ساختمان چند منظوره روزنه

آتلیه ۱۱ (اصلان ابراهیمی، گلرخ صدرایی) راه‌یافته به مرحله نیمه‌نهایی نخستین دوره جایزه شایستگی معمار ایرانی (۱۳۹۷) موقعیت: شیراز، ایران تاریخ: ۱۳۹۶ مساحت: ۱۳۳۰ مترمربع وضعیت: ساخته‌شده کارفرما: زهرا احترامیان تیم پروژه: ارسلان ابراهیمی، مرتضی ابراهیمی، مجتبی افرا، وحید زیانی، سروش خوبانی، علیرضا کمالی، پیمان دهقان عکس: آزاده اوجی، گلرخ صدرایی ساختمان مسکونی روزنه در یکی از محله‌های قدیمی شیراز، در زمینی شمالی ـ جنوبی به عرض ۱۲ متر و طول ۳۰ متر، در انتهای یک کوچه بن‌بست قرار دارد که از سه طرف مسدود بوده و نورگیری صرفا از سمت جنوب میسر است. به دنبال بررسی امکانات ساخت‌وساز، موانع پیش‌رو در ضوابط شهرسازی و محدودیت‌های اقتصادی محله و همچنین مشاهده بافت ساختمانی متراکم اطراف، طراحی به سمت تأکید بر عناصر شاخصی که در معماری خانه‌های قدیمی این محدوده وجود داشته و به نحوی با خاطره جمعی مردمانشان پیوند خورده است، پیش رفت تا ساختمان به گونه‌ای حضور مؤثر خود را در بافت شهری اطراف نمایان سازد و تأمین‌کننده نیازهای ساکنانش باشد. با توجه به اینکه امکان بهره‌گیری از دید و نور طبیعی، فقط از ضلع جنوبی ساختمان میسر بود، سازمان‌دهی فضایی به نحوی در نظر گرفته شد که فضاهای عمومی به دلیل استفاده بیشتر در طول روز، در جبهه جنوبی، بخش‌های خصوصی در انتهای شمالی و بخش‌های خدماتی و دستگاه پله و ارتباط عمودی در میانه بنا قرار گیرند. به دلیل محدودیت مساحت و جلوگیری از پرت فضایی، ایجاد تنوع در طراحی پلان‌ها امکان‌پذیر نبود و تصمیم بر آن شد که تنوع و اصالتی را که برای هر واحد (خانه) مجزا در نظر داشتیم، در طراحی نما و نمود آن را در داخل دنبال کنیم و نقش جدیدی فراتر از یک پوسته، برای نما ایجاد کنیم و به مثابه یک فضای شاخص، به آن بنگریم، فضایی که نه تنها برای عابرین خارج از ساختمان نمود دارد، بلکه ساکنین ساختمان هم در بیشتر ساعات شبانه‌روز، از آن بهره‌مند می‌شوند. بر اساس ایده فوق، دیوارهای جبهه نما گشوده شد و لایه‌ای جای آن را گرفت که نقشی فراتر از یک پنجره داشته باشد، سطحی وسیع و شفاف که علاوه بر ایجاد دید و منظر گسترده و کشاندن نور مطلوب تا انتهای فضای خانه، درون و بیرون را به هم پیوند بزند و با عمق‌دادن به نما، آن را از یک پوسته صرف روی بدنه، به یک فضای فی‌مابین درون و بیرون تبدیل کند. بنابراین فضای بینابین می‌بایست علاوه بر داشتن ویژگی‌های بصری زیباشناختی و کارکردی، یکنواختی و سکون را کنار بزند و هویت خاص خود را در ورای لایه‌هایی از عناصر و سطوح زنده و پویا، به نمایش بکشد و به دور از تکرار، تجربه‌های فضایی متمایزی را در بیرون و درون ارائه کند تا فضا و منظر داخلی هر یک از خانه‌ها، شخصیت خاص و منحصربه‌فردی را دارا باشد. برای چنین فضاسازی، عناصر و شاخصه‌هایی نظیر سطوح مدولار و سطوح سبز، در نظر گرفته شد. سازمان‌دهی سطوح مدولار به عنوان لایه نیمه‌شفاف و مشبک، با هندسه و الگویی منظم و در عین حال متنوع، بر روی سطوح شفاف زیرین (پنجره‌ها)، به نحوی طراحی شد که نفوذپذیری لایه شفاف حفظ و مرز میان درون و بیرون محو شود. برای ساخت لایه مدولار، آجر انتخاب شد که هم مصالحی بومی و کاربردی است و هم تکرار و تنوع را به صورت هم‌زمان امکان‌پذیر می‌کند. بدین‌ترتیب، چینش آجرها به صورت بافت عمودی در نظر گرفته شد و با استفاده از پیچ، در چهارچوب‌های فلزی قرار گرفت.