هفتهٔ آخر آبان ۱۳۸۱، با همکاری جامعهٔ مهندسان معمار ایران و به همت موسسهٔ ترجمه و تحقیق هور و حمایت خانهٔ هنرمندان ایران و شورای خلیفهگری ارامنهٔ تهران، مراسم بزرگداشت و نمایشگاه آثار سه معمار ارمنی — گابریل گورکیان، پل آبکار و وارطان هوانسیان — در خانهٔ هنرمندان ایران برگزار شد. در ابتدای این مراسم، مهندس بهروز پاکدامن دربارهٔ زندگی شخصی و حرفهای این سه معمار سخن گفت و به معرفی مبانی فکری و اصول معماران آنان پرداخت. وی ضمن اشاره به سیر تحول سیمای شهر تهران از اواخر دورهٔ قاجار به بعد و تأثیر تحولات مدرنیسم در منظر شهری تهران، که با کارهای معماران نسل دوم و سوم — یعنی گابریل گورکیان، پل آبکار، وارطان هوانسیان، محسن فروغی و سایر معماران — شکل گرفته، یادآور شد که در این دورهٔ تاریخی، سیمای شهر، ضمن داشتن هماهنگی، خاطرهانگیز و دوستداشتنی است؛ اما به دنبال تحولات نامطلوب دههٔ چهل و بعد از آن — که منشأ آن تغییر در بنیانهای اجتماعی و اقتصادی بوده — با شروع روند تخریب (به عناوین مختلف) یادگارهای با ارزش بافت میانی، جلوههای هماهنگ، خاطرهانگیز و دوستداشتنی از سیمای شهر محو و مفقود میشوند.
در پایان مراسم، حضار ضمن تنظیم و امضای نامهای به شرح زیر، از روند جاری در تخریب منظر شهری تهران ابراز نگرانی کردند و خواستار توقف تخریب بناهای ارزشمند و آثار معمارانی همچون گابریل گورکیان، پل آبکار و وارطان هوانسیان و سایر معمارانی شدند که در سامان بخشیدن چهرهٔ شهرمان در دورمیانی تاریخ معاصر ایران نقش چشمگیر و برجستهای داشتهاند.
— نامهٔ امضاشدهٔ حضار —
امضاکنندگان این نامه به خاطر تخریب بناهای دورهٔ میانی تاریخ معاصر ایران، از جمله کارهای گابریل گورکیان، پل آبکار و وارطان هوانسیان، که تعدادی از آنها چهرهٔ شهرهای ایران بهخصوص تهران را سامان دادهاند، بسیار نگران هستند. به همین جهت از مسئولان محترم وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان میراث فرهنگی کشور، شهرداری تهران و سازمانهای ذیربط تقاضا میکنند که نسبت به حفاظت و جلوگیری از تخریب بناهای ارزشمند این دوره — چه در بخش خصوصی و چه در بخش دولتی — اقدام لازم را مبذول دارند. این متن پس از پایان نمایشگاه به جامعهٔ مهندسان معمار ایران برای هماهنگیهای لازم ارسال خواهد شد.
امضاکنندگان این نامه، علاوه بر متخصصان (مهندسان معماری و شهرسازی)، جمعی از مسئولان و متولیان محترم شهری نیز بودهاند؛ از جمله میتوان به شخصیتهای زیر اشاره کرد:
- آقای مختاری، معاونت محترم حفظ و احیای ادارهٔ کل میراث فرهنگی استان تهران.
- آقای صانعینژاد، معاونت محترم توسعهٔ مدیریت شهری شهرداری تهران.
- آقای داودیان، نمایندهٔ محترم ارامنهٔ شمال در مجلس شورای اسلامی ایران.
ملاحظه میشود که نگرانی از روند تخریب در بافت مورد اشاره به متخصصان محدود نبوده و خاطر برخی از مسئولان گرامی نیز از این اقدامات ناخشنود است؛ چنانکه دستخط جناب آقای مختاری در ذیل نامه گواهی بر صدق این مطلب است.
به نظر میرسد که مشکل به شناخت و شناسایی بناها و آثار گرانبهای معماران اثرگذار دورهٔ میانی بازمیگردد، وگرنه در اهتمام مسئولان ارجمند برای حفظ و احیای آنها جای تردید وجود ندارد.
اینک جامعهٔ مهندسان معمار ایران، به نمایندگی خانوادهٔ بزرگ معماران جامعه، ضمن امیدواری و اعلام آمادگی برای همکاری متخصصان این عرصه با مسئولان، برای شناخت و حفظ و احیای بقایای بناها و آثار بافت میانی پیشنهاداتی را ارائه میدهد:
- بافت میانی شهر تهران از نظر توسعهٔ تاریخی، اجتماعی و... به طور کامل مطالعه شود.
- پس از بررسی و شناخت این دوره و زمینههای آن، در بناهای با ارزش باقیمانده پژوهش و تحقیق صورت پذیرد و مسائل آن مورد ارزیابی و تحلیل قرار گیرد.
- سازمانهای ذیربط و متولی موجود — شخصاً یا از طریق ایجاد سازمان جدید (برای تصدی مسئولیت در این زمینه) — با توجه به نکات مطرحشده، نسبت به سیاستگذاری و تعیین مبانی اقدام کند.
- با تعیین خط مشی سازمان مربوط، برنامهٔ لازم برای مراحل مختلف کار تدوین شود.
- بدیهی است همکاری و مشارکت مردم در این امر مهم نتایج بهتر و بیشتری در پی خواهد داشت؛ و لذا لازم است به موازات موارد پیشنهادی بالا، برای آشنایی شهروندان با مصلحتهای روحی، فرهنگی و اقتصادی زندگی در شهر تهران و برای برانگیختن هرچه بیشتر حساسیتهای محیطی و فضایی در آنها، تمهیدات آموزشی، اجتماعی و فرهنگی به شیوههای مؤثر و مناسب فراهم شود.
— جامعهٔ مهندسان معمار ایران
