فضاهاي همكف در زير ساختمان بوده كه از طريق درگاهي و بازشوهايي به هم راه داشته اند. اين بخش از نظر سقف و ديواره هاي آجري با طاق هاي كَليل، نوع آجركاري و نقش هاي متنوع آن از ساير قسمت هاي ساختمان متمايز است. سقف بنا پوشش شيرواني با خرپاهاي چوبي داشته كه از زير با تيرچوبي پوششي صاف دارد. سطح نماي خارجي ساختمان نيز تركيبي از ستون هاي آجري و ديواره هاي با اندود گچ است كه در محل رخبام آن از موتيف هاي گچ بري گل درشت به شكل تزئيني استفاده شده. اين تزئينات در فضاي داخلي اتاق ها و در بخش هايي مانند گلويي تالر و در محل بخاري هاي ديواري به شكل گچ بري ديده مي شوند. از جمله عناصر تزئيني ساختمان ارسي هاي زيباي سه دري طرفين تالر مياني است. اين ارسي هاي بي نظير كه داراي آلت چيني هاي مفصل و پر نقش و نگار هستند، با انواع شيشه هاي رنگي در سطوح خارجي تزئين شده و آن را به بنايي مجلل و باشكوه تبديل كرده اند. در سال 12 مرمت اين بنا كه توسط معاونت فني عمراني شهرداري منطقة به اتمام رسيده، از اجراي متوسطي برخوردار است، ولي توانسته تا حد 1389 زيادي از تخريب و نابودي ساختمان جلوگيري كند و در حال حاضر كه معاونت در اين بنا مستقر است، در ساعت هاي كاري امكان بازديد 12 بافت تاريخي منطقة از بخش هاي مختلف بنا و عكسبرداري وجود دارد. خانة مهربان در فهرست آثار ملي ثبت شده، در گذر ميرزا محمود 1384 اين بنا كه در سال وزير )گذر شهيد جاويدي(، روبه روي خانة تاريخي قوام الدوله واقع و از بناهاي ارزشمند دورة پهلوي اول در محلة عودلجان )امامزاده يحيي( است. مترمربع در زميني با كشيدگي شمالي ـ 530 ساختمان موجود با زيربناي مترمربع ساخته شده. استقرار بنا در ميانة زمين، آن 900 جنوبي با عرصة حدود را به دو حياط شمالي و جنوبي تقسيم كرده كه حياط شمالي به فضاي بيروني و حياط جنوبي به فضاي اندروني ساختمان راه دارد. شكل دارد كه حياط جنوبي را دربرگرفته. اين بنا دو U ساختمان فرمي ورودي اصلي داشته كه يكي از طريق مهتابي حياط شمالي به فضاي بيروني و ديگري از طريق يك فضاي واسط به حياط و اتاق هاي واقع در اين بخش راه داشته است. در ساختمان اصلي واقع در ميانة مجموعه، يك اتاق بزرگ به عنوان »شاه نشين« مهم ترين فضاي خانه را تشكيل داده كه از هر دو طرف به يكي از دو حياط مجموعه مشرف است. اين اتاق در طرفين خود دو اتاق ديگر دارد كه هر يك، از سويي به حياط بيروني )شمالي( و از طرف ديگر به دو بال شرقي و غربي كه بدنه هاي حياط اندروني را تشكيل داده اند و به ساير فضاهاي خانه اختصاص دارند، مرتبط مي شود. طبق نقشة ساختمان ابتدا در بدنة شمالي زمين تعدادي اتاق بوده كه در دوره هاي بعد تنها يكي از آن ها باقي مانده و مابقي تخريب شده و با ساخت يك در بزرگ در كنج ساختمان، محل اين اتاق ها به محل پارك اتومبيل تبديل شده. ولي فضاي زير آن )زيرزمين( در حال حاضر به سرويس هاي بهداشتي و فضاهاي خدماتي اختصاص يافته است. از نكات مهم در معماري اين ساختمان وجود يك مهتابي سرتاسري در جبهة شمالي ساختمان اصلي ، رو به حياط شمالي است كه به عنوان يك فضاي واسط، ارتباط ميان اتاق هاي اين بخش از بنا را با حياط بيروني برقرار مي كند. از پلكان زير مهتابي نيز مي توان به زيرزمين اصلي ساختمان، و از آن به حياط جنوبي دسترسي يافت. درهاي چوبي متعدد، نور اتاق هاي رو به حياط شمالي را تأمين مي كند. تنها اتاق شاه نشين از حياط جنوبي نيز نور مي گيرد. اين اتاق تزئينات زيادي از جمله گچ بري، گره چيني و جزئيات چوبي روي سقف و درها دارد. پوشش ديوارهاي خارجي اندود گچ است و ساير تزئينات ساختمان در دوره هاي متأخر از بين رفته. اين بنا كه سابقاً عملكرد مسكوني داشته، متعلق به آقاي حسين مهربان منش بوده كه در حال حاضر و پس از مرمت ساختمان مركزي و حياط شمالي به رستوران مولنا تبديل شده است. ولي بخش جنوبي فعلً رها شده و به عنوان انبار از آن استفاده مي شود و متأسفانه از وضعيت كالبدي مناسبي برخوردار نيست. خانة نصيرالدوله )آصفي( اين مجموعه در محدودة عودلجان شرقي )امامزاده يحيي( و در كوچة شهيد مدرس واقع شده، خانة مدرس در غرب اين خانه قرار دارد. باني اين مجموعه ميرزا عبدالوهاب خان است كه در دورة ناصرالدين شاه نايب وزارت امور خارجه بوده و بعدها وزير تجارت شده. ناصرالدين شاه ابتدا به او لقب نصيرالدوله و بعد آصف الدوله داده است. هجري قمري 1272 ساخت اين بنا با توجه به كتيبة چوبي مجموعه به سال مترمربع ساخته شده است. 2400 بازمي گردد و در زميني به وسعت مجموعة نصيرالدوله يكي از كامل ترين واحدهاي مسكوني است كه از دورة قاجار سراي كاظمي طبقة اول همكف زيرزمين B-B برش Kazemi house 1st floor Ground floor Basement B-B section
. در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است1383 به جاي مانده و در سال متأسفانه اين مجموعه در حال حاضر رو به ويراني است و به جز بخش هاي محدودي از آن كه مدتي قبل به همت سازمان ميراث فرهنگي مرمت شده، ساير قسمت هاي آن يا كاملً تخريب شده و يا در معرض تخريب قرار دارد. مجموعة مسكوني نصيرالدوله از چندين بخش تشكيل شده: اندروني، بيروني، كالسكه خانه، سرايداري، فضاي خدماتي و حمام، و داراي دو ورودي است، يكي از كوچة هداوند در شمال مجموعه كه از طريق يك راهرو و فضاي هشتي به بخش اندروني دسترسي دارد و ديگري از طريق كوچة مدرس در جنوب خانه كه دري است بزرگ كه به فضاي كالسكه خانه و از آن طريق به حياط بيروني مجموعه راه مي يابد. حمام، سرايداري و بخشي از فضاهاي خدماتي در اين محدوده از مجموعه قرار دارند كه يك هشتي كوچك، اين فضاها را از هم جدا مي كند. فضاهاي شاه نشين و حوزه هاي مرتبط به آن در حد فاصل دو بخش اندروني و بيروني واقع شده اند و دو بادگير طرفين، جلوه اي خاص به معماري اين بخش از ساختمان بخشيده است. در عمارت نصيرالدوله جزئيات ساختماني بي نظيري به كار رفته، از جمله ارسي هاي زيباي سه لنگه در نماي جنوبي شاه نشين، سرستون هاي گچبري شده در ايوان ستوندار جنوبي عمارت و نيز طاقچه هاي گچبري شده و قاب بندي هاي موجود در فضاهاي داخلي و اتاق ها. در كالسكه خانه و حمام و بخش هايي از زيرزمين، تزئينات آجري با آجرچيني منحصربه فرد در تركيب با در و پنجره هاي چوبي و تزئينات روي آن ها جلوة خاصي به آن داده است. اين قسمت از مجموعه جزو معدود بخش هايي است كه در سال هاي اخير سازمان ميراث فرهنگي آن را مرمت كرده و قطعاً تداوم آن مي تواند يكي از كامل ترين و مجهزترين نمونه هاي به جاي مانده از بناهاي مسكوني دورة قاجار را از نابودي حتمي نجات بخشد. از دانشكدة معماري هنرهاي زيباي دانشگاه تهران 1369 * سهراب سروشياني سال تأسيس 1362 فارغ التحصيل شد. عضو مؤسس گروه معماري دوران تحول است كه در سال در 1371 شده و تاكنون سه كتاب دربارة معماري دورة معاصر ايران منتشر كرده. از سال مهندسان مشاور باوند مشغول به كار بوده و در حال حاضر مسئول مطالعات كالبدي طرح منظر شهري محلة عودلجان است. ، كارشناس ارشد مرمت و احياي بناها و بافت هاي تاريخي از 1361 * نگار منصوري متولد تا به امروز در مشاور باوند مشغول به 87 دانشكدة هنرهاي زيباي دانشگاه تهران، از سال كار است. خانة نصيرالدولهNasir-o-doleh house زيرزمينC-C مقطعBasement Section C-C A-A برش D -D برش A-A section D-D section همكفGround floor سربينه-1 گرمخانه-2 خزينه آب گرم-3 خزينه آب سرد-4 آب انبار-5 زير زمين-6 حياط اندروني با اتاق ها و مطبخ حياط بيروني با ايوان تابستان نشين و زمستان نشين فضاي خدماتي و انبار حمام كالسكه خانه و فضاي اصطبل حياط خدمه و سرايداري
