امیرهوشنگ یزدان شاهمراد متولد ۱۳۳۲ در اصفهان و فارغالتحصیل دانشکدهٔ معماری دانشگاه تگزاس در شهر آستین است. از سال ۱۹۷۹ تا سال ۱۹۸۱ در سنفرانسیسکو و در شرکت تامس سی. هالستر و همکاران به کار پرداخته است. از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۵ در شهر اصفهان با شرکت پیمانکاری یزدان در زمینهٔ طراحی و ساخت خانههای مسکونی فعالیت کرده؛ از سال ۶۵ به گروه مهندسان مشاور پلشیر در اصفهان ملحق شده و در سالهای اخیر در دفتر مرکزی مهندسان مشاور باوند در تهران مشغول به کار شده است.
ساختمان اداری و مسجد پلیاکریل و ساختمان دفتری لورچ
از میان طراحیهای انجامشده در گروه پلشیر سه طرح ــ ساختمان اداری پلیاکریل، مسجد پلیاکریل، و ساختمان دفتری لورچ ــ بیشتر مورد نظر خود معمار است. طرح ساختمان اداری پلیاکریل با همکاری نزدیک دکتر محمدرضا قانعی تهیه شده است. در تمامی این طرحها سعی طراح برداشت از الگوهای معماری بناهای تاریخی اصفهان و درک جوهر آن بوده است، همراه با بهکارگیری روشهای تجزیه و تحلیل و طراحی بنا بر رویهای که در دوران تحصیل در خارج از کشور آموخته است.
به طور مثال ساختمان اداری پلیاکریل با هشت هزار مترمربع مساحت با الهام از پل خواجو طراحی شده است. بنا بر حاشیهٔ خیابان نشسته و ساختمان در سر تقاطع از میان تا شده است. نقطهٔ عطف پل در محل تقاطع به ورودی بنا تبدیل شده و در طراحی نما سعی شده از نظم و ضربآهنگ و شفافیت معماری پل الگوبرداری شود.
ساختمان مسجد نیز با توجه به موقعیت آن در مجموعه بناهای کارخانه، رو به حیاط مرکزی مجموعه دارد و در طراحی آن از ایدهٔ مسجد شیخ لطفالله ــ به خصوص در حرکت ورودی و پیچش راهروی ورودی به سمت گنبدخانه ــ استفاده شده است. به گفتهٔ یزدان، در زمان ساخت بنا تغییراتی در طرح ایجاد شد و کارفرما شکل گنبد را در هنگام اجرا تغییر داده است.
در طراحی ساختمان دفتری لورچ نیز از دید طراح از ساختمان عالیقاپو الگوبرداری شده است. این الگو با توجه به موقعیت استقرار ساختمان در مجموعه و محدود بودن بنا به دیوار محوطه انتخاب شده است؛ یعنی ساختمان در موقعیتی است که دید روبهروی آن اصلی و دارای بدنههایی در طرفین است. حجم بنا مکعبی سنگین در پشت و ایوانی سبک، باز و شفاف در نمای اول است و ساختمانی است بروننگر.
ساختمان مسکونی در خیابان میرداماد
این ساختمان که در زمینی بزرگ بنا شده و در طرح اولیه دارای شش واحد مسکونی بوده، برای چند خانوادهٔ خویشاوند طراحی شده است. حیاط داخلی در میانهٔ زمین محلی است برای تجمع و ارتباط ساکنین، و حرکت ارتباطی در طول محور اصلی زمین که به حیاط میانی میرسد، طراحی شده است. در حجم اصلی ساختمان، مانند ساختمان لورچ، از ایدهٔ عالیقاپو پیروی شده است. بعدها با رواج استفاده از خرید تراکم اضافی، دو طبقه به این مجموعه اضافه شده که در شکل اولیهٔ حیاط میانی تأثیر گذاشته است. واحدهای مسکونی با توجه به موقعیت شهری ساختمان با آپارتمانهایی در حدود ۲۵۰ مترمربع طراحی شدهاند.
طرحهای حاصل همکاری با مشاور باوند
در میان طراحیهای یزدان در همکاری با مشاور باوند، طرح چهارباغ، رستوران عشقآباد و پل بازار دارالشفاء قم قابل بررسی است.
در طرح چهارباغ ــ که مسئولیت طرح جامع و شهرسازی آن را به عهدهٔ مهندس زنوزی و هدایت معماری آن را مهندس زینالدین به عهده داشتهاند ــ طراح سعی داشته الگوهای معماری ایرانی را با زبان و بیان فضایی امروز و تکنولوژی روز بسنجد و تفسیر و بیانی نو به آن بدهد. طرح ترکیبی از پردهها و پوستههایی است ملهم از نظم معماری ایرانی و با دهانههایی متفاوت از دهانههای سنتی، که بناهای اصلی را با طراحی مدرن در پشت سر خود میپوشانند.
بنا به توضیح معمار، در کار رستوران فرانسوی چارمی در عشقآباد ترکیب ایدههای حجمی معماری مانند برنار چومی (با نمونههای شناختهشده در پارک لاویلت پاریس) با شکلی چون طاق اتوال که یک نماد کلاسیک است، مد نظر بوده. طاق به ورودی رستوران تبدیل میشود و بدنهای از حجم اصلی را میپوشاند، و زیر طاق به صورت بدنهای شفاف که حجم رستوران را میپوشاند ادامه مییابد.
برای طرح پل بازار قم که در کنار مجموعهٔ حضرت معصومه در حال اجراست، معمار پس از فکر و جستوجوی زیاد، پل جویی اصفهان را الگوی کار خود قرار داده، که دارای دهانههای منظم در طرفین و مکثگاهی با نیمهشتیهایی در میانهٔ پل است و دید و چشمانداز اطراف را مینمایاند.
در پل دارالشفا، بدنههای تجاری دو طرف پل را میپوشانند و مکث تاق میانهٔ پل با چشماندازی که در برابرش وجود دارد معنای بیشتری مییابد. پایهها با توجه به نظم پل جویی در سه بخش و با دهانههای بزرگتر طراحی شدهاند. پایهٔ پل را ستونهای گرد شکل دادهاند که دالهای بلندی را نگه میدارند. در نمای نهایی، سطوح دالها با آجرکاری پوشانده شدهاند. در طرح اولیه در زیر پل و در حجم بین پایهها، فضاهایی به صورت رستوران و غذاخوری پیشبینی شده بود که به دلیل سیلابهای صدساله مجاز شناخته نشد و از طراحی حذف گردید.
همکاران معمار در پروژههای پلشیر عبارت بودند از آقایان مهندس بنکدارپور، شهنواز آکارد، محمود ناصر، احمدی، کریم جلیلیانفر، و دکتر قانعی.