درآمد: نمایندگیهای خارج از کشور
کشور کوچک آلبانی، که بعد از جنگ جهانی دوم در زمره اقمار شوروی درآمد و تا این اواخر — یعنی تا فروپاشی شوروی و بلوک شرق — یک کشور کمونیست تندرو بود. به رهبری آشتیناپذیر آنور خوجه که پس از تعدیل استالینیسم در شوروی به چین گراییده بود، قبل از استقلال خود از تجزیه امپراتوری عثمانی در جنگ جهانی اول، مدت چهار قرن بخشی از قلمرو عثمانی به شمار میرفت. امروز آلبانی، مانند اکثر کشورهای آزادشده از بلوک شرق و قدم نهاده در راه دموکراسی غربی، وارث ساختار اقتصادی و اجتماعی از هم پاشیدهای است. اما طبیعت زیبای کنار دریای آدریاتیک، جنگلهای بکر و دستنخورده، آب و هوای مدیترانهای — تابستانهای تا حدودی گرم و مرطوب و زمستانهای معتدل — و جنبش ساخت و سازی که شهرهای آن را فرا گرفته است، زمینه پر وعدهای از حیات اقتصادی نوینی را نوید میدهد.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران که از دو سال پیش برنامه گسترده احداث نمایندگیهای خارج از کشور را پیش گرفته است و در این راستا طراحی سفارت ایران در تیرانا را، در زمینی که در یکی از مناطق مرغوب و فعال شهری تیرانا قرار دارد، به مهندسان مشاور تجیر واگذار کرده است.
نمایندگیهای خارج از کشور برای کشوری مانند ایران که هم دارای سابقه بسیار درخشان معماری و هم دارای مواضع فرهنگی در مقابل جهانی شدن است، در دهههای پشت سر قرار گرفتن مدرنیسم قرن بیستمی و ورود به هزاره سوم، به تجربهای بصری و فکری مهمی برای گروهی از معماران برجسته ایران تبدیل شده است.
علیاکبر صارمی میگوید: «در طول سفر به تیرانا — که در آغاز آن ناگزیر از اقامتی کوتاه در استانبول، مرکز تاریخی خلافت عثمانی، شدم — بنای قدیمی سرکنسولگری ایران در نزدیکی مجموعه ایاصوفیه و سلطان احمد فکر مرا به خود مشغول کرد. بنایی با پلان مرکزی پالادیویی و تزیینات باروک و رنسانس متاخر. اساساً همین بنای قرن نوزدهمی حال و هوای معماری اواخر قاجار را دارد که ترکیبی ایرانی-اروپایی است. به این فکر کردم که آیا این تلفیق و گفتگوی فرهنگی میتواند الگویی باشد برای طراحی سفارتخانههای جدید ایران، با این تفاوت که در طول کمتر از دو قرنی که از بنای سفارت ایران در استانبول میگذرد، معماری ایران تغییرات زیادی پیدا کرده و معماری جهان هم چندین دوره تحول را از سر گذرانده است. شاید مروری بر معماری ترکیبی ایران در این دو قرن و آموزههای کلی تاریخ معماری ایران، همراه با شناختی کلی از زمین و افق و روحیه شبهجزیره بالکان، توانسته باشد ما را در طراحی سفارت ایران در تیرانا راهنمایی کند.»
سفارت جمهوری اسلامی ایران در تیرانا — آلبانی
طراحی: علی صارمی، جواد بنکدار. گروه همکاران معماری: امیرعباس شیرازی، نادره نظری، هنگامه حسینی فیروزآبادی، علی امیری خورهه، ثمر صارمی. گروه همکاران فنی: سعید جباری، کاوه امیرامینی، علی چنگیزی، مهدی جعفرزاده. ماکت: پرهام حسیننژاد.
ساختمان همچون کوشکی در وسط زمین است که از هر چهار طرف نور میگیرد. ورودی اصلی از زیر یک ایوان بزرگ تشریفاتی میگذرد که با عبور دادن نسیم تابستانی، شرجی زیاد هوا را کم میکند، مخصوصاً که سقف نهایی ساختمان با فاصلهای نسبت به سقف اصلی قرار دارد. کل بنا بر روی صفحهای بلند قرار گرفته است، با پلههایی عریض به سوی ایوان ورودی اصلی. تعدادی ستون سقف نهایی را — که نورگیرهایی بر روی آن قرار دارند — بالاتر از سقف اصلی نگه میدارد. سعی شده است که ایوان و سقف و صفه تداعیکننده ایوان بهخود به صورتی امروزی باشند.
ساختمان برج بلور تبریز، ۱۳۷۹
گروه طراح: علیاکبر صارمی، جواد بنکدار، عبدالله مولوی. گروه همکاران معماری: امیرعباس شیرازی، نادره نظری، هنگامه حسینی فیروزآبادی، علی امیری خورهه، ثمر صارمی. گروه همکاران فنی: آرش مجاوریان، بهمن فرهمندآذر، احمد فخاری، ارشد محدودی. دیگر همکاران: خدیجه سیفدار، آرزو مهرپرور، صدیقه حیدری، حمید هادیپور.
برج بلور پروژهای تجاری-اداری بزرگ در مدخل شرقی تبریز — دروازه تهران — است که به مناسبت همین موقعیت دروازهای، به جای گسترش در چند بنا بر روی زمین، در یک بنای بلند نمادین متمرکز شده است، تا از فاصله دور برای مسافران واردشونده به شهر قابل رویت باشد، و به هنگام نزدیک شدن به شهر از بولور ۲۹ بهمن کاملاً در دید قرار گیرد.
به منظور توسعه هر چه بیشتر سطح دسترسی همکف به فضاهای تجاری و ایجاد تسهیلات هر چه بیشتر برای مراجعان، علاوه بر ردیف واحدهای تجاری سمت ورودی اصلی، با ایجاد حیاطی نیمطبقه گودتر از ورودی، و ارتباط به آن از طریق پلههای بسیار عریض در دو طرف، ردیف جدیدی از مغازههای همکف با آن به وجود آمده است. برای دسترسی به طبقات نیز از شیبراه و پلهبرقی استفاده میشود.
به منظور تأمین نیاز خریداران و مسافران، به تعداد کافی رستوران، اغذیهفروشی و قنادی در طبقه دوم پیشبینی شده است. رستوران بزرگ گردان در طبقه آخر قرار دارد که در عین حال محل مرتفع مناسبی است برای تماشای شهر. در طبقه ماقبل آخر، سالنهای مخصوص برگزاری جشنها و مهمانیها و رستورانهای مربوط به آنها قرار دارند. بقیه طبقات ساختمان به آپارتمانهای اداری، خدماتی و حتی مسکونی اختصاص یافته است. نمای ساختمان عمدتاً سنگهایی به رنگ روشن در ترکیب با آلومینیوم و شیشه است.
ساختمان اداری-آزمایشگاهی پالایش و پژوهش خون، ۱۳۷۹
طراحی: علیاکبر صارمی، جواد بنکدار. گروه همکاران معماری: امیرعباس شیرازی، نادره نظری، هنگامه حسینی فیروزآبادی، علی امیری خورهه، ثمر صارمی. گروه همکاران فنی: سعید جباری، کاوه امیرامینی، علی چنگیزی، مهدی جعفرزاده.
محل احداث ساختمان اداری-آزمایشگاهی شرکت پالایش و پژوهش خون، زمینی است روی تپه بین بزرگراههای شیخ فضلالله نوری، شهید همت و شهید چمران، کنار مجموعه تأسیسات پالایش خون و زیر برج مخابراتی در حال احداث میلاد.
مسئله اساسی طراحی پروژههایی بر روی این تپه و تپههای مشابه آنها در تهران آن است که هویت جغرافیایی، بنیان زیستمحیطی، زیبایی طبیعی و منظر شهری تهران در گرو کمترین دستکاری در شکل و حالت طبیعی آنها و جلوگیری از خاکبرداریهای تغییر شکلدهنده و ایجاد حجمهای بزرگ و شلوغ مخدوشکننده است.
در طرح ساختمان اداری-آزمایشگاهی شرکت پالایش و پژوهش خون کوشش شده است با اولویت دادن به نمای دور طرح — که در مقیاس منظر شهری در دید دهها هزار گذرندهای است که هر روز با اتومبیل از این مسیر میگذرند — نیازهای یک ساختمان هفتطبقه در حجم و فرمی ساده خلاصه شود و طوری روی تپه قرار گیرد که حداقل تخریب در محیط را به وجود آورد و تا آنجا که ممکن است از خطوط طبیعی تپه تبعیت کند.
ساختمان عملی در شیب طبیعی نسبتاً ۲۰ درصدی زمین قرار گرفته است که کمترین خاکبرداری را لازم داشته باشد، و برای ترمیم مجدد آن، محوطهسازی و فضای سبز به درون ساختمان کشانده شده است.
نمای ساختمان صفحهای است که بدون قطع شدن، دور تا دور ساختمان را میپوشاند، و دو سر آن در محل ورودیها و پلهها به هم دوخته میشود. در دو طبقه آخر آزمایشگاههای تخصصی، در سه طبقه وسط فضاهای اداری، و در دو طبقه زیرین رستوران و تأسیسات قرار دارند که روی هم حدود ۳٬۰۰۰ مترمربع زیربنا را شامل میشوند.