سازوکار قرن بیستم و معماری آلدو وان آیک

•NOTE “ARCHITECTURE IS VESSEL OF LIFE”, IN THE MEMORY OF SOHEILA BESKI ..............................2 •CRITIQUE & THEORY THE MECHANISM OF THE TWENTIETH CENTURY AND THE ARCHITECTURE OF ALDO VAN EYCK/ HERMAN HERTZBERGER ........................................................................................................3 VAN EYCK, ACCORDING TO PICTURES .............................................................................................9 TRAVELS IN SEARCH OF THE ELEMENTARY/ ROBERT MCCARTER ...................................... 11 MARTIN VISSER HOUSE ADDITION, BERGEYK, 1967-69 ..........................................................13 VAN EYCK, PLAYGROUNDS, AMSTERDAM, NL,1947-78 ............................................................15 HUBERTUS HOUSE, HOME FOR SINGLE PARENTS AND THEIR CHILDREN,AMSTERDAM, 1973-81 ...........................................................................................................................................18 OUR VITAL DEFECTS AND DEFICIENCIES/ ARASH OKHOVAT .................................................22 BAHONAR HOUSE, MALAYER, REZA KOULIVAND, MEMAR AWARD 2019, 1ST PLACE/ TEXT & PHOTO: KEYVAN SALIMI ...............................................................................................................24 •FROM IRAN SHOKATIEH SCHOOL, BIRJAND/ ZOHREH BOZORGNIA ...........................................................30 DEZFUL, FORGOTTEN ANCIENT CITY/ SARA ATTARROSHAN/ PHOTOS: MOHAMMAD AZARKISH......................................................................................................................................34 •PROJECT RAMSES WISSA WASSEF ARTS CENTRE,GIZA, EGYPT, 1974, RAMSES WISSA WASSEF ....38 HALAWA RESIDENCE, AGAMY, EGYPT, 1975, ABDELWAHED ELWAKIL, FOLKSTONE, ENGLAND, MASTER MASON: ALADDIN MUSTAFA .............................................................................................40 STONE BUILDING SYSTEM, DAR’A PROVINCE, SYRIA, 1990, RAIF MUHANNA, ZIAD MUHAN- NA, RAFI MUHANNA ......................................................................................................................42 PANAFRICAN INSTITUTE FOR DEVELOPMENT, QUAGADOUGOU,1984, ADAUA BURKINA FASO ...............................................................................................................................................44 WENDELL BURNETTE ARCHITECTS, ARIZONA .........................................................................46 •MEMAR AWARD PROJECTS, 2019 ............................................................................................50 •BOOKS & MAGAZINES ATTUNEMENT, ARCHITECTURAL MEANING AFTER THE CRISIS OF MODERN SCIENCE/ AL- BERTO PEREZ-GOMEZ .................................................................................................................70 • Editorial Director: Reza Amirrahimi • Editorial Staff (In alphabetical order): K. Afshar Naderi, M. Alizadeh, Z. Bozorgnia, A. Dror, N. Hakim, A. Izadi, H. Madjdabadi, M. Mohammadzadeh, B. Zirak • Cover: Aldo Van Eyck, Roman Catholic Church, The Hague, Netherland, 1963 -1969 Readers of the English texts, please notice that, according to Farsi writing, the pages are to be turned from right to left, but the order of the columns is in accordance with the English writing. Tel & Fax: 0098-21- 26400980-82 P. O. Box: 15875-7151/ Tehran, Iran/ E-mail: info@memarmagazine.com www.memarmagazine.com ISSN: 1684 -7490 Memar Channel: @memarnashr

Iranian Bimonthly on Architecture and Urban Design June - July 2020

کتاب هاى منتشر شده مؤسسه معمارنشر .براى تهیه این کتاب ها مى توانید با دفتر مجله معمار تماس بگیرید

«»معمارى ظرف زندگى است "ARCHITECTURE IS VESSEL OF LIFE" انتشار این شماره مجله معمار هم زمان با پنجمین سالى است که سهیل بسکى دیگر در میان ما نیست، یاد و خاطره اش گرامى. تعبیر »معمارى ظرف زندگى است« الهام گرفته از متنى است که خانم پخش 1388 بسکى براى فیلم کوتاهى که در ابتداى مراسم جایزه معمار سال . در این متن آمده: 1شد، نوشت »ساختمان و شهر ظرف زندگی اند، اما برخلف همه ظرف ها، که به مظروف خود شکل می دهند، در اینجا، این مظروف است که به ظرف شکل می دهد، و با چنان سرعت و ظرافت نامحسوس و شگفت انگیزي که انگار ظرف، نه از بتن و آهن و سنگ، که یاخته اي نرم تن است که تکثیر می شود، زادوولد می کند، تکه تکه می شود و هر دم به شکلی و رنگی در می آید؛ مثل جلبک هایی که در آب تکثیر می شوند و می توانند دریایی را بخشکانند؛ مثل کشند قرمز آب هاي خلیج فارس که دریا را سورمه اي کرده است. این ظرف در سرزمینی که از دیرباز، ساکنانش را از آفت دروغ پرهیز داده اند ـ چراکه چون خشکسالی و قحطی زندگی را می خشکاندـ چه بخواهیم و چه نخواهیم راست گو و فاش گو است. از دم خروس بزرگ تر است و از کوهان شتر، که بیچاره نمی تواند دول دول راه برود. بنابراین نمی توان در هزارتوهاي بحث و فحث و نظر و وهم و خیالت عرفانی و غیرعرفانی پنهانش کرد. آبرو می برد و البته اگر کسی دلش بخواهد و حاضر باشد دریچه اي را در ذهن خود بگشاید، بدیهیاتی را به یادش می آورد؛ چیزهایی را که مثل چاله چوله هاي خیابان هاي شهرهاي ما هستند و اگر زیرپایمان را نگاه نکنیم، سر می شکنند.« البته چنین تعبیرى تازه نیست، از حکیمان باستان ایران و چین و هند گرفته 2تا شاعران پارسى گویى مثل خیام تا نقاشان مدرن طبیعت بى جان مثل موراندى و معماران مدرنى مثل لوکوربوزیه، ظرف )پیمانه، سبو، کوزه، گلدان....( را نه تنها همچون شیئى کاربردى، بلکه همچون راهى براى ژرف اندیشى درباره انسان و طبیعت مى دیدند. لوکوربوزیه این برداشت را به روشنى توضیح مى دهد: »معمارى گلدان است. پاداش من براى هشت سال تلش )در لتورِت( دیدن عالى ترین چیزهایى است که درون گلدان رشد و توسعه مى یابند... ]صومعه[ از خودش حرف نمى زند. در داخل خودش زندگى مى کند. در داخل است که امر ، آنچه لوکوربوزیه »واکنش شاعرانه« مى نامید.3«.اساسى رخ مى دهد سهیل بسکى از عبارت »ساختمان و شهر ظرف زندگى اند« بهره مى گیرد. اما گفته پرمعناى آلدو وان آیک معمار برجسته هلندى مبنى بر اینکه »خانه شهر کوچک است« یادآورى مى کند که خانه، محله، شهر و روستا در یک مقوله مى گنجند: معمارى، چه حاصل کار معماران باشند چه بدون معماران ساخته شده باشند. مدیرمسئول پانوشت ها: »از حسینیه ارشاد تا باغ سفارت انگلیس«-1 @ قابل رؤیتmemarnashr آمده است. این فیلم کوتاه در کانال معمار57 متن کامل در معمار است. ، مؤسسه 70 بنگرید به: طبیعت بى جان، اثر موراندى، در کتاب ذهن در معمارى، صفحه-2 .معمار نشر ، به نقل از 13 کتاب فضاى درون، مؤسسه معمار نشر، صفحه-3 Le Corbusier and Jean Petit, Un couvent de Le Corbusier (Paris, 1961), p. 20. به یاد سهیل بسکىIN THE MEMORY OF SOHEILA BESKI یادداشت یادداشت سهیل بسکىSoheila Beski

سازوکار قرن بیستم، و معمارى آلدو وان آیک THE MECHANISM OF THE TWENTIETH CENTURY AND THE ARCHITECTURE OF ALDO VAN EYCK .تصاویر به انتخاب مجله افزوده شده است در میان بى شمار معماران هلندى که براى تحقق چیزى که آن ، 2 مى نامیدند، تلش مى کردند وان دِر ولوگت1 "Nieuwe Bouwen" را و وان آیک در آنچه مى ساختند پرعاطفه تر و شاعرانه تر از 4، ریتولد3دویکر همه کار مى کردند، هر یک به شیوه خود، با شفافیت و خوش بینى و حس درستى از مسئولیت، به امرى اعتنا داشتند که آن را »سازوکار ذهنى خاص قرن بیستم« مى نامم. در 7 و خانه شرودر6، آسایشگاه زونسترال5داستان کارخانه وان نل رنگ هاى اصلى آشکار مى شوند. آنها گرچه اعتمادبه نفس داشتند، اما از اهمیت فوق العاده یا گستردگى تأثیرشان بى خبر بودند. اما، همان طور که بعدها روشن شد، آنها موضوع را ساده تر از آنچه در واقع بود در نظر داشتند، بعدها، و وان آیک، به ترتیب، فکر نهفته در معمارى مدرن را گسترش داده و 8باکِما " بازى کردند و به لطف Team10" ژرفا بخشیدند. و احتمالً نقش پیشرو در قدیمى براى نسل هاى پس از جنگ معنا یافت. CIAM آنها خصیصه هاى به خوبى نشان مى دهد که نفوذ 9 1953-1962 "Team10" کتاب پایه هلند به چه میزان بوده است، و نیز اینکه به طور قطع این وان آیک بود ، را که سه 10 که چیزى شبیه وجدان به آن بخشید. نخستین شماره فوروم سال پیش از آن از چاپ درآمده بود وان آیک به تنهایى تدوین کرده بود که " را در برداشت، روایت بى رحمانه اى Team10" وCIAM بخش هایى از نظرات " چگونه آن Team10" قرار بود چگونه غرق شود وCIAM از اینکه کشتى را رها مى کرد، تا، در دوره اى با محدودیت ها و فرصت هاى متفاوت، براى اندیشه هاى نو جا باز کند. کتاب با وضوح بى نظیرى درباره گریزناپذیرى استدلل مى آورد. وقتى نخستین بار به آن پیوستم، CIAM تحولى فراسوى آنچه مرا حیرت زده کرد این بود که معمارى مدرن چگونه در میدان نیروهاى هنر قرن بیستم طبقه بندى شده بود، که البته نقاشى هاى به اصطلح »پیش گردآورنده حریص - از رنسانس« را هم دربر مى گرفت. تنها در آثار لوکوربوزیه این موضوع قطعى مى نماید. - آنچه دنیا در انبار دارد این نخستین شماره کافى بود که فوروم را اساساً به قضیه وان آیک بدل کند. گرچه، در شگفتم که آیا تاکنون واقعاً کسى زحمت این را به خود داده که »حکایت فکر دیگر« را بخواند، که چندان آسان نیست اما صریح است. در ظاهر، چنین برداشت مى شد که کلً درباره نوعى معمارى انسانى است. اما کمى در ژرفا، مى توان پى برد که این حکایتى درباره دل مشغولى دیگر، نوعى سودمندى فراگیر است. »فکر« قرار بود نشان دهد که فرصت هاى وابسته به تغییر و آنها که مبتنى بر ماندگارى هستند لزوماً در تقابل نیستند، بلکه برعکس مى توانند همدیگر را تقویت کنند. فوروم تلش مى کرد معماران را ترغیب کند یک بار هم شده مشق شب مناسب خود را انجام دهند، که همان طور که اکنون عیان است، هدف بیش از حد خوش بینانه اى است. ترغیب معماران به اینکه چیز مشخصى از چیزهاى پیش پاافتاده بیرون بکشند، چندان آسان نیست. آنها در عوض به روال معکوس آن گرایش دارند. در دوره فوروم، یتیم خانه رفته رفته شکل گرفت. براى نخستین بار، هرمان هرتزبرگر/ ترجمه رضا امیررحیمى فوروم Herman Hertzberger / Translated by Reza Amirrahimi Aldo Van Eyck, Robert McCarter. Forum نقدونظر نقدونظر آلدو وان آیک، پاویون و بچه هاVan Eyck, pavilion and children

مى توانیم ببینیم که صورت بندى هاى وان آیک در زبان و معمارى متناظرند و یکدیگر را تقویت مى کنند. در بیشتر مواقع، رابطه بین بنا و حکایت نهفته در آن، همانند رابطه بین واقعیت خشن و رویا، نادیده گرفته مى شود. نزد وان آیک این گونه نیست: او این تضاد را به شیوه قابل ملحظه اى حل مى کند، و به وحدتى دست مى یابد که تعادل فوق العاده اى دارد که در آن، بنا، رابطه متقابل فرم و درون مایه را نشان مى دهد و با آن نشان داده مى شود. در برهان هاى او که زیرکانه مستدل شده، پرسش ها همان پاسخ ها هستند، و هم زمان چنان باریک بین و چنان گسترده هستند که به راستى چشم عقاب مى خواهد تا راه برون رفتى بیابد. بر حسب ظاهر، آنجا به طور کلى یک راه وجود دارد، و او آن را هم به کار مى گرفت: مثل آهنگسازى که بهتر از هر کسى مى داند چگونه فضاى بداهه نوازى به جامانده در یک کادانس را پر کند. فضاى به جا مانده وان آیک فضاى خود اوست. به راستى وادار مى شویم با چشمان او به دنیا بنگریم، همان طور که ممکن است با چشمان شرطى شده با آثار بنگریم. هنرمندان این گونه دنیا را تغییر مى دهند. 11سزان به چشم انداز پرووانس بناهاى وان آیک به شعر نزدیک مى شوند، نه به این دلیل که شاعرانه اند بلکه به دلیل دقتى که در کنار هم گذاردن آنها به کار رفته است. آنها مثل جمله هایى هستند که در آن هر واژه و جایگاه درست آن اهمیت دارد، جایى که کوچک ترین جابه جایى سبب مى شود معنا تغیر کند. چنین معمارى نفیسى محکوم به از ریخت افتاد گى سریع )یا، در بهترین شرایط، گام به گام( است. تنها در بهترین شرایط، مثل خانه شرودر، مى تواند از این سرنوشت رها شود، آن هم تا زمانى که توجه و عشق کسانى که به طور کامل آن را تجربه کرده و در تمامى فرایند خلق آن مشارکت داشته اند، آن را حمایت کند. گرچه سازوکارهاى نهفته حتى در ظریف ترین بناها شاید زمخت تر از آنهایى باشند که بر مواد متعادل تر شاعرانگى و موسیقى وابسته اند، به طور متناقض آمیزى آخرى ها چندان ضربه پذیر نیستند و از این رو چندان به شیوه زوال ناگزیر سایر بناها رو به خرابى نمى گذارد. دویکر مثال خوبى است که چگونه تغییرات کوچکى که 12مدرسه هواى آزاد از سر بهترین نیت ها صورت گرفته مى تواند منجر به زوال بنیادى بنا شود. به تنهایى خسارت هاى جبران ناپذیرى به این بنا وارد کرده 13جایگزینى آلت ها است آنها کمى ضخیم تر و کمى جابه جا شدند. این تغییرات گرچه به دلیل عملى انجام گرفتند و با دقت اجرا شدند، تمامى آنچه از این بناى ظریف مانده عکسى قدیمى است. تا زمانى که آدم ها، با همان دقتى که به لباسشان مى رسند، به خانه هایشان توجه نکنند، چشم انداز مجموعه کوچکى از بناهاى منحصر به فردى که معرف سازوکار قرن بیستم هستند، که آلدو وان آیک سهم بزرگى در آن داشته، تیره وتار مى نماید. من تاریخ دان نیستم و تنها مى توانم وان آیک و آثار او را در رابطه با خودم بیان کنم، با گزینش شخصى لحظه هایى که به خاطر تداعى هایى که در من برانگیختند، برایم بسیار با اهمیت اند. برداشت من از آنها، گزیده هاى خصوصى من، در واقع نقدى بر خود من هستند. البته، همیشه مى توان نقدى وارد کرد، حتى بر آثار وان آیک. آدم ها دوست دارند بلندترین درخت ها را بر خاك بیندازند. اما امروزه، این تجمل مبهم کمتر از همیشه مجاز است. در حالى که بیمارى گریبان گیر معمارى همچون یک واگیر گسترده مى شود، پیشنهاد من این است که از ثروت مادى آلدو وان آیک، زمین بازى زیدیچک: نقاشى هاى دیوارى اثر: جوست وان روجنVan Eyck, playground, zeedijk: walls painted by Joost Van Roojen