کوچه خانه، قم

مبانی طراحی پروژه بر دو اصل استوار شده است: محرمیت و تغییر تیپولوژی خانه‌های آپارتمانی ایرانی. در ایران، هرچه خانه پنجره‌های بزرگ و رو به خیابان داشته باشد، پرده‌های ضخیم‌تری را شاهد خواهیم بود؛ نه فقط پرده، که هر عنصری که دید را محدود و محرمیت را در برابر شهر حفظ کند.

با مدرن شدن و سوق داده شدن خانواده‌های ایرانی به سمت آپارتمان‌نشینی، کالبد زندگی ایرانی با فرهنگ حاکم بر آن همسو و هم‌راستا تغییر نکرده است. در واقع، آنچه شاهدش هستیم، یک زندگی و فرهنگ ایرانی در درون و یک کالبد غیر ایرانی در بیرون است. به دلیل بالا بودن قیمت زمین در ایران و همچنین نوع ساخت‌وساز رایج، همواره تلاش بر این است که از حداکثر متراژها برای ساخت استفاده شود. این استفاده حداکثری از ظرفیت ساخت، باعث شده دیاگرام زندگی در تمام آپارتمان‌ها یکسان تعریف شود و تفاوت‌های فرهنگی، اقلیمی و بستر خانه در طراحی دخیل نباشند و این دیاگرام زیستی به شدت بسته شکل گرفته است. در کوچه‌خانه تلاش شد دیاگرام زیست در آپارتمان تعریف مناسب‌تری پیدا کند، به مسئله محرمیت احترام گذاشته شود و ارتباطی معنادار بین خانه و محیط ایجاد شود.

از آنجا که مبانی طراحی بر دو اصل محرمیت و ایجاد ریزفضاهایی بوده است که ارتباط بین محیط بیرون و درون را ایجاد کنند، روندی را پیش گرفتیم که فریم‌ها به جای اینکه به سمت خیابان باشند، به داخل زمین می‌چرخند و با این چرخش یک فضای تراس‌مانند را ایجاد می‌کنند که در این پروژه «کوچه» نامیده می‌شود ـــ فضایی میانی که بیرون خانه را به درون آن وصل می‌کند. کوچه‌هایی که هرکدام هویت متفاوتی دارند و در طول مقطعِ خانه به‌صورت عمودی حرکت می‌کنند.

در بالاترین طبقه ساختمان، یک نیم‌طبقه به سمت «کوچه» باز شده است که ماهیت شب‌نشینی دارد. این کوچه با فضای داخلی مجاور در ارتباط است و می‌تواند با اضافه شدن به فضای درون، افراد زیادی را پذیرا باشد. دیاگرام زیستی در این کوچه، کم‌رنگ شدن مرز بیرون و درون است و تحرک و تردد مداوم بین این دو فضای پیوسته. کوچه طبقه دوم، فضایی است برای استراحت و آرامش ـــ جایی که دو نفر می‌توانند به پارک نگاه کنند، گذشت زمان را نظاره کنند و در ارتباط با طبیعت باشند. سوئیت طبقه پایین یک حیاط کوچک دارد با پنجره‌ای بزرگ که ساکن آن می‌تواند در نزدیکی طبیعت، درخت حیاط و آجرهای محصورکننده باشد.

کوچه طبقه همکف، دو خیابان اصلی و فرعی اطراف پروژه را به هم وصل می‌کند و به نحوی طراحی شده است که این کوچه در طول روز در اختیار شهر و همسایگی باشد ـــ پاره‌ای کوچک از فضای عمومی که از پلانِ خصوصیِ ساختمان جدا و به شبکه کوچه‌های محله بازگردانده شده است.

خانه متعلق به خانواده‌هایی است که فرزندان و نوه‌های زیادی دارند و زمان زیادی را در خانه و پیش پدر و مادر می‌مانند. به همین دلیل، از همان آغازِ طراحی، دیاگرام زیستیِ خانواده در نظر گرفته شد و فضاها به نحوی طراحی شد که اعضای خانواده بتوانند با حفظ فاصله از هم، فعالیت‌های مستقل داشته باشند و در عین حال به اتفاقاتی که در خانه در جریان است واقف باشند. در طبقه اول یک مهمان‌خانه بزرگ طراحی شده است که پذیرای مهمانی‌های رسمی‌تر خانواده است؛ این فضا از طریق یک ویدِ پوشیده با سطوح مشبک فلزی، با طبقه اصلی که پدر و مادر در آن زندگی می‌کنند مرتبط است. این تقسیم فضایی و وجود این وید در مرکز پروژه باعث شده ساکنان بتوانند در هر طبقه تجربه‌های خود را داشته باشند اما به هم متصل باشند.