بیستون

بیستون مجموعه‌ای باستان‌شناختی در مسیر جاده تجاری باستانی میان فلات ایران و بین‌النهرین است که در کنار صخره‌ای آهکی عظیم نزدیک کرمانشاه قرار دارد. این محوطه آثاری از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌های مادی، هخامنشی، ساسانی و اسلامی را در خود جای داده و حدود ۴۰ هزار سال فعالیت انسانی را پوشش می‌دهد.

مهم‌ترین اثر این مجموعه، نقش‌برجسته و کتیبه میخی عظیمی است که به دستور داریوش اول در سال ۵۲۱ پیش از میلاد در ارتفاع حدود ۱۰۰ متری صخره حکاکی شده است. نقش‌برجسته داریوش را پیروزمند بر ده پادشاه شورشی نشان می‌دهد و فَرَوَهَر (نماد اهورامزدا) بر فراز آن در حال پرواز است. کتیبه همراه — به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی — داستان به قدرت رسیدن داریوش و نبردهایش را بازگو می‌کند.

کتیبه بیستون کلید رمزگشایی خط میخی بود، همان‌گونه که سنگ رزتا هیروگلیف مصری را گشود. هنری رالینسون با کپی‌برداری و ترجمه دقیق این متن در دهه‌های ۱۸۳۰ و ۱۸۴۰، دروازه درک تمدن‌های باستانی بین‌النهرین و ایران را گشود.

بیستون در سال ۲۰۰۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و یکی از مهم‌ترین آثار باستانی ایران و سند بنیادین تاریخ جهان به شمار می‌رود.