرفت هاى حاصل در روش هاى ساخت و فن آورى و ابداع عناصرى مهم چون ایوان و سقف هاى گنبددار، قصر موردنظرش را به گونه اى متفاوت برپا کند، استفاده از قطعات ریزو درشت سنگ هاى ناتراش یا کم تراش و به کارگیرى ملات و کاربست شیوه هاى جدید مسقف کردن فضا، ساخت این کاخ را با شرایط بسیار سهل ترى ممکن ساخت، اما کوشش پادشاه جدید بر آن بود تا در حدامکان در پرداخت نهایى اقتباس لازم از جزئیات و تزئینات معمارى کاخ هاى تخت جمشید انجام پذیرد. یادآورى این مهم ضرورى است که سه عنصر مهم در طبیعت یعنى: خورشید، آتش و آب به مثابه نمادهاى مقدس دین زردشتى براى ساسانیان، قرن رو به 5/5 نقشى مضاعف یافت و در هنر و معمارى ایرانى که نزدیک به خاموشى نهاده بود، توان و نیرویى فوق العاده را القا کرد، ضمن آنکه عناصر سال حکم فرمایى این 427 بسیار ارزشمندى چون طاق، ایوان و گنبد طى