مسابقة طراحی موزة بزرگ مصر در سایت تاریخی اهرام جیزه به مساحت ۸۰ هزار مترمربع داد و متعاقب آن معماران بسیاری از حداقل ۱۰۸ کشور جهان در این مسابقه شرکت کردند و حدود ۲۵۰۰ طرح در پایان موعد مقرر در مسابقه ثبتنام کردند. کمیتة فنی برگزارکننده با اطلاعرسانی و زمانبندی دقیق، مسابقه را در مراحل زمانی مختلف برگزار کرد و در پایان زمان تحویل پروژهها اعلام شد که ۱۵۵۰ طرح از ۸۵ کشور، پس از احراز شرایط لازم، به مرحلة نهایی مسابقه راه یافته و به معرض قضاوت ۵ روزة داوران گذاشته شدند. شرط لازم برای حضور در این مسابقه پرداخت مبلغ ۲۵۰ دلار هزینة ثبتنام و ارائة مدرکی بود مؤید آنکه شرکتکننده را به عنوان معمار در محل زندگی خود میشناسند. این مسابقه در دو مرحله برگزار شد. در مرحلة اول ۲۰ طرح در یک رقابت اولیه از بین ۱۵۵۰ طرح به مرحلة دوم راه یافتند. از بین ۲۰ طرح یک طرح برنده خواهد شد. به هریک از ۲۰ طرح برگزیدة مرحلة اول ۱۰ هزار دلار به عنوان کمکهزینة مرحلة دوم اهدا شده و در پایان مرحلة دوم به نفرات اول تا سوم به ترتیب ۲۵۰، ۱۵۰ و ۱۰۰ هزار دلار جایزه پرداخت خواهد شد. همچنین جمعاً مبلغ ۲۰۰ هزار دلار نیز به کسانی پرداخت میشود که طرح آنها شایستگی «تقدیر ویژه» را داشته باشد. بنابراین جمع حق ثبتنام شرکتکنندگان مسابقه بیش از ۸۵۰ هزار دلار بوده و مجموع جوایز پرداختی به ۸۰۰ هزار دلار، یعنی مبلغی کمتر از ۶/۵ میلیارد ریال، بالغ خواهد شد.
اوایل آبان ماه امسال نمایشگاهی در تهران برگزار شد که در آن طرحهای معماری از ۸ مشاور ایرانی به همراه شرکای خارجی آنان، تحت عنوان مسابقة طراحی ساختمان مرکزی صنعت نفت، به نمایش گذاشته شده بود. مسابقه در یک مرحله در قالب نقشههای فاز اول و ماکت برگزار شده بود و از بین آنان یکی از مشاوران ایرانی به همراه شریک کانادایی خود رتبة اول مسابقه را به دست آورد.
در این مسابقه به هریک از شرکتکنندگان مبلغ ۱ میلیارد ریال به عنوان کمکهزینه و در مجموع مبلغ ۸ میلیارد ریال به ۸ گروه پرداخت شده است. یعنی حدود ۱ میلیون دلار در جمع و ۱۲۵ هزار دلار به هر گروه شرکتکننده. اعلام شده است که این گروههای ایرانی به عنوان برگزیدگان جامعة معماری ایران دارای صلاحیت شرکت در این مسابقه بودهاند و ۸ شریک خارجی از بین ۳۰ مشاور ردهبندی شده انتخاب شدهاند.
مسابقه معماری طراحی موزة بزرگ مصر شاید به دلیل شرایط ویژه و قرارگیری در سایت باستانی اهرام جیزه و اصرار بیش از اندازة برگزارکنندگان بر یک موزة دیجیتال با روابط پیچیده و امروزی مهمترین مسابقة معماری نیم قرن اخیر باشد که معمارانی را به جنب و جوش درآورد و تبعات فرهنگی و معمارانة آن در پایان مرحلة دوم مسابقه آشکار خواهد شد. در این مسابقه در یک زمان واحد آدمهایی که هیچگاه یکدیگر را ندیدهاند و شاید هرگز نبینند، به مسائلی یکسان اندیشیدهاند و در یک زمینه فعالیت کردهاند.
در آخرین بیانیه که در سایت مسابقة موزة مصر آمده است اظهارات دکتر یاسر منصور مدیر برگزارکنندة مسابقه چنان بود که دل را میلرزاند: «همگی ما شبانهروز کار کردیم و تلاش کردیم تا همه چیز آماده شد. اطمینان داریم که معماران تنها هدفشان برنده شدن نبوده است، بلکه برای همة ما هدف بزرگتری در این رویداد نهفته است. این مسابقه مرهون زحمات همة آنهایی است که ما را با ایدههای خود همراهی کردند. ما این ایدهها را به کار خواهیم گرفت. طرحهای بسیار خوبی جزء ۲۰ طرح برگزیدة مرحلة اول وجود دارد، اما ما ناچاریم بنا به قواعد مسابقه ۲۰ طرح را انتخاب کنیم. به همین دلیل همة پروژهها در کتابی به چاپ خواهد رسید.»
نکته همین جاست: اینکه همة شرکتکنندگان، برندگان و بازندگان در این پروژه سهیم خواهند بود، چرا که از انجام آن لذت بردهاند. جامعة معماران در سرتاسر جهان نیز در انتظار طرحهای برگزیدة این مسابقه است تا آنها را بررسی و تحلیل کند، همانند بسیاری از پروژههایی که در مسابقههای معماری برنده نشدهاند اما جایگاه خود را در تحولات مهم معماری داشتهاند، از جمله پروژة ژوسیوی کولهاس، نارای شیردل و یوکوهامای گرگ لین و...
هوشمندی برگزارکنندگان مسابقه در کشوری جهان سومی، مانند مصر، که به نظر میرسید میتوانست ۱۰ تا ۲۰ معمار برجستة جهان را دعوت کند و آنها را به مسابقه فراخواند، این مسابقه را تا حد یک تحول بینالمللی بالا برد. چه بسا برندة اول آن جوانانی مانند رنتسو پیانوی ۳۱ ساله و ریچارد راجرز ۳۴ ساله برای طراحی مرکز فرهنگی ژرژ پمپیدو و یا فرشید موسوی ۳۱ ساله برای طراحی بندر یوکوهاما باشد که با انتخاب به موقع آنها تحولاتی تاریخی در معماری به وجود آمده است. یا حتی معماری پرتجربه مانند فرانک گهری که هنوز موزة گوگنهایم او در بیلبائو پسلرزههایی را به دنبال دارد.
خوب است به این موضوع هم فکر کنیم که در این مسابقه چند هزار دانشجو، معمار جوان و معماران با تجربه امکان کار کردن در کنار هم را به دست آوردهاند، یاد دادهاند و یاد گرفتهاند، اندیشیدهاند و تجربه کردهاند. خوب است به این هم فکر کنیم که بنا به آمارهای غیررسمی، در ایران ۹۰۰۰ فارغالتحصیل و ۹۰۰۰ دانشجوی مشتاق معماری وجود دارد، یعنی حدود ۱۸۰۰۰ نفر و در کشوری که تشنگی انجام کار و تجربه به وضوح در آن به چشم میخورد، برگزاری چنین مسابقهای میتوانست اعتباری بینالمللی را نصیب فرهنگ ایران کند و نه تنها از این فرصت به راحتی صرفنظر شد که هزینة مالی غیرقابل بازگشتی به جای گذاشت. مبالغ پرداختی به مشاوران شرکتکننده در این مسابقه ۱۵۰ هزار دلار بیش از درآمد مسابقة مصر از حق ورودی مسابقه بوده است. جدای از اینکه بیتردید هزینههای مشاور برگزارکننده و هزینههای برگزاری مسابقه را هم کارفرمای دولتی آن متقبل شده است.
از همین رو این پرسش پیش میآید که با توجه به تمایل برگزارکنندگان به استفاده از تجارب بینالمللی چرا مسابقه به صورت بینالمللی صورت نگرفته و تلاشی برای تأمین قسمت عمدهای از هزینههای برگزاری مسابقه از طریق ثبتنام صورت نگرفته است؟ آیا این هزینهها از مازاد درآمد نفتی کشور تأمین شده یا انجمنهای خیریه آن را تأمین کردهاند؟
