فربد یمنی، آرمان مشهدی، نغمه کثیری

فربد یمنی، آرمان مشهدی، نغمه کثیری راه‌یافته به مرحله نیمه‌نهایی پنجمین دوره جایزه شایستگی معمار ایرانی (۱۴۰۱) موقعیت: روستای خال‌خیل، ساری، ایران تاریخ: ۱۳۹۸ مساحت: ۲۰۰ مترمربع وضعیت: ساخته‌شده کارفرما: فریبا نوشفر سازه: مهدی براری تاسیسات مکانیکی: امیر یمنی تاسیسات الکتریکی: ساسان نوشفر اجرا: آرش یمنی، شاهین شیخان عکس: سیاوش دستگردی، فربد یمنی خانه الحاقی در کیلومتر ۲۵ جاده ساری‌ـ‌کیاسر، در بالای روستایی به نام خال‌خیل، در باغی در دل جنگل واقع شده است. مالک قبلی زمین باغ‌دار و حشم‌دار بوده، و ساختمان موجود در سایت که بر روی ستون‌هایی از جنس قوطی ۹×۹، و با پی‌های منفرد بنا شده بود، به عنوان محل نگهداری احشام استفاده می‌شده است. مالک جدید پس از خرید زمین، بنای موجود را به خانه‌ای برای اقامت موقت تغییر داده بود، اما با توجه به سازه ضعیف و نا‌مقاوم اولیه، استفاده از آن چندان ادامه پیدا نکرده بود. طراحی و بازسازی این خانه با توجه به الزام اداره کل منابع طبیعی برای عدم اضافه‌کردن به سازه و زیربنای موجود در سایت، و همچنین درخواست و نیاز کارفرما برای افزایش مساحت قابل سکونت، با سوالات زیادی برای ما همراه بود. اولین و جدی‌ترین سوال برای ما این بود که چگونه می‌توان با توجه به قوانین و مقررات، در عین پاسخ به نیاز کارفرما برای افزایش فضای قابل سکونت، مسئله سازه را نیز بدون تخریب، و با روشی معمارانه، حل و بازتعریف کرد؟ ما به دنبال ساده‌ترین ایده برای حل مسائل مذکور بودیم، و تضاد بین نیاز کارفرما و قوانین و مقررات، چالشی جدی برای ما به حساب می‌آمد. هرچند اداره کل منابع طبیعی امکان اضافه‌کردن سازه دائم به سایت را از ما گرفته بود، اما امکان اضافه‌کردن سازه‌های موقت، از قبیل کانتینر که از تحمل بار بسیار بالایی برخوردار است، همچنان وجود داشت. در نتیجه، ما با شکافتن جداره‌های خانه و واردکردن کانتینر به درون آن، به شکلی که سازه‌ کانتینرها زیر تیر‌ها و کنار ستون‌های موجود قرار گیرد و با آنها اتصال پیدا کند، ساختمان را از نظر سازه‌ای تقویت، و بار ساختمان را بر روی کانتینر‌ها پخش کردیم. در عین‌حال، جای‌گذاری این کانتینر‌ها به نوعی بود که با بیرون‌زدن از خانه، باعث افزایش متراژ فضای داخلی در طبقه همکف، و افزایش متراژ فضای باز در طبقه اول (روی سقف سازه‌های موقت) می‌شد. پس از اضافه‌شدن کانتینرها، و در نتیجه، احیای سازه و افزایش فضای قابل سکونت در هر دو طبقه، از دیاگرام فضایی خانه‌های سنتی شمال (تلار) برای سازمان‌دهی فضایی ساختمان الهام گرفتیم. بر این اساس، سازمان‌دهی خانه در دو طبقه تعریف می‌شود: طبقه همکف که فضاهای بسته و اولیه زندگی در آن جای‌گذاری می‌شود، و طبقه اول که شامل یک اتاق کوچک در یک ضلع، و نیز سه ضلع باز است که به عنوان تراسی بزرگ استفاده می‌شود. با توجه به موقعیت ویژه سایت، ساخت‌وساز در آن پیچیدگی‌های خاص خود را داشت؛ از جمله، جاده‌ خاکی و دوربودن از شهر، ما را به این تصمیم واداشت که از مصالح به‌کاررفته در ساختمان قبلی، و حتی از نخاله‌های آن بیشترین استفاده را بکنیم، و نیز تا حدی که به پروژه آسیب نرسد، به کارگران محلی روستا آموزش دهیم و از آنها استفاده کنیم. همچنین نبود سیستم برق، آب و گاز در سایت، استفاده دائم از خانه را با سختی‌هایی همراه می‌کرد. از این‌رو، ما سعی بر آن داشتیم که تا حد امکان، از منابع طبیعی (تابش خورشید و بارش باران) بهره‌برداری کنیم.