«خاستگاه این پژوهش به دیدار من از خانقاه راهبان اِما۱ در نزدیکی فلورانس، سال ۱۹۰۷ بازمی‌گردد، در این چشم‌انداز آهنگین توسکانی، شهری مدرن بر فراز تپه دیدم ... هر سلول دید به دشت دارد و به یک باغ کوچک و کاملاً محصور در پایین باز می‌شود.
فکر کردم دیگر هرگز نخواهم توانست با چنین تفسیر سرزنده‌ای از سکونت روبه‌رو شوم، «شهری مدرن» که پیشینه‌اش به قرن پانزدهم بازمی‌گردد. این تصویر درخشان برای همیشه با من ماند.»
(لوکوربوزیه، تأملاتی بر وضعیت فعلی معماری و برنامه‌ریزی شهر، ۱۹۳۰)
در پی جنگ دوم جهانی، اولویت دولت، بازسازی، ساخت مسکن و در نهایت توسعه دوباره سرزمین بود. در مارسی ویرانی‌ها گسترده بود: نزدیک به ۲۵ جریب ویران شده، حدود ۳۶۰۰ ساختمان تخریب شده، و بخش‌هایی از ۱۰/۸۰۰ بنا آسیب دیده بود.
سال ۱۹۴۵ وزیر بازسازی و شهرسازی سفارش ساخت یک ساختمان اشتراکی را به لوکوربوزیه داد. لوکوربوزیه حاصل بیش از ۲۰ سال پژوهش در موضوع خانه‌سازی، ارتباط بین مسکن فردی و جمعی، و جایگاه طبیعت در معماری و طراحی شهری را به مارسی ارائه کرد.
پس از چندین پیشنهاد، نسخه نهایی خانه‌سازی مارسی در سال ۱۹۴۷ پذیرفته شد. زمین مورد نظر در محله‌های طبقه متوسط در جنوب مارسی، بین تپه و دریا قرار داشت. این مجموعه که هم‌زمان یک تجربه معمارانه، یک مفهوم شهری و تجربه‌ای اجتماعی است، ۳۳۰ واحد را کنار هم گرد آورده، همراه با تجهیزات مدرن و فضاهای اشتراکی. طول ساختمان ۱۳۵، پهنای آن ۲۴ و بلندای آن ۵۶ متر است. مجموعه روی پایه‌هایی سوار شده تا فضای روی زمین را هم برای گیاهان سبز و هم برای پیاده‌ها و خودروهایی که از زیر آن می‌گذرند حفظ کند. استفاده از پایه عنصر اساسی در شهر سبز با طراحی لوکوربوزیه است. علاوه بر آن ساختمان در میان یک پارک واقع شده است.
این سکونتگاه منطبق با سیستم مدولار ساخته شده و قاب آن از بتن مسلح درجاریخته است. نماها برخی خام و برخی رنگ‌شده‌اند، از جمله در تراز ایوان‌های سرپوشیده. دسترسی به آپارتمان‌ها از سالن ورودی بزرگی است که آسانسورها و راه‌پله‌ها را جا می‌دهد.
آپارتمان‌ها به ۲۳ گونه متفاوت تقسیم شده‌اند، و بر اساس ایده «جای بطری» چیده شده‌اند. آنها درون اسکلت مستقلی متشکل از تیرها و ستون‌های بتن مسلح ساخته شده‌اند که روی یک سازه اصلی به نام «زمین مصنوعی» تکیه دارند، که شبکه‌ای است از تیرهای متقاطع و طولی.
این ۲۳ گونه در هشت ترکیب، با استفاده از سه مدول استاندارد طراحی شده‌اند، مدول اول شامل ورودی، سرسرا، آشپزخانه و نشیمن است، مدول دوم را اتاق‌خواب اصلی و توالت اشغال کرده‌اند، و مدول سوم برای دو اتاق خواب کودک در نظر گرفته شده است.
گرچه اندازه آنها متغیر است (از خانه تک نفره تا آپارتمان برای خانواده با ۸ فرزند) اما چینش یکسان دارند. آپارتمان‌ها، به استثنای آنها که در نمای جنوبی هستند، کامل و مستقل هستند. ممکن است در دو طبقه به وسیله یک راه‌پله به هم مرتبط شوند. طرح آنها استاندارد است و از سلول‌های مستقل متفاوت درست شده‌اند. هیچ ارتباطی بین آپارتمان‌های مختلف وجود ندارد و با هدف تضمین خلوت هر خانواده، همه عایق‌بندی صدا شده‌اند. لوکوربوزیه تحت‌تأثیر دیدارش از خانقاه اِما، می‌خواست هر خانه درون مجموعه، اما مستقل باقی بماند.
تجهیزات مدرن برای آسایش بیشتر هم فراهم شده است: آب جاری، گرمایش مرکزی، تجهیزات بهداشتی و سیستم تهویه. آشپزخانه‌ها مثل آزمایشگاه تجهیز شده‌اند، همراه با اجاق برقی، شوت زباله، کابینت‌های یخچال‌دار و چند واحد انبار.
همه آپارتمان‌ها از مزایای ایوان درونی در نشیمن برخوردارند، با پنجره‌های جلوآمده دوجداره‌ای که در زمستان نور را کاملاً به فضای داخل می‌آورند، ضمن اینکه آفتابگیرهایی هم برای فیلتر کردن نور در تابستان طراحی شده‌اند.
آپارتمان‌ها به واسطه یک سیستم خیابان‌های داخلی قابل‌دسترسی هستند، که نه تنها راه ورود ساکنان به خانه‌ها، بلکه امکان تحویل پست و کالاهای خریده‌شده از فروشگاه مجموعه را هم فراهم می‌کند. لوکوربوزیه این مجموعه را همچون «یک شهر عمودی» می‌دانست، با خیابان‌هایی به عنوان مرکز خرید در طبقه‌های ۷ و ۸، چندین مغازه درون ساختمان و حتی یک هتل و رستوران برای استفاده خانواده ساکنان.
از بام این مجموعه هم استفاده کامل شده است، تراس بام ۳۰۰ فوت‌مربعی شامل یک مسیر برای دویدن، باشگاه ورزشی، یک تئاتر فضای باز، یک کودکستان با استخر کم‌عمق، و یک مهد کودک که اکنون مغازه رنگ‌فروشی است.
در باغ که به وسیله میله‌های بتنی شب‌نما نورپردازی شده، یک ستون سنگی اندازه‌گیری و یک ایستگاه جمع‌آوری زباله هم وجود دارد.
به مناسبت گشایش این مجموعه در سال ۱۹۵۲، نشان لژیون دونور به لوکوربوزیه اهدا شد.
این مجموعه به سرعت به نماد معماری مدرن و اثر آغازین در سبک بروتالیسم تبدیل شد. این نمونه شاخصِ توازن بین خانه تکی و زندگی جمعی، امروز هم به عنوان یک بلوک آپارتمانی کار می‌کند. این کار بر بسیاری از پروژه‌های دیگر تأثیر گذاشت، چون نخستین واحد سکونت مشترک بود که ساخته شد.
از سال ۲۰۱۳ باشگاه ورزشی مجموعه یک مرکز هنر معاصر را در خود جا داده که اورا ایتو۲ طراحی کرده است. خیابان یکم هنوز یک کتابفروشی تخصصی معماری، یک هتل، یک رستوران و یک گالری هنری و یک بازار کوچک دارد. مهدکودک روی تراس بام هم کماکان فعال است.
کارهایی برای حفاظت از این مجموعه انجام شده، و علاوه بر کسب عنوان «معماری معاصر شاخص»، در فهرست میراث جهانی هم ثبت شده است. نماها در سال ۱۹۶۴ در فهرست قرار گرفتند، به پیشنهاد و تشویق لوکوربوزیه.
از سال ۱۹۸۶ نماها، تراس‌ها و لوازم نصب‌شده الکتریکی روی آنها، کل ایوان ستون‌دار و فضای زیرین آن هم رده‌بندی شده‌اند.
در داخل مجموعه محوطه‌های مشترک هم رده‌بندی شده‌اند: سرسرای ورودی، مسیرهای حرکت با تسهیلاتشان (به جز آسانسورها) آپارتمان شماره ۶۴۳، که امروز از سوی دفتر جهانگردی مارسی برای بازدید مردم نگهداشته شده است.
یک آپارتمان خصوصی دیگر، شماره ۵۰، که متعلق به لیلیت ریپرت۳، نخستین معلم کودکستان روی بام بود، از سال ۱۹۹۵ در فهرست میراث قرار گرفته است.
از زمان ثبت در فهرست میراث جهانی، روند رده‌بندی کردن باغ، که در حال حاضر یک پارک عمومی و متعلق به شهر مارسی است، و ایستگاه جمع‌آوری زباله هم آغاز شده است.
همه نماها از سال ۲۰۰۷ بازسازی شده‌اند، این کار از نمای غربی آغاز شد. تراس بام، عایق‌بندی، دودکش و برخی بخش‌های دیگر بین سال‌های ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ بازسازی شدند، و در ادامه موتورخانه و سولاریوم کنار باشگاه ورزشی تراس.
طاق‌نمای ورودی و نماهای کودکستان سال ۲۰۲۲ بازسازی شدند. همچنین ایستگاه جمع‌آوری زباله که اخیراً رده‌بندی شده است.
www.fondationlecorbusier.fr
پانوشت‌ها
۱- Charterhouse of Ema
۲- Ora Ito
۳- Lilette Rippert
