فرامرز شریفی از معماران شناخته شده است که نه از رسانهها بلکه از کارهایش شناخته شده است. فارغالتحصیل دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران از حدود ۱۴ سال پیش، شرکت مهندسان مشاور آرتیمان، معماران و طراحان شهری را تأسیس کرد و در طول تقریباً ۱۵ سال حدود ۱۵۰ پروژه عمومی و خصوصی را اجرا نمود. از سال ۱۳۷۳ به عنوان معمار مستقل فعالیت میکند.
شریفی به نسلی از معماران ایرانی تعلق دارد که فلسفه طراحیشان نه از طریق مانیفستهای نظری بلکه از دل تجربه عملی شکل گرفته است. کارهای او نگرانی ثابتی را درباره رابطه میان سازه، مصالح و فضا نشان میدهد. در دورهای که بسیاری از معماران ایرانی به حرکات فرمال سطحی روی آوردهاند، شریفی به معماریای پایبند مانده که ریشه در صداقت سازهای و بیان مصالح دارد.
آنچه شریفی را از بسیاری از همنسلانش متمایز میکند، درگیری مستقیم او با فرآیند ساخت است. او صرفاً ساختمانها را طراحی نمیکند و به پیمانکاران تحویل نمیدهد؛ در کارگاه ساختمانی حضور دارد و درباره جزئیات، مصالح و اتصالات تصمیم میگیرد. این مشارکت نزدیک با عمل ساختن به کارهایش کیفیت تکتونیکی میبخشد که در معماری معاصر ایران نادر است.
در این دو ساختمان اداری جدید، شریفی زبان معماری بالغ خود را به نمایش میگذارد: قابهای فولادی به عنوان عنصر سازهای و بیانی اصلی، شیشه و آجر به عنوان مصالح مکمل، و سازماندهی فضاییای که تعامل میان طبقات اداری افقی و هستههای گردش عمودی نورگیر از نور طبیعی را ایجاد میکند.
ساختمان اداری کوی کردستان، ملاصدرا
مدیریت ساختمان و اجرا: حمید طایفه · سازه: کوروش الهی · تأسیسات: فرهاد نفیسی
گروه طراحی: مهران پناهی، حسین بهمنی، صادق رشیدپور
ساختمان اداری کوی کردستان در تقاطع بلوار کردستان و خیابان ملاصدرا در تهران واقع شده است. ساختمان در زمینی نسبتاً کوچک شهری قرار گرفته و پاسخ شریفی به محدودیتهای سایت به شکل مشخصی مبتکرانه است.
ورودی در شکافی قرار گرفته است که ساختمان را به دو بخش تقسیم میکند. سرسرای دارای دو طبقه ارتفاع در استانه ورودی وجود دارد. شکاف عمودی که پلکان و آسانسور از درون آن عبور میکنند، نقش اصلی در ایجاد فضای داخلی سرسرای خیرهکننده را ایفا میکند.
نمای ساختمان از لوورهای فولادی افقی تشکیل شده که تابش آفتاب را کنترل میکنند و در عین حال دید به بیرون را حفظ میکنند. این لوورها همراه با قاب فولادی آشکار، به ساختمان خصلت تکتونیک قویای بخشیدهاند. سازه فولادی صرفاً یک اسکلت پنهان نیست؛ زبان معماری اصلی ساختمان است.
در داخل، فضاهای اداری حول یک سالن مرکزی با سطح نیمطبقه سازماندهی شدهاند. نیمطبقه از طریق پلکان فولادی مجسمهوار و پل شیشهای که فضای دو ارتفاعه را طی میکند به طبقه اصلی متصل است. این عناصر گردشی، فضایی را که میتوانست یک داخلی اداری معمولی باشد به تجربهای فضایی غنی تبدیل کردهاند.
پالت مصالح در سراسر ساختمان عامدانه محدود است: سازه فولادی آشکار با رنگ تیره، دیوارهای بلوک شیشهای که نور را فیلتر میکنند و در عین حال حریم خصوصی فراهم میآورند، کفهای سنگی و پارتیشنهای حداقلی. نتیجه معماریای از مصالح صادق و منطق سازهای شفاف است.
ساختمان اداری محمودیه، خیابان الف
همکار معمار: شبنم منادزاده · دکوراتور: شرسین یانسی
سازه: عدنان وثوقی · تأسیسات: فرهاد نفیسی
ساختمان اداری محمودیه در خیابان الف در زمینی باریک در یکی از مناطق تجاری قدیمیتر تهران واقع شده است. با وجود محدودیتهای شدید سایت، شریفی ساختمانی با جذابیت فضایی قابل توجه خلق کرده است.
نما بارزترین ویژگی ساختمان است. قاب فولادی سیستمی از کرکرههای چوبی و بامبویی را نگه میدارد که قابل تنظیم برای کنترل نور و دید هستند. هنگامی که کاملاً باز شدهاند، این کرکرهها به نما رنگ گرم و طلاییای میبخشند که با قاب فولادی تیره در تضاد است. هنگامی که نیمهباز هستند، الگوی پیچیدهای از نور و سایه بر سطوح داخلی ایجاد میکنند. این سیستم نما هم عملکردی و هم به شدت بیانگر است.
ساختمان در سه طبقه به اضافه نیمطبقه و زیرزمین سازماندهی شده است. طبقه همکف پذیرش و پارکینگ را در خود جای داده. طبقات بالا فضاهای اداری حول پلکان مرکزی را شامل میشوند. این پلکان، مانند ساختمان کردستان، یک عنصر معماری اصلی است: تیرهای فولادی، پلههای سنگی و نردههای شیشهای عنصر گردشیای ایجاد میکنند که هم منبع اصلی نور طبیعی و هم عنصر دراماتیک فضایی ساختمان است.
استفاده از دیوارهای آجر نمایان در کنار سازه فولادی این اثر را به سنت دیرینه ساختوساز آجر و آهن در تهران پیوند میدهد. اما برخورد شریفی با این ترکیب به وضوح معاصر است. جزئیات اتصال فولاد به آجر و شیشه به سنگ با دقت یک صنعتگر حل شدهاند که بازتاب تجربه طولانیاش در کارگاههای ساختمانی است.
اتاق کنفرانس در طبقه بالا دارای سازه فولادی سقف آشکاری است که جلوه فضایی قدرتمندی خلق میکند. خرپاهای فولادی و مهاربندهای ضربدری آشکار باقی ماندهاند و خصلت صنعتی سقف با کرکرههای چوبی گرم در پنجرهها نرم شده است.
مجلس بهکارگیری عنصری آشنا و خاطرهانگیز به دلیل ظاهرسازی محدوش میشود. آجرهای نما همچون دانههای تسبیح سوراخ شده و از میان آنها میلههایی از جنس برنز عبور کرده است. در فواصل اجرا لولههایی از جنس مس که حکم واشر دارند قرار گرفتهاند تا آجرها فاصله از هم قرار گیرند. یک مجموعه آجر داخل یک قاب از جنس پروفیل فولادی قاب شدهاند و قالبها کنار یکدیگر به بدنه ساختمان متصل شدهاند. از دور بهنظر میآید دیواری آجری است. ولی اینجا خالی هستند و نور و هوا از میان آنها عبور میکند. دیوار برخی از جنس شیشه و فلز پشت آن قرار دارد. سازماندهی فضای داخلی ظاهراً بسیار ساده و به همین دلیل موفق است: فضایی گرم و خوشایند داخلی. همانگی بین جزئیات آجری نما و غیره نشانگر این واقعیت است که شریفی میتواند با عناصر کمتر زیبایی و هنر بیشتری ایجاد کند.