کامبیز اسکندرتبار فینالیست پنجمین دوره جایزه شایستگی معمار ایرانی (۱۴۰۱) ویلای آرش در شهرکی نزدیک دریا (در حوالی روستای ونوش نوشهر)، در زمینی سهبر، با دید به دریا در طبقه اول، احداث شده است. از اینرو، برای رسیدن به دید مناسب به دریا، و دریافت نسیم حداکثری، لازم بود بنایی دوطبقه در این زمین ساخته شود. تفکیک عرصههای ویلا بدینصورت انجام پذیرفت که عرصه خصوصی در سمت کوچه خلوت قرار گرفت، و عرصه عمومی با تمرکز بر دید دریا و حیاط جلو جانمایی شد. این عرصهها در مرحله بعد، به منظور ایجاد کوران هوا برای تنفس بیشتر و دریافت نور کافی، با فضاهای ارتباطی از هم جدا شدند. بهرهگیری از دو نکته کلیدی موجود در معماری گذشته منطقه، غنای بیشتری به پروژه بخشیده است: یکی، استفاده از ژنوتایپ L در حجم و پلان، و دیگری، استفاده از ارتباط عمودی (پله) اکسپوز در نما. لذا ساختار طرح که پیشینه در معماری این مناطق دارد، به ما کمک کرد تا نظم بهتر و همچنین همخوانی بیشتری با سایت و زمین برقرار کنیم. پله اکسپوز نیز ارتباط بین حیاط پایین و حیاط سقف بالا را به خوبی برقرار کرد تا نفوذپذیری و دعوتکنندگی به حد اعلا برسد. همچنین جدال بین دو بخش فرم در راستای x و y، تضاد معناداری به فرم سفید و خالص ویلا بخشیده است تا مقیاس بنا برای مخاطب قابل درک باشد. نقد فنی بر طرح معماری – تحلیل پلان 1. جانمایی نامناسب فضاهای عملکردی در این طرح، فضاهای ضروری برای تأمین آسایش کاربران، به شکلی ناکارآمد در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. بهعنوان نمونه، آشپزخانه و نشیمن بهگونهای در جوار هم قرار دارند که گویی یکی دیگری را در آغوش گرفته و مانع از انجام صحیح عملکردهای مستقل خود شدهاند. این همپوشانیِ غیرمنطقی باعث تداخل کارکردی و کاهش کیفیت استفاده از هر دو فضا شده است. 2. پذیرایی جدا افتاده و ایزولهشده در بخش دیگری از پلان، یک فضای نسبتاً بزرگ با یک ستون گرد در مرکز، بهعنوان فضای پذیرایی تعریف شده است. این فضا توسط فیلتر ورودی از سایر بخشهای خانه جدا شده، اما این جداسازی، برخلاف انتظار، به بهبود سلسلهمراتب فضایی یا افزایش حریم خصوصی منجر نشده و بیشتر موجب ایزوله شدن یک فضای کلیدی شده است. 3. نوآوری بدون حل مسئله هرگونه تغییر در مفاهیم پلان یا نوآوری در آرایش فضایی، زمانی ارزشمند است که یا مشکل خاصی را در زمینه عملکردی یا اقلیمی حل کند، یا حداقل به کیفیت بصری و تجربه فضایی طرح بیفزاید. در این طرح، به نظر میرسد تلاش برای متفاوت بودن پلان، بدون پشتوانهی منطقی یا عملکردی صورت گرفته است. 4. گسستگی بیدلیل میان پذیرایی و آشپزخانه پذیرایی، که بهطور سنتی نقش اصلی در میزبانی از مهمان و تعامل اجتماعی دارد، در اینجا بهصورت کامل از فضاهای کلیدی مانند آشپزخانه و نشیمن جدا شده است. این جدایی نهتنها غیرضروری است، بلکه باعث ایجاد سردرگمی در خوانش عملکردی پلان شده و پرسشی جدی را مطرح میکند: دلیل این انفصال چیست؟ در غیاب یک منطق فضایی قانعکننده، چنین تصمیمی صرفاً بهصورت سلیقهای و غیرمعمارانه به نظر میرسد. 5. تکرار ضعف در کل ساختار پلان نکته نگرانکنندهتر، تکرار همین اشتباهات در سایر طبقات پروژه است. این ضعف در سازماندهی فضاها بهصورت فرکتالوار در تمام سطوح گسترش یافته و نشاندهندهی عدم بازنگری انتقادی در طراحی کلی پروژه است. 6.
