Salariyeh مسکونی ساختمان

دفتر معماری هرم (مرتضی علی‌نیا مقدم، حمید بابایی) فینالیست چهارمین دوره جایزه شایستگی معمار ایرانی (۱۴۰۰) موقعیت: قم، ایران تاریخ: ۱۳۹۷ مساحت: ۳۶۰۰ مترمربع وضعیت: ساخته‌شده کارفرما: سالار نیکوگفتار همکاران طراحی: بهاره شیسی، مرضیه گلشاهی، فاطمه اسدسلیمانی، اندیشه اسکویی، احسان کازرونی، الیکا زارعی، کاظم رضایانی اجرا: سالار نیکوگفتار، کاظم رضایانی عکس: استودیو دید ساختمان‌هایی که در بافت و بدنه شهری، و با توجه به ضوابط و قوانین شهرداری شکل می‌گیرند، چالش‌های مختلف و محدودیت‌های فراوانی دارند. این پروژه‌ها معمولا دارای نمای یکنواخت، دیکته‌شده و پلان‌های مشخصی هستند که این موضوع مانع ایجاد هرگونه پویایی و کیفیت فضایی واجد ارزش در داخل و خارج پروژه، و همچنین باعث عدم شکل‌گیری ارتباط بین داخل و بیرون بنا می‌شود. با در نظرگرفتن این مسئله، ایجاد پروژه با کیفیت زیستی قابل قبول در این بافت، نیازمند تغییر نگرش در برخورد با ضوابط شهرداری است. در همین راستا، در این پروژه به چالش‌هایی که ضوابط و محدودیت‌های شهری ایجاد می‌کنند، به عنوان یک پتانسیل بالقوه نگاه شده است. ساختمان مسکونی سالاریه در شهر قم واقع شده است که با توجه به اهمیت مذهبی و جغرافیایی این شهر، رشد و توسعه در آن با نوسانات زیادی روبروست. به موازات شکل‌گیری سکونتگاه‌های جمعی که یکی از نتایج غیرقابل اجتناب رشد و گسترش این شهر است، اعتقادات مذهبی نقش بسیار مهمی در تصمیم‌گیری‌های شهری و روابط همسایگی در قم ایفا می‌کند، به طوری که مسئله «محرمیت» و «دید نداشتن از خارج به داخل بنا»، بسیار مورد توجه مردم و جزو چالش‌های اصلی طراحی است. بر این اساس، در این پروژه سعی بر آن شد که از زاویه‌ای دیگر به این مسئله نگاه شود تا به جای این که مردم از داخل خانه، پرده‌های ضخیم و چندلایه را برای جلوگیری از دید بیرون، نصب و ورود نور به خانه را محدود کنند، بتوان طرحی پی‌ریزی کرد که علاوه بر پاسخ‌گویی به مسئله ایجاد محرمیت برای خانه و عدم دید مستقیم از بیرون به داخل، ورود حداکثری نور به داخل را نیز تامین کند. پروژه سالاریه از تجمیع دو قطعه زمین در کنار هم شکل گرفته است و با توجه به قوانین و ضوابط شهرداری، قسمت مرکزی ساختمان مجاز به استفاده از کنسولی به عمق ۱۲۰ سانتی‌متر، و حداقل فاصله مجاز کنسول از همسایه‌ها، از یک طرف، ۲ متر و از طرف دیگر، ۴ متر بود. در ابتدای طراحی، برای تغییر نگرش به قوانین شهرداری، کنسول‌ها را که معمولا در این بافت‌ها، به صورت صفحه‌هایی پیش‌آمده از نما شکل می‌گیرند، به صورت باکس‌هایی دیدیم که تراس‌های هر واحد را شکل خواهند داد، تراس‌هایی که به صورت جداگانه و با محرمیت کامل نسبت به هم قرار بگیرند. بدین‌ترتیب، کنسول‌ها تبدیل به باکس‌هایی شدند که در طبقات روی هم می‌لغزند و با جابه‌جایی، باعث ایجاد تراس‌ها می‌شوند. همچنین این کنسول‌ها پس از شکل‌گیری، تاثیر خود را بر جداره اصلی گذاشته و در نقطه برخورد با سطح نما، حفره‌هایی را ایجاد می‌کنند که این حفره‌ها تراس‌های واحد دیگر در همان طبقه را شکل می‌دهند. بدین‌ترتیب، ما در هر طبقه تراس‌هایی بیرون‌زده و فرورفته داریم که به صورت جداگانه و با رعایت محرمیت شکل گرفته‌اند.